Η Κεντροαριστερά και το Κέντρο

Το κέντρο βάρους της προοδευτικής παράταξης δεν βρίσκεται στο πολιτικό «Κέντρο». Καταρχήν διότι, σύμφωνα με τη βιβλιογραφία της πολιτικής επιστήμης, το «Κέντρο» δεν συνιστά διακριτή και αυτοτελή πολιτική ιδεολογία. Κατά τη διατύπωση του επ. καθηγητή Πολιτικής Κοινωνιολογίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Κώστα Ελευθερίου, το Κέντρο αποτελεί «μέθοδο, όχι ιδεολογία». Αντιπροσωπεύει μια μορφή πολιτικού πολιτισμού προτάσσοντας την ηπιότητα στην πολιτική αντιπαράθεση, την προσπάθεια συνεννόησης σε βασικά ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος, αντιμετωπίζοντας τον πολιτικο-εκλογικό ανταγωνισμό ως αντιπαλότητα μεν αλλά όχι ως εχθρότητα.

Σε επίπεδο διακυβέρνησης ως «κεντρώα» προσέγγιση χαρακτηρίζονται ο ρεαλισμός, η αναζήτηση της εφικτότητας των ασκούμενων πολιτικών, ο συνυπολογισμός του κόστους εφαρμογής και οι συνθέσεις και εξισορροπήσεις μεταξύ διαφορετικών επιδιώξεων, αναγκαίες σε κάθε ανοικτή κοινωνία πολλαπλών συμφερόντων.

Διαδεδομένη είναι η άποψη πως «κυβερνά όποιος ελέγχει το Κέντρο». Στην πράξη, αντιθέτως, κυβερνά όποιος ελέγχει τη Δεξιά ή την Αριστερά και τούτο διότι η εκλογική βαρύτητα του Κέντρου κινείται περί το 20%, γεγονός που του δίνει έναν συμπληρωματικό ρόλο στη συγκρότηση της πλειοψηφίας, κρίσιμο υπό συγκεκριμένες συνθήκες, όχι όμως κυρίαρχο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, π.χ., δεν κυβερνά επειδή έχει πάρει την πλειοψηφία (το 58% – Prorata 2/24) του κεντρώου 20%, αλλά επειδή έχει κατακτήσει την πλειοψηφία του 40% της ευρύτερης δεξιάς παράταξης.

Αντίστοιχα η πολυετής διακυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου δεν βασίστηκε στην κυριαρχία επί του Κέντρου αλλά στην προσέλκυση ευρύτερων στρωμάτων με συμμετοχή στην ΕΑΜική αντίσταση, την πολιτική κληρονομιά της μετεμφυλιακής ΕΔΕΚ του Πλαστήρα, αλλά και μέρους της ΕΔΑ, πολιτικών δυνάμεων που προηγουμένως έδωσαν την πλειοψηφία στον «Γέρο» και συμπαρατάχθηκαν στον ανένδοτο αγώνα του.

Στην πραγματικότητα το Κέντρο, ως πεδίο μετριοπάθειας, συναινέσεων και ρεαλισμού, συγκροτείται από ατομικά και συλλογικά υποκείμενα προερχόμενα και από τις δύο πλευρές του πολιτικού φάσματος. Υπάρχει η μετριοπαθής και συναινετική Αριστερά και αντίστοιχα η Δεξιά. Εχει κρίσιμη άλλωστε σημασία για τη διακυβέρνηση από ποια πλευρά θα προσεγγίζονται οι μετριοπαθείς πολιτικές, η σύνθεση και η εξισορρόπηση των διαφορετικών επιδιώξεων. Είναι διαφορετικά τα αποτελέσματα μιας προοδευτικής πολιτικής ατζέντας που υλοποιείται με όρους ρεαλισμού και μετριοπάθειας και άλλα τα αποτελέσματα μιας συντηρητικής ατζέντας που υλοποιείται με αντίστοιχη μέθοδο. Εξάλλου όποτε κυριαρχούν ριζικά διλήμματα πολιτικής η διαχωριστική γραμμή Δεξιάς-Αριστεράς επανέρχεται και το Κέντρο διασπάται στις δύο αξιακές και ιδεολογικές συνιστώσες του: Κεντροαριστερά και Κεντροδεξιά. Συνακόλουθα το Κέντρο δεν μετακινείται εκλογικά ενιαία άλλοτε προς τα δεξιά και άλλοτε προς τα αριστερά: διασπάται σε αντίστοιχα ποσοστά.

