Η πολύωρη συνάντηση του Ρώσου προέδρου με τον πρόεδρο των ΗΠΑ στην Αλάσκα έστειλε, σε επίπεδο συμβολισμών και πρακτικής διπλωματίας, πολλά μηνύματα σε πολλούς αποδέκτες.
1. Σήμα άρσης απομόνωσης της Ρωσίας
Το γεγονός ότι η υποδοχή έγινε σε αμερικανικό έδαφος, με δημόσια τοποθέτηση των δύο ηγετών και πλήρη τελετουργία, σημαίνει την αποσυμπίεση της διεθνούς απομόνωσης της Ρωσίας και επαναφέρει τη Μόσχα στο επίκεντρο της παγκόσμιας ατζέντας – έστω και χωρίς συμφωνία. Τα μεγάλα διεθνή Μέσα περιέγραψαν ακριβώς αυτό: τέλος στην «καραντίνα» της Ρωσίας.
2. Η ατζέντα: Ουκρανία, «πάγωμα» και Αρκτική
Ουσιαστικά εξετάστηκε ένα φάσμα σεναρίων «παγώματος» της σύγκρουσης και εγγυήσεων ασφαλείας, με υποψήφια πεδία συνεργασίας στην Αρκτική (ενεργειακοί πόροι, ναυτιλιακά περάσματα, έρευνα). Οι «εγγυήσεις ασφαλείας» παραμένουν ασαφείς:
Η Μόσχα δεν αποδέχεται μόνιμη παρουσία ΝΑΤΟϊκών δυνάμεων ή υποδομών εντός Ουκρανίας, ενώ το Κίεβο χρειάζεται πρακτική θωράκιση. Γι’ αυτό διερευνάται ο ρόλος-γέφυρα της Τουρκίας ως μεσολαβητή/εγγυητή σε επιμέρους στάδια (επιτήρηση θαλάσσιων διαδρόμων, ανταλλαγές κρατουμένων, τεχνικές ρυθμίσεις). Η Αγκυρα έχει «πολυγραμμική» σχέση και με τις δύο πλευρές (Bayraktar – σιτηρά Μαύρης Θάλασσας – ενεργειακές ροές), άρα προσφέρεται ως λειτουργικός μεσολαβητής.
Πιθανά ανταλλάγματα που ενδέχεται να ζητήσει η Τουρκία «σε όλα τα μέτωπά της» είναι τα εξής:
■ Ελλάδα/Αν. Μεσόγειος: ανοχή σε «ζώνες πρακτικής επιρροής», χαμηλότερη ευρωπαϊκή πίεση για θαλάσσιες διεκδικήσεις, «σιωπηρή» απεμπλοκή από ενεργειακά projects που δεν την περιλαμβάνουν.
■ Συρία: μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων έναντι κουρδικών δομών ή αναγνώριση «τετελεσμένων ασφαλείας».
■ Λιβύη: αποδοχή ρόλου παρόχου ασφάλειας και διατήρηση της επιρροής στην Τρίπολη και στην Κυρηναϊκή.
■ Αμυντικά/βιομηχανικά: επιτάχυνση προγραμμάτων (F-16), χαλάρωση περιορισμών σε τεχνολογίες.
Συνολικά, η Τουρκία εμφανίζεται από ΗΠΑ/Ε.Ε. ως «λειτουργικός καταλύτης» – την ώρα που η «δεδομένη» Ελλάδα του κατευνασμού μένει στο περιθώριο.
3. Η αναιμική ευρωπαϊκή παρουσία στην Ουάσινγκτον
Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι ηγέτες εμφανίστηκαν ως συνοδοί του Ζελένσκι, όχι ως ισότιμοι συνδιαμορφωτές – αντανάκλαση εσωτερικής αμηχανίας και απουσίας ενιαίας στρατηγικής.
4. Η επιστροφή των «σφαιρών επιρροής»
Το πιο ανησυχητικό μήνυμα είναι πολιτικό-θεσμικό: δύο υπερδυνάμεις συζήτησαν de facto για την τύχη μιας τρίτης χώρας. Το ίδιο το Κίεβο κινδύνευσε να μετατραπεί από μέτοχο σε «παράμετρο» μιας διευθέτησης – μια αναβίωση λογικών σφαιρών επιρροής που γνωρίσαμε σε σκοτεινότερες εποχές.
5. Νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας: η σκληρή ισχύς στο κέντρο
Αναδύεται ένας νέος τρόπος διευθέτησης διαφορών, κυνικά ειλικρινής: η ισχύς προηγείται και οι συμφωνίες «κουμπώνουν» πάνω σε στρατιωτικά και ενεργειακά τετελεσμένα. Οσο η σχέση Ουάσινγκτον – Μόσχας κινείται σε τροχιά realpolitik, η νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας θα έχει ως κυρίαρχο συστατικό τη σκληρή ισχύ – και αυτό είναι το πραγματικό μάθημα της Αλάσκας.
