Η Μουσιωτίτσα Ιωαννίνων ανήκει στα πιο μαρτυρικά χωριά της Ελλάδας. Είχε το «προνόμιο» να δεχτεί την πρώτη εκκαθαριστική επιχείρηση του τακτικού γερμανικού στρατού που έδρευε στα Γιάννενα και να ποτίσει το δέντρο του ελληνικού αγώνα με το αίμα 152 κατοίκων της κάθε ηλικίας και φύλου.
Την Κυριακή 25 Ιουλίου 1943, δέκα μέρες μετά την εγκατάσταση στην Ηπειρο της 1ης Μεραρχίας «Εντελβάις», υπό τη διοίκηση του στρατηγού Βάλτερ φον Στέτνερ, ο 12ος λόχος του 98ου Συντάγματος Πεζικού μπαίνει στο χωριό και σπέρνει τον θάνατο και την καταστροφή. Από τη Μουσιωτίτσα ξεκινά την εγκληματική μαζική δράση της η γερμανική Βέρμαχτ. Κι από την ημέρα εκείνη ο λαός της Ηπείρου μαθαίνει πλέον καλά τι σημαίνει ναζισμός και τι αποτελέσματα έχει η ακραία βία που μεθοδικά καλλιεργεί και κουβαλά μαζί της η ιδεολογία του.
Η Μουσιωτίτσα πληρώνει ακριβά την αντίσταση του πληθυσμού της και την άρνησή του να συμβιβαστεί με την ιδέα της κατοχής. Κατά τη διάρκεια του αντιστασιακού αγώνα 1941-1944, πάνω από 50 νέοι του χωριού εντάχτηκαν στις δύο αντιστασιακές ομάδες των ΕΟΕΑ – ΕΔΕΣ του Ναπολέοντος Ζέρβα: στο 24ο Σύνταγμα Πρέβεζας, που είχε διοικητή του τον Χρήστο Παπαδάτο, και στο Ανεξάρτητο Σύνταγμα Σουλίου, που δρούσε στην περιοχή υπό τις διαταγές των Κολιοδημητραίων. Και ένας μόνο, ο Αθανάσιος Θάνος, συμμετείχε στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.
Το Σάββατο 24 Ιουλίου, 30 με 40 στρατιωτικά γερμανικά αυτοκίνητα ανηφόρισαν για το χωριό, ενώ την ίδια μέρα ένα γερμανικό αεροπλάνο πετούσε πάνω από αυτό και έριχνε προκηρύξεις γραμμένες στα ελληνικά, με τις οποίες καλούσε τους κατοίκους να παραμείνουν στα σπίτια τους χωρίς φόβο. Και την επόμενη μέρα, Κυριακή 25 Ιουλίου, παραμονή του πανηγυριού της Αγίας Παρασκευής, οι στρατιώτες του 12ου λόχου του 98ου Συντάγματος, τη διοίκηση του οποίου είχε ο συνταγματάρχης Γιόζεφ Ζάλμινγκερ, έδειξαν τις πραγματικές τους προθέσεις. Υπό τις διαταγές του υπολοχαγού Βίλιμπαλντ Ρέζερ, ενός φανατικού ναζί αξιωματικού, αφού χωρίστηκαν σε τέσσερις ομάδες, έτσι ώστε να αποκλειστεί κάθε δυνατότητα διαφυγής των κατοίκων, ξεκίνησαν από τις 9 το πρωί το μακελειό, εκτελώντας με συνέπεια την εκκαθαριστική επιχείρηση «Ζάλμινγκερ».
Επρόκειτο για μια επιχείρηση-σκούπα, η οποία δεν έκανε διακρίσεις ούτε ως προς την ηλικία ούτε ως προς το φύλο. Η βαρβαρότητα ξεπέρασε κάθε όριο. Μέσα σε λίγες ώρες οι Γερμανοί στρατιώτες επιδόθηκαν σε απερίγραπτες θηριωδίες, παραδίδοντας στις φλόγες σπίτια, αποθήκες, στάβλους και κοπάδια και δολοφονώντας κυριολεκτικά 135 άμαχους, άοπλους και ανυπεράσπιστους κατοίκους. Από τη δολοφονική τους μανία δεν γλίτωσαν ούτε οι γυναίκες ούτε τα παιδιά που βρέθηκαν μπροστά τους.
