«Μία εικόνα χίλιες λέξεις», φράση γνωστή και χιλιοειπωμένη, η οποία εκφράζει την υπεροχή της εικόνας έναντι του λόγου στην απόδοση σύνθετων ή δύσκολων εννοιών και καταστάσεων. Η έκφραση αποδίδει εύστοχα τα πολλαπλά μηνύματα και τον ισχυρό συμβολισμό που εκπέμπει η κοινή εμφάνιση των Σι Τζινπίνγκ, Βλαντίμιρ Πούτιν και Κιμ Γιονγκ Ουν, στο Πεκίνο, στη μεγαλιώδη στρατιωτική παρέλαση για την 80ή επέτειο από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η εμφάνιση των τριών ηγετών, καθώς και του Ναρέντρα Μόντι και δεκάδων άλλων στην Πλατεία Τιενανμέν, πυροδότησε τις συζητήσεις ως αντίδραση του παγκόσμιου Νότου στην αποσταθεροποίηση στην οποία οδηγεί η πολιτική των δασμών του Τραμπ.
Είχε προηγηθεί η σύνοδος κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάης (ΟΣΣ) στο Τιαντζίν. Στον Οργανισμό, με ιδρυτικά μέλη Κίνα, Ρωσία, Καζακστάν, Κιργιστάν, Τατζικιστάν και Ουζμπεκιστάν, συμπεριλαμβάνονται σήμερα και η Ινδία, το Ιράν και το Πακιστάν, ενώ έχουν ενταχθεί και χώρες με ρόλο παρατηρητή και εταίρου διαλόγου (μεταξύ αυτών και η Τουρκία). Είναι ο μεγαλύτερος περιφερειακός οργανισμός καθώς περιλαμβάνει σχεδόν το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού και το ένα τέταρτο του παγκόσμιου ΑΕΠ. Σύμφωνα με τον Κινέζο πρόεδρο, η σύνοδος, που πραγματοποιείται σε μια περίοδο παγκόσμιας αστάθειας και κλιμακούμενων γεωπολιτικών εντάσεων, στοχεύει στην ενίσχυση της συνεργασίας, την προώθηση της ανάπτυξης και στη βελτίωση της παγκόσμιας διακυβέρνησης.
Η παρουσία των ξένων ηγετών στη σύνοδο και στους εορτασμούς της νίκης επιβεβαιώνει ότι οι μεταπολεμικές ρυθμίσεις έχουν αποδυναμωθεί γιατί δεν ανταποκρίνονται στις ραγδαία μεταβαλλόμενες συνθήκες της παγκόσμιας οικονομίας. Η κοινή παρουσία τους εκφράζει την αντίθεση στην αμερικανική πολιτική που επιδιώκει να επιβάλει με απειλές τους όρους της και να καθορίσει τις οικονομίες παγκοσμίως. Αποτυπώνει, παράλληλα, τις νέες συσπειρώσεις και τις νέες μορφές ανταγωνισμού που το διεθνές γεωπολιτικό και οικονομικό περιβάλλον δημιουργεί. Αποκαλύπτει, εν ολίγοις, τη δυναμική που υπάρχει στην παγκόσμια σκακιέρα και βεβαιώνει ότι ο κόσμος είναι πολυπολικός και η παγκόσμια οικονομία απαιτεί πολυμερή διαχείριση.
Το μήνυμα από τη μεγαλύτερη στρατιωτική παρέλαση που έλαβε ποτέ χώρα στο Πεκίνο είναι σαφές. Πρόκειται για μήνυμα ειρήνης και ενότητας απέναντι στην πολιτική των εμπορικών δασμών και των διαχωριστικών γραμμών του Τραμπ, καθώς και επίδειξη στρατιωτικής ισχύος της Κίνας.
Ο Κινέζος πρόεδρος τόνισε ότι η ανθρωπότητα πρέπει να επιλέξει την ειρήνη ή τον πόλεμο, τον διάλογο ή τη σύγκρουση. Και η Κίνα, ως σταθεροποιητική δύναμη σε έναν ασταθή κόσμο που μαστίζεται από πολλαπλές κρίσεις (κλιματική, υγειονομική, διατροφική, οικονομική, κοινωνική), μπορεί, στην κινεζική οπτική, να ηγηθεί αυτού του εγχειρήματος.
Ο Σι Τζινπίνγκ οραματίζεται μια νέα παγκόσμια τάξη. Προβάλλει ως ο ισχυρός ηγέτης που σέβεται τους συμμάχους του, σε αντίθεση με τον απρόβλεπτο και προσβλητικό Τραμπ. Στο τραμπικό «η Αμερική πρώτα», αντιπαραβάλλεται η win-win πολιτική τού Σι.
Πρόκειται για απάντηση στους περιορισμούς, στις κυρώσεις και στα προστατευτικά μέτρα του Τραμπ; Είναι μία εναλλακτική προοπτική, επακόλουθο της στροφής στην αμερικανική εξωτερική πολιτική; Βούληση για επανασχεδιασμό του παγκόσμιου χάρτη προτάσσοντας την τάξη, την ασφάλεια και μια νέα ισορροπία των δυνάμεων; Ενα νέο και αυταρχικό μοντέλο που η Κίνα εισηγείται στον υπόλοιπο κόσμο; Εχουν ειπωθεί όλα τις τελευταίες ημέρες. Αλλά, τελικά, ποια είναι τα οφέλη από αυτήν τη συνάντηση;
Τα κέρδη είναι προσώρας πολλά για την Κίνα, και σε συμβολικό επίπεδο για όλους. Η Κίνα και η Ινδία αφήνουν τους μεταξύ τους ανταγωνισμούς, ο Πούτιν επανέρχεται θριαμβευτικά, ο Κιμ νομιμοποιείται, το Ιράν και το Πακιστάν είναι μαζί εκεί, οι χώρες της Κεντρικής Ασίας αναζητούν εμπορικές διεξόδους και πρόσβαση σε κεφάλαια και ο Ερντογάν συμμετέχει σε ΝΑΤΟ και ΟΣΣ. Δεν είναι η ιδεολογική συγγένεια και οι θρησκευτικές συμμαχίες, αλλά οι πραγματικές ανάγκες που οδηγούν στη σύσφιγξη παλαιών δεσμών και στη δημιουργία νέων.
Προβάλλει, έτσι, η εικόνα ενός κόσμου κατακερματισμένου, ασταθούς αλλά ανοιχτού στις προκλήσεις· ενός κόσμου που αντιδρά και συσπειρώνεται. Γιατί οι παγκόσμιες προκλήσεις απαιτούν συνέργειες και αλληλοσυμπληρούμενες δράσεις. Στο πλαίσιο αυτό, το ζητούμενο για τον Κινέζο πρόεδρο και τους καλεσμένους του είναι μια παγκόσμια ισορροπία ικανή να επιτευχθεί μέσα από αμοιβαία επωφελείς σχέσεις. Το αίτημα παραπέμπει στην εικόνα ενός κόσμου όπου όλα (δυνάμεις, όντα, κράτη) είναι συμπληρωματικά, όχι αντιθετικά· όλα αλληλοσυμπληρώνονται και αλληλεξαρτώνται. Αυτή η εικόνα του κόσμου ανταποκρίνεται στην κινεζική κοσμοθεωρία, όπως εκφράζεται μέσω του γιν και γιανγκ. Παραδόξως, στην παρούσα συγκυρία δεν είναι η Κίνα που οδηγεί τον κόσμο προς τα εκεί, αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες.
*Εκτελεστική διευθύντρια Ελληνικού Κέντρου Σινολογίας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο
