Η πρώτη φορά που επισκέφτηκα το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού ήταν το 1997, όταν φιλοξενούνταν η έκθεση «Οι θησαυροί του Αγίου Ορους». Θυμάμαι πόσο με εντυπωσίασε το κτίριο του διακεκριμένου αρχιτέκτονα και ζωγράφου Κυριάκου Κρόκου, που είχε κερδίσει το βραβείο του δημόσιου διαγωνισμού για την κατασκευή του μουσείου. Ενα κτίριο ζεστό, ευρύχωρο και φιλόξενο για τον επισκέπτη και τους εργαζόμενους. Ταυτόχρονα στιβαρό και ανάλαφρο, λιτό και μεγαλοπρεπές, που αγκαλιάζει αρμονικά τις βυζαντινές αρχαιότητες, χωρίς να τους επιβάλλεται. Ενα κτίριο με ψυχή.
Πραγματικά ενθουσιάστηκα, όμως, όταν αργότερα επισκέφτηκα τη μόνιμη έκθεση του μουσείου, που άνοιξε τις πύλες της σταδιακά από το 1997 ώς το 2004. Ο άρτιος και πρωτότυπος σχεδιασμός, με τα έντονα καλλιτεχνικά στοιχεία, προσκαλούσε τον επισκέπτη να παρακολουθήσει τη μακραίωνη ιστορία της βυζαντινής τέχνης και κοινωνίας, μιλώντας για την καθημερινή ζωή, τον θάνατο, την αυλή των αυτοκρατόρων, τους ναούς, τη σταδιακή διάλυση της αυτοκρατορίας. Περίπου 3.000 εκθέματα από τον 2ο ώς τον 20ό αιώνα διατάσσονταν στις αίθουσες του μουσείου, με τρόπο ανοιχτό προς τον επισκέπτη. Ηταν η πρώτη φορά που ένιωσα ότι το επίκεντρο του μουσείου μπορεί να είναι ο ίδιος ο επισκέπτης και τα αρχαιολογικά αντικείμενα να μη μοιάζουν ούτε απρόσιτα ούτε δυσνόητα. Μια έκθεση με ψυχή.
Κι όταν αργότερα αποτέλεσα κι εγώ μέλος της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, μπορούσα να περηφανεύομαι ότι ήμουν μέλος της αρχαιολογικής κοινότητας που μπορούσε να δημιουργήσει τέτοια ζωντανά μουσεία, που μπορούσε να τιμήσει τον όρκο της να αποδίδει την αρχαιολογική γνώση στο κοινό με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού σήμερα είναι κλειστό και είναι άγνωστο πότε θα ξανανοίξει. Κι αν στις απεργίες, που κάναμε το 2023, προειδοποιώντας για τις συνέπειες που θα είχε η αποκοπή των πέντε μεγάλων μουσείων από την Αρχαιολογική Υπηρεσία, οι λόγιοι του καθεστώτος εξανέστησαν στην ιδέα ότι τα μουσεία έκλεισαν δύο μέρες από τους απεργούς, σήμερα που ένα από αυτά τα μουσεία κλείνει επ’ αόριστον δεν βλέπω να υπάρχει η ίδια αναταραχή στις τάξεις τους. Η σιωπή είναι χρυσός, ειδικά όταν δεν θέλεις να παραδεχτείς ότι οι απεργοί είχαν δίκιο.
Από το 2023, με την ψήφιση του διαβόητου Νόμου 5021, το νομικό καθεστώς του μουσείου άλλαξε σε Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου. Το μουσείο αποκόπηκε από την Αρχαιολογική Υπηρεσία και διοικείται από Διοικητικό Συμβούλιο αποκλειστικής επιλογής της υπουργού. Πρώτα έκλεισε το εστιατόριο του μουσείου, ένα στέκι της Θεσσαλονίκης. Παρά τις υποσχέσεις, δεν ξανάνοιξε ποτέ. Το μουσείο σταμάτησε να εφαρμόζει θερινό ωράριο και έκλεινε στις 3 μ.μ. Ο Λευκός Πύργος, το τοπόσημο της Θεσσαλονίκης, που είναι στην αρμοδιότητα του μουσείου, δεν λειτουργούσε μετά το μεσημέρι. Το πωλητήριο έκλεισε και αυτό. Αργότερα κατέρρευσε ένα τμήμα οροφής και ουδέποτε αποκαταστάθηκε.
Τους τελευταίους μήνες, το μουσείο υπολειτουργούσε, με μόνο τις 4 από τις 11 αίθουσες ανοιχτές, χωρίς να μπορεί να προσφέρει ούτε νερό στους επισκέπτες του! Μια εικόνα παρακμής που απλώς επισφραγίστηκε από το τωρινό κλείσιμό του, προκειμένου το φυλακτικό προσωπικό να μεταφερθεί στον Λευκό Πύργο, καθώς ακόμη δεν έχουν προσληφθεί ούτε οι συμβασιούχοι. Αυτή είναι η πραγματική εικόνα της «αποτελεσματικότητας» της υπουργού Πολιτισμού.
Ενα μουσείο-κόσμημα κατήντησε λιγότερο από σκιά του εαυτού του, με την υπουργό, στη Βουλή, να υπεραμύνεται του κλεισίματός του, λέγοντας ότι είχε πλέον ελάχιστη επισκεψιμότητα. Τι ακολουθεί; Το κλείσιμο του μουσείου επειδή «δεν βγάζει τα λεφτά του»; Μια ακριβή εργολαβία από το επόμενο ΕΣΠΑ; Η αναζήτηση χορηγιών για να προσληφθεί το προσωπικό για τη λειτουργία; Ή μια καλοπληρωμένη απευθείας ανάθεση σε εταιρεία σεκιούριτι; Ολα τα προηγούμενα είναι πιθανά, όπως είχαμε προβλέψει οι απεργοί, σε ένα υπουργείο Πολιτισμού που βλέπει πλέον τα μουσεία μόνο ως ευκαιρία για παντοειδείς μπίζνες.
Το κλειστό μουσείο ως το ανώτερο στάδιο της μουσειακής πολιτικής. Δεν υπάρχει κανένας να ντραπεί για λογαριασμό τους;
