Ομηρος η κοινωνία στην κυβερνητική κατάρρευση

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει επενδύσει στην καταστολή και την εργαλειοποίηση της επισφάλειας. Εκφράσεις όπως «αποφασιστικότητα» και «ανάπτυξη» αποτελούν απλώς το «μασκάρεμα» πολιτικών εξαντλητικής εντατικοποίησης στην εργασία και της ομηρίας προσφύγων και μεταναστών σε μικροπολιτικές πρακτικές.

Το πρόσφατο εργασιακό νομοσχέδιο, με τον προκλητικό τίτλο «Δίκαιη Εργασία για όλους: Απλοποίηση της Νομοθεσίας-Στήριξη στον εργαζόμενο-Προστασία στην Πράξη», κατευθύνεται προς την πλήρη υποταγή των εργαζομένων προς όφελος συνθηκών καταναγκαστικής ευελιξίας, με όρους πειθάρχησης στις εργοδοσιακές ανάγκες πλουτισμού.

Από την άλλη, επειδή το κυβερνητικό αφήγημα της δυναμικής και της σταθερότητας αρχίζει να καταρρέει εκκωφαντικά, στελέχη της πρώτης γραμμής της Ν.Δ. έχουν αρχίσει ευθείες βολές αμφισβήτησης προς τον κ. Μητσοτάκη. Το μεταναστευτικό, συνεπώς, επανέρχεται με διττό μήνυμα. Η κυβέρνηση είναι αποφασισμένη να δείξει σκληρότητα και πυγμή, αλλά ταυτόχρονα «κλείνει και το μάτι» στην ακροδεξιά δεξαμενή ψηφοφόρων.

Στο συγκλονιστικό «1984», το υπουργείο Αλήθειας ήταν επιφορτισμένο να παρουσιάζει τα ψέματα του καθεστώτος ως αλήθειες. Το υπουργείο Εργασίας, επικαλούμενο την ευημερία και την προστασία των εργατών, δημιουργεί συνθήκες εξοντωτικής απασχόλησης 13ωρων βαρδιών. Τη στιγμή που η αδήλωτη υπερωριακή εργασία αποτελεί θεσμό, παρά τα όποια αποτυχημένα μέτρα έχει λάβει η κυβέρνηση. Το ΙΝΕ-ΓΣΕΕ εκτιμά πως φτάνει το 25%. Η αποτυχία έγκειται εξάλλου στη θ+έση στην οποία έχει έρθει ο αποδυναμωμένος, από συλλογικά και συνδικαλιστικά όργανα, εργάτης έναντι ενός πανίσχυρου εργοδότη. Η εργασία μετατρέπεται σε πειθαρχία.

Διαμορφώνεται, επομένως, κλίμα εντατικοποίησης της εργασίας, μέσω της ελαστικότητας των ωραρίων και των υπερωριών. Πλέον οι προσλήψεις και οι απολύσεις απλοποιούνται. Στην πράξη εξυπηρετούνται οι ανάγκες μεγιστοποίησης του κέρδους των λίγων.

Τι σημαίνει αυτό για τον εργάτη; Με το μεροκάματο να είναι «αγκυλωμένο» σε επίπεδα επιβίωσης και τις ανάγκες να έχουν πολλαπλασιαστεί, ένας μέσος εργάτης απαιτείται να προσφέρει εξαντλητικές ώρες εργασίας, μηδενίζοντας τον χρόνο που θα αφιέρωνε στον εαυτό του και στην οικογένειά του. Η δημιουργία οικογένειας και η αξιοπρεπής διαβίωση αποτελούν πολυτέλεια για λίγους. Απόδειξη, η οποία εξανεμίζει κάθε κυβερνητικό αφήγημα επιτυχίας και ανάπτυξης, αποτελεί το δημογραφικό.