6. Νέοι κίνδυνοι για την Ελλάδα – το «τετελεσμένο» ως μέθοδος
Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να «κρυφτεί» πίσω από την Ευρώπη: χρειάζεται ιδία ατζέντα και διμερείς/πολυμερείς μοχλούς επιρροής καθώς εμφανίζονται νέοι κίνδυνοι στους εξής τομείς:
■ Κύπρος: η Αγκυρα ενισχύει στρατιωτική/υποδομική παρουσία στα κατεχόμενα – μια δυναμική «τετελεσμένων» που περνά σχεδόν ασχολίαστη από Αθήνα/Βρυξέλλες/Λευκωσία.
■ Θαλάσσιοι χώροι: νέα «γραμμή» Λιβύης στον ΟΗΕ, note verbale και επαναφορά του τουρκολιβυκού πλαισίου διαμορφώνουν αφήγημα νομιμοφανούς πίεσης κατά ελληνικών δικαιωμάτων.
■ Energy & διασυνδέσεις: παράκαμψη Ελλάδας από οδούς/κόμβους, αν η χώρα εμφανίζεται παθητική στο EastMed – ηλεκτρικά καλώδια.
■ Μεταναστευτικό – υβριδικές πιέσεις: εργαλειοποίηση ροών από Κυρηναϊκή/Αιγαίο.
7. Καμπανάκι για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, το μήνυμα είναι σαφές: διπλωματική σοβαρότητα, ενεργός αποτροπή, συνεκτική στρατηγική – όχι επικοινωνιακή διαχείριση. Χρειάζεται αναστροφή των αρνητικών εξελίξεων που μας περικυκλώνουν:
■ Καλώδιο Κάσου: να υλοποιηθεί χωρίς άλλη καθυστέρηση, καθώς αποτελεί υψηλό συμβολισμό κυριαρχίας και διασύνδεσης.
■ Ρηματικές διακοινώσεις Λιβύης: συντονισμένη απάντηση Ελλάδας – Κύπρου – Αιγύπτου, νομικά και επιχειρησιακά αντίμετρα.
■ Μονή Σινά: προληπτική προστασία της εκκλησιαστικής περιουσίας και στοχευμένη διαμεσολάβηση με το Κάιρο.
■ Αλβανικοί υπαινιγμοί περί «Μεγάλης Αλβανίας»: ευρωπαϊκές συμμαχίες, σαφείς κόκκινες γραμμές.
■ Συνολικά: ολοκλήρωση θαλάσσιου χωροταξικού, επέκταση χωρικών υδάτων όπου απαιτείται, σταθερή παρουσία σε όλα τα φόρα.
8. Πολιτικό συμπέρασμα
Η συνάντηση της Αλάσκας προειδοποιεί: ο κόσμος γυρίζει σε σκληρές διευθετήσεις. Αν η Ελλάδα δεν αναβαθμίσει άμεσα την αποτροπή και τη διπλωματική της ικανότητα, θα συζητούν οι ισχυροί «για εμάς, χωρίς εμάς». Ως Κίνημα Δημοκρατίας επισημαίνουμε ότι απαιτείται νέα, ικανή ηγετική ομάδα, με θέληση να συγκρουστεί με τη ραθυμία και τον κατευνασμό – για να ανατραπεί το σημερινό μείγμα παρακμής, σκανδάλων και διοικητικής ανεπάρκειας και να χαραχθεί εθνική πορεία αξιοπρέπειας και ανάπτυξης.
Το καθεστώς Μητσοτάκη δεν ανταποκρίνεται στο ύψος της συγκυρίας μιας πολυπολικής διεθνούς τάξης. Απαιτείται γρήγορη πολιτική αλλαγή και προοδευτικό μέτωπο με:
■ ρεαλιστική στρατηγική αποτροπής και ενεργό ρόλο σε Ανατολική Μεσόγειο – Βαλκάνια,
■ θεσμική ανασυγκρότηση (διαφάνεια, λογοδοσία),
■ αναπτυξιακή στροφή (αμυντική/υψηλή τεχνολογία, αγροδιατροφική μεταποίηση, ενεργειακή ασφάλεια),
■ κοινωνική θωράκιση (ΑΤΑ, στοχευμένες ελαφρύνσεις, πάταξη καρτέλ).
Μόνο έτσι η Ελλάδα θα περάσει με ασφάλεια και ενεργό στρατηγική στην επόμενη ιστορική περίοδο που διαμορφώνεται τώρα.
*Αντιπρόεδρος του Κινήματος Δημοκρατίας και του Κόμματος των Ευρωπαίων Δημοκρατών
