Στρατιωτική και κοινοβουλευτική δικτατορία

Για τη δικτατορία έχουν γραφεί εκτενείς αναλύσεις. Κατά τη wikipedia είναι «το πολίτευμα όπου ένα πρόσωπο ή μια μικρή ομάδα έχει την απόλυτη εξουσία έχοντας καταργήσει τη Βουλή και τους δημοκρατικούς θεσμούς». Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις όπου χωρίς την κατάργηση της Βουλής η πολιτική πραγματικότητα να είναι ουσιαστικά δικτατορική, αν και τυπικά δημοκρατική.

Εδώ θα πρέπει να δούμε ουσιαστικά και όχι λεξικολογικά την ουσία μιας δικτατορικής διακυβέρνησης σε δημοκρατικό πολίτευμα: υπάρχουν οι «δημοκρατικοί θεσμοί» (Σύνταγμα, νόμοι, Κοινοβούλιο κ.λπ.), όμως η εξουσία ασκείται από μια κυβέρνηση σε όφελος μιας συγκεκριμένης κοινωνικής ομάδας και βεβαίως περνά από την έγκριση και τον έλεγχο της Βουλής, η οποία όμως είναι στα χέρια της. Η κατάσταση αυτή χαρακτηρίζεται από τη σκανδαλώδη μονομέρεια της πολιτικής (οικονομικής, κοινωνικής κ.λπ.) και σε πολλές περιπτώσεις χρησιμοποιείται και βία, η οποία τουλάχιστον λεξικολογικά είναι εργαλείο των δικτατορικών καθεστώτων.

Ας δούμε μερικά γεγονότα του πολύ πρόσφατου παρελθόντος.

Επιλεκτική βίαιη καταστολή εκδηλώσεων που δεν είναι αρεστές στην εξουσία:

● Εισβολή αστυνομικών δυνάμεων σε χώρους των ΑΕΙ, π.χ. της ΑΣΟΕΕ και τελευταία στο ΕΜΠ, όπου λάμβαναν χώρα ειρηνικές εορταστικές εκδηλώσεις ή επίσης ειρηνικές πολιτικές συγκεντρώσεις, μη αρεστές όμως στην εξουσία.

● Αγρια καταστολή από τις ειδικές αστυνομικές δυνάμεις συνδικαλιστικών διαδηλώσεων ή συγκεντρώσεων, π.χ. για το Παλαιστινιακό κ.ά., επίσης ειρηνικών και χωρίς να προκληθεί «διατάραξι της τάξεως».

Νομοθετικές ρυθμίσεις περιορισμού της έκφρασης ελεύθερης γνώμης:

● Τελευταία έχουμε κατά συρροήν τέτοια νομοθετήματα ή ενέργειες, όπως οι συνεχείς κλήσεις σε απολογία και η επιβολή «αργίας» σε εκπαιδευτικούς της Μέσης Εκπαίδευσης που είτε πραγματοποιούν ομιλίες, είτε διοργανώνουν εκδηλώσεις, είτε «τους καρφώνουν» ότι στο μάθημα εκφράζουν απαράδεκτες για την εξουσία απόψεις.

● Τελευταίο συμβάν, οι δύο πρόσφατοι νόμοι για το Πειθαρχικό Δίκαιο των ΑΕΙ και του Δημοσίου, ο οποίοι χαρακτηρίστηκαν από όλη την αντιπολίτευση ως νόμοι εκφοβισμού, ωμής καταστολής, τρομοκράτησης.

Θα πει κανείς ότι όλες αυτές οι ενέργειες γίνονται με νόμιμο και δημοκρατικό τρόπο: βάσει της υπάρχουσας νομοθεσίας ή με δημοκρατική ψήφιση από τη Βουλή. Αφήνοντας κατά μέρος ότι πολλοί νόμοι είναι «ξεχασμένοι» (!) από δικτατορικές εποχές, είτε της 4ης Αυγούστου είτε της εμφυλιοπολεμικής εποχής είτε της Επταετίας, πρέπει να σημειώσουμε ότι και σε ιδιαίτερα χαρακτηρισμένες «δημοκρατικές εποχές» εκδόθηκαν νόμοι εντελώς αντιδημοκρατικής κατεύθυνσης, όπως:

● Ο δρακόντειος Νόμος περί Τύπου του Ελευθερίου Βενιζέλου.

● Ο Νόμος του «Ιδιώνυμου», πάλι του Ελευθερίου Βενιζέλου, ο οποίος έστειλε χιλιάδες πολίτες στις εξορίες αλλά και στο εκτελεστικό απόσπασμα.

● Ο Νόμος 509 της δημοκρατικής κυβέρνησης του Θεμιστοκλή Σοφούλη, που έστειλε επίσης στις εξορίες αλλά και στο εκτελεστικό απόσπασμα εκατοντάδες πολίτες, ανάμεσά τους γυναίκες και έφηβους.

● Και πολλοί άλλοι, πρόσφατο παράδειγμα οι νόμοι για το Πειθαρχικό Δίκαιο που αναφέρθηκαν.

Πέρα από αυτούς τους νομικούς δρόμους, έχουμε και πολλά άλλα που αφορούν θέματα και προβλήματα του καθ’ ημέραν βίου ή έκτακτα γεγονότα όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται από υπηρεσίες και όργανα που ασφυκτικά ελέγχονται από τη δημοκρατική εξουσία. Το πώς και σε ποια κατεύθυνση δρα π.χ. η δικαστική εξουσία έχει αναλυθεί πολλές φορές: από τη στιγμή που η εξουσία ελέγχει το δικαστικό σώμα, ο «Δεύτερος Πυλώνας της Δημοκρατίας», όπως τον θέσπισε η Γαλλική Επανάσταση του 1789, συνιστά το πιο σύντομο ανέκδοτο.

Παράλληλα εκθέσεις, εισηγήσεις κ.ά. που εκπονούνται από «ανεξάρτητους» φορείς, όπως π.χ. τα Πανεπιστήμια, και διάφορες Επιτροπές Διερεύνησης κ.ά. μόνο αντικειμενικές και ανεξάρτητες δεν είναι, μια και οι φορείς με διάφορους τρόπους ελέγχονται από την εξουσία. Πρόσφατο τρανταχτό παράδειγμα το «πόρισμα» της Επιτροπής για το έγκλημα των Τεμπών, όπου απανθρακώθηκαν πάνω από 50 κυρίως νέοι φοιτητές μας, όπου «δεν υπήρχαν ίχνη φωτιάς», για το οποίο πανηγυρίζει βεβαίως ο κυβερνητικός εκπρόσωπος. Φαίνεται ότι η πυρκαγιά ή ήταν οπτική απάτη ή προήλθε από τη βενζίνη που είχε το τσακμάκι του μηχανοδηγού που προσπάθησε να κάνει τσιγάρο…

Ποια είναι άραγε η διαφορά κοινοβουλευτικής από τη στρατιωτική δικτατορία; Μήπως μόνο το ΕΑΤ-ΕΣΑ ή η ΓΑΔΑ και τα πηλήκια ή τα ημίψηλα των υπουργών;

* Ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