Το απόγευμα της Κυριακής το χωριό είχε τυλιχτεί στους καπνούς, με τους επιζώντες να ψάχνουν στα χαλάσματα και στις χαράδρες να βρουν τους δικούς τους: ζωντανούς, τραυματίες ή νεκρούς. Και την επόμενη μέρα, Δευτέρα 26 Ιουλίου, που θα γιόρταζαν το πανηγύρι τους, οι εναπομείναντες έθαβαν τους νεκρούς τους σε μαζικούς τάφους ή περιέθαλπαν τους τραυματισμένους.
Εναν μήνα μετά, Σάββατο 27 Αυγούστου, οι Γερμανοί ξανάρθαν. Το απόγευμα της ημέρας αυτής πήραν τα μονοπάτια με στόχο τα σπίτια και τις οικογένειες Γεωργίου και Αποστόλη Παππά της Κάτω Μουσιωτίτσας, όπου δολοφόνησαν άλλους 17, για να φτάσει ο αριθμός των θυμάτων της Μουσιωτίτσας τους 152. Από τα 152 θύματα τα 49 ήταν παιδιά έως 10 χρόνων. Μεταξύ των 49 παιδιών τα 18 ήταν νήπια και βρέφη έως 5 χρόνων, 63 ήταν οι γυναίκες άνω των 10 ετών.
Το ολοκαύτωμα της Μουσιωτίτσας ανήκει στα πιο αποτρόπαια εγκλήματα πολέμου που διέπραξε ο τακτικός γερμανικός στρατός στην Ελλάδα. Στρατοπεδεύοντας στην κοιλάδα του Λούρου, σε απόσταση αναπνοής απ’ το χωριό, και θέτοντας σε εφαρμογή το πρόγραμμα των εκκαθαριστικών επιχειρήσεων, οι δυνάμεις του 98ου Συντάγματος Πεζικού της 1ης Μεραρχίας «Εντελβάις» ήταν αναμενόμενο να εντάξουν σ’ αυτές τον αφανισμό της Μουσιωτίτσας, καθώς βρισκόταν δίπλα στις αντιστασιακές οργανώσεις και είχε σημειωθεί ως μια κοινωνία που τροφοδοτεί και ενισχύει τους αντάρτες.
Η μεταπολεμική και μετεμφυλιακή ιστορία της Μουσιωτίτσας είναι μέρος του δράματος που έζησαν οι μικρές πατρίδες και οι πληθυσμοί τους. Ιδίως εκείνες που πέρασαν διά πυρός και σιδήρου από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής. Τα ερειπωμένα χωριά μάχονται με όλες τους τις δυνάμεις να επουλώσουν τις πληγές τους και να ξαναμπούν στον κανονικό ρυθμό της ζωής.
Η μνήμη είναι ζωντανή και καίει άκαυτη βάτος. Οι απόγονοι των θυμάτων δίνουν τη δική τους μάχη. Μάχη με τον χρόνο και μάχη με την υπεροψία της σημερινής Γερμανίας, η οποία αρνείται πεισματικά να πληρώσει για τις τεράστιες καταστροφές που προξένησε δολοφονώντας αμάχους και καίγοντας τα σπίτια τους και τις περιουσίες τους. Η δική της επιμονή πως το θέμα των αποζημιώσεων έχει κλείσει προσκρούει πάνω στη δική μας απάντηση: Τα εγκλήματα κατά των αμάχων δεν παραγράφονται στον αιώνα τον άπαντα και απαιτούν Δικαιοσύνη και Αποζημίωση. Και τούτο είναι ιστορική απαίτηση. Γιατί η Ιστορία έγραψε. Και η μελάνη της μένει ανεξίτηλη.
* Φιλόλογος – συγγραφέας