Η κυβέρνηση δεν περιορίζει τις πολιτικές πειθάρχησης στα εργασιακά. Αυτούσιες εφαρμόζονται και στο μεταναστευτικό. Επιδιώκει να μετατρέψει τους πρόσφυγες και τους μετανάστες σε «δούρειο ίππο» στα εργασιακά δικαιώματα. Μέχρι πρόσφατα, οι αιτούντες άσυλο είχαν τη δυνατότητα να εργαστούν σε χώρους χαμηλής ειδίκευσης με καθεστώς «πρακτικής άσκησης», κατά την οποία θα λάμβαναν ημερομίσθιο 39€. Στην ουσία, προσπάθησε να δημιουργήσει «δεξαμενές» φτηνού και πειθαρχημένου εργατικού δυναμικού, το οποίο θα είχε ακόμα πιο περιορισμένα εργασιακά δικαιώματα, με τον διαρκή κίνδυνο της απέλασης.

Εντούτοις, η ταχύτατη κυβερνητική φθορά δημιούργησε την ανάγκη άμεσης εύρεσης «εξιλαστήριου θύματος» που θα την έβγαζε από τη δύσκολη θέση στην οποία την έφεραν σκάνδαλα και διαφθορά. Η επιλογή του Θάνου Πλεύρη ως υπουργού Μετανάστευσης έστρωσε τον δρόμο προς μια περαιτέρω ακροδεξιά κυβερνητική διολίσθηση, η οποία, όμως, θα έδινε πρόσβαση σε ψήφους από έναν χώρο που το προηγούμενο διάστημα είχε επενδύσει αρκετά στο να διατηρήσει αποστάσεις, έστω και προσχηματικές. Το νέο νομοθετικό πλαίσιο για τη μετανάστευση αποτελεί ακόμα ένα αρνητικό σημείο καμπής στην ελληνική πραγματικότητα.

Τα ΚΥΤ πλέον μετατρέπονται σε σύγχρονες «Σπιναλόγκες». Η Ελλάδα μετρά αρκετές καταδίκες από το ΕΔΔΑ για τις συνθήκες κράτησης που επικρατούν στα ΚΥΤ. Πρόσφυγες και μετανάστες που αρνήθηκαν το μέτρο του επαναπατρισμού θα φυλακίζονται για έως 7 χρόνια χωρίς δίκη. Καταργείται στην πράξη οποιαδήποτε προσπάθεια ένταξης στην κοινωνία, καθώς αίρεται η δυνατότητα νομιμοποίησης μετά από 7 χρόνια παραμονής στη χώρα, μέτρο που έχει δεχτεί σφοδρή κριτική από το Human Rights Watch.

Ακόμα και εκείνοι που είναι ενταγμένοι στο πρόγραμμα της «πρακτικής άσκησης» βιώνουν ρεαλιστικό κίνδυνο απέλασης και αυτόματου τερματισμού κάθε προσπάθειας ένταξης και ομαλοποίησης στις ζωές τους. Ο φόβος γίνεται κανονικότητα.

Οι εργαζόμενοι «απελευθερώνονται» να δουλεύουν 13ωρα, οι μετανάστες «φιλοξενούνται» σε φυλακές χωρίς δίκη, στο πλαίσιο «της ευημερίας και της ασφάλειας». Η εφαρμογή του τραμπισμού σε πλήρη εξέλιξη. Ισως όμως, για μία και μοναδική φορά η ελληνική κοινωνία να έχει κάτι κοινό με τον Αμερικανό πρόεδρο. Οπως ο Ντόναλντ Τραμπ αγνόησε επιδεικτικά τον Κυριάκο Μητσοτάκη μπροστά στις κάμερες, έτσι και η ελληνική κοινωνία θα γυρίσει την πλάτη της στις κυνικές κυβερνητικές πολιτικές της επισφάλειας, της καταστολής και του φόβου, για να διεκδικήσει μια ζωή με σεβασμό και αξιοπρέπεια.

*Κοινωνιολόγος, MSc στην Κοινωνική και Ιστορική Ανθρωπολογία