«Αυτή είναι η δημοκρατία σας» εξανέστη στους συγκεντρωμένους κατοίκους της Μονεμβασίας, πριν γυρίσει εμφανώς περιφρονητικά την πλάτη της, η υπουργός Πολιτισμού. Η μηδέποτε εκλεγμένη, αλλά από την εποχή της κυβέρνησης Σημίτη αενάως τοποθετημένη σε ανώτερες πολιτικές θέσεις στο υπουργείο Πολιτισμού, κατά κανόνα προτιμά τα φιλικά και ελεγχόμενα περιβάλλοντα, κυβερνητικών και συνδαιτυμόνων. Οπως το περιβάλλον στο οποίο, λίγο αργότερα, έκοψε την κορδέλα του Μουσείου Γιάννης Ρίτσος.
Δεν είναι μόνο το οξύμωρο του να φωτογραφίζεται μπροστά στους σταθμούς της ζωής του εξορισθέντα κομμουνιστή ποιητή Γιάννη Ρίτσου η εκπρόσωπος μιας κυβέρνησης που προσπαθεί να παραδώσει τη Γυάρο σε επιχειρηματικά συμφέροντα. Δεν είναι μόνο η περιφρόνηση στους πολίτες που διαμαρτύρονται γιατί ένας καταστροφικός σχεδιασμός, που εκπονήθηκε στο γραφείο της υπουργού, απειλεί την Καστροπολιτεία της Μονεμβασίας. Δεν είναι μόνο τα απροκάλυπτα ψέματα, καθώς το τελεφερίκ του μαζικού τουρισμού μεταμφιέστηκε σε «προσβασιμότητα των ΑΜΕΑ» (μόνο στην Αγία Σοφία στην Ανω Πόλη!). Δεν είναι μόνο η περιφρόνηση στους «θεσμούς», μια και είναι το ίδιο το Συμβούλιο της Επικρατείας που έβαλε φρένο στα σχέδια για το τελεφερίκ της Μονεμβασίας.
Είναι πολύ περισσότερο το «και χάρη σας κάνουμε» που δώσαμε κονδύλια σε τούτο ή στο άλλο έργο. Είναι το είδος και το ήθος της κυβερνητικής εξουσίας που συμπεριφέρεται ωσάν το μοίρασμα των χρημάτων του ελληνικού λαού να συνιστά ένα είδος «ευεργεσίας», κάτι για το οποίο οι κάτοικοι κάθε τόπου οφείλουν να δείχνουν ευγνωμοσύνη στην υπουργό και στην κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη.
Και πάλι τυχεροί ήταν οι κάτοικοι της Μονεμβασίας, που αντιμετώπισαν μόνο την περιφρόνηση της υπουργού. Αυτές τις μέρες, η πρόεδρος του σωματείου εκτάκτων του ΥΠΠΟ καλείται σε απολογία γιατί «τόλμησε» να παρέμβει σε μια αντίστοιχη φιέστα του υπουργείου, κάνοντας ενοχλητικές ερωτήσεις για το έργο στο οποίο και η ίδια εργάζεται. Στέρηση μισθού ενός μήνα επιβλήθηκε σε άλλον αρχαιολόγο, γιατί τόλμησε να εκφράσει την επιστημονική του γνώμη για έργο που εμπίπτει στα ενδιαφέροντα της υπουργού.
Η αείμνηστη Μυρσίνη Ζορμπά έχει μιλήσει, σε άρθρα και βιβλία, για το πρόταγμα της «πολιτισμικής δημοκρατίας». Κι αν δεν είναι τόσο εύκολο να ορίσουμε την πολιτισμική δημοκρατία, είναι όμως εύκολο να ορίσουμε το αντίθετό της: τον πολιτισμικό δεσποτισμό. Με την διακυβέρνηση της υπουργού Λ. Μενδώνη, ανεξαρτήτως χρόνου και κόμματος, έχουμε βιώσει τον υπαρκτό πολιτισμικό αυταρχισμό. Στο καθεστώς αυτό, προεξάρχοντα ρόλο έχει η ιδιοποίηση του πολιτισμού και των κονδυλίων. Τα μνημεία και οι άνθρωποι –κατά προτίμηση νεκροί– χρησιμοποιούνται μόνον ως πρόφαση.
Τι είναι ο πολιτισμός, αν όχι οι άνθρωποι και τα μνημεία; Αντί άλλης απάντησης, θα μνημονεύσω τον Παναγιώτη Φαρμάκη. Τον πλέον ταπεινό, σεμνό, αφανή προστάτη των μνημείων της Ελευσίνας, που πέθανε τέτοιες μέρες πριν από 30 χρόνια, όπως μας θύμισε σε μια εξαιρετικής ευαισθησίας ανακοίνωση ο Σύλλογος Εκτάκτων Αρχαιολόγων. Οι περισσότεροι γνωρίσαμε τον Π. Φαρμάκη και τον αναγνωρίσαμε ως πραγματικό πρωταγωνιστή στο αρχαιολογικό ντοκιμαντέρ «αγέλαστος πέτρα». Εχασε τη ζωή του χτυπημένος από όχημα, ενώ προσπαθούσε να μαζέψει και να περισώσει ένα ακόμα κομμάτι αρχαίου μαρμάρου, ένα ακόμα κομμάτι από την ιστορία της Ελευσίνας. «Ο Παναγιώτης Φαρμάκης έφυγε από τη ζωή όπως ακριβώς έζησε, προσφέροντας με ταπεινότητα στον υψηλό αγώνα ενάντια στην ισοπέδωση των μνημείων και μαζί της μνήμης μας, και γι’ αυτό είναι ο δικός μας άγιος», λέει ο ΣΕΚΑ.
Και προσθέτει: «Δραματικά αληθινό όσο και επίκαιρο, όλοι οι προβεβλημένοι περισπούδαστοι πανεπιστήμονες του ΚΑΣ μαζί, δεν διαθέτουν ούτε μια στάλα απ’ την αρχαιολογική ψυχή ενός λαϊκού ανθρώπου, ενός αφανούς, αλλά αυθεντικού υπηρέτη του πολιτισμού, όπως υπήρξε ο ήρωας της αγέλαστης πέτρας».
Μια και ρωτάτε, κυρία υπουργέ, εμάς αυτή είναι η δημοκρατία μας.