Μετά την πρόσφατη κρίση, τη διαχωριστική γραμμή μεταξύ Κεντροδεξιάς και Κεντροαριστεράς αποτελούν η τυφλή πίστη στον αυτοδίκαια ευεργετικό χαρακτήρα της αγοράς, η εμπιστοσύνη στους αυτοματισμούς της και ο αντικρατισμός (αντιλήψεις που αναπτύχθηκαν βέβαια ως αντίδραση στην κυριαρχία του κομματικού κράτους, των πελατειακών πρακτικών, των συνδικαλιστικών ακροτήτων κ.λπ.).

Το σημερινό Κέντρο κλίνει κατά πλειοψηφία προς την Κεντροδεξιά. Η διερεύνηση της κοινής γνώμης δείχνει ότι στους «κεντρώους» κυριαρχούν σε πολλά ζητήματα συντηρητικές αντιλήψεις (Prorata, «Το αίνιγμα του Κέντρου», 2/24).

● Πιστεύουν ότι οι ανισότητες είναι αναπόφευκτο στοιχείο της ανθρώπινης φύσης (ποσοστό 74% σε όσους δηλώνουν κεντρώοι έναντι 59% του γενικού πληθυσμού)

● Προτάσσουν την ατομική ευθύνη δεχόμενοι ότι όλοι έχουν ίσες ευκαιρίες, ορισμένοι όμως δεν τις εκμεταλλεύονται (55% έναντι 48%)

● Θεωρούν ότι η παγκοσμιοποίηση είναι μια θετική κατάσταση – μια έννοια που αποτελεί κόκκινο πανί για τους αδύναμους και ανασφαλείς της εποχής μας που στρέφονται προς την Ακροδεξιά, υποστηρίζοντας τις αντιμεταναστευτικές πολιτικές, τον μερκαντιλισμό των δασμών και τον απομονωτισμό (58% έναντι 37%)

● Τάσσονται κατά της φορολόγησης του μεγάλου πλούτου (49% έναντι 34%)

● Είναι «αντικρατιστές» θεωρώντας ότι (α) το κράτος είναι υπερβολικά παρεμβατικό στην οικονομία (39% έναντι 28%) και (β) το κράτος δεν μπορεί να διαχειριστεί τα αγαθά δημόσιου ενδιαφέροντος (υγεία, παιδεία, νερό, ενέργεια), άρα θα πρέπει να τα παραχωρήσει ή να τα διαχειριστεί σε συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα (28% έναντι 17%)

Το παραπάνω αξιακό-ιδεολογικό πλαίσιο είναι εμφανώς ασύμβατο με τις ιδέες της πληθυντικής Αριστεράς και εξηγεί την εκλογική ελκυστικότητα της Νέας Δημοκρατίας προς το συγκεκριμένο κοινό.

Συμπερασματικά η διεκδίκηση από την προοδευτική παράταξη αυτού του Κέντρου -στην πραγματικότητα Κεντροδεξιάς- είναι μια αναποτελεσματική στρατηγική διότι: (α) είναι ασύμβατο με τον αξιακό πυρήνα της, άρα η προσέλκυση ενός τέτοιου κοινού όχι μόνο δεν πρόκειται να ενισχύσει διαρθρωτικές αλλαγές σε προοδευτική κατεύθυνση, αλλά το πιθανότερο είναι ότι θα τις ανασχέσει και (β) η φιλελεύθερη Δεξιά είναι καταλληλότερα τοποθετημένη στο πολιτικο-ιδεολογικό φάσμα για να το προσελκύσει.

*Πανεπιστημιακός