Οι δεσμοί του Αϊνστάιν με την Ελλάδα δεν είναι γνωστοί στο ευρύ κοινό, αν και πολλοί, ιδιαίτερα στον χώρο της φυσικομαθηματικής επιστήμης, αναφέρονται στη συνεργασία του με τον Μικρασιάτη καθηγητή Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή, που υπήρξε καθοριστική για τη διατύπωση της επαναστατικής θεωρίας της σχετικότητας.
Προφανώς, ο Αϊνστάιν είχε μελετήσει τους αρχαίους Ελληνες προδρόμους των μαθηματικών και της φυσικής. Υπάρχουν, ωστόσο, και δύο όχι ευχάριστα περιστατικά στη χώρα μας που προκάλεσαν το ενδιαφέρον του κορυφαίου επιστήμονα του 20ού αιώνα. Το πρώτο, αν και χρονικά δεύτερο, ήταν η συμμετοχή του το 1951 σε έκκληση πολλών προοδευτικών διανοουμένων για να μην εκτελεστεί η θανατική ποινή και να αφεθεί ελεύθερος ο νεολαίος αγωνιστής της ειρήνης Νίκος Νικηφορίδης, που είχε καταδικαστεί με την εσχάτη των ποινών επειδή διακινούσε την Εκκληση της Στοκχόλμης του Παγκοσμίου Συμβουλίου Ειρήνης, για την κατάργηση όλων των πυρηνικών όπλων. Εκκληση που δεν είχε εισακουστεί από το σκληρό μετεμφυλιακό καθεστώς στη χώρα μας, με αποτέλεσμα ο Νικηφορίδης να γίνει πρωτομάρτυρας της ειρήνης, δώδεκα χρόνια πριν δολοφονηθεί ο Λαμπράκης, στη Θεσσαλονίκη και εκείνος.
Το άλλο περιστατικό συνδέεται με τις σήμερα εντελώς ξεχασμένες αντικομμουνιστικές διώξεις του θεωρούμενου και εθνάρχη Ελευθερίου Βενιζέλου. Ειδικότερα, το 1929, με κυβέρνηση Βενιζέλου, η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου Αθηνών είχε τιμωρήσει με οριστική αποβολή πέντε φοιτητές «διά την εν γένει κομμουνιστικήν δράσιν των». Επρόκειτο για την Ελένη Σακελλαρίου και τους Κοβατζίδη, Ματθαίου, Μιρκοβίτη και Τσαγκαράκη.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του «Ριζοσπάστη» (12.3.1929), «Η γνωστοποίηση του θέματος από το Φοιτητικό Τμήμα της Εργατικής Βοήθειας προς το Αντιφασιστικό Συνέδριο στο Βερολίνο και την Επιτροπή Αμύνης των θυμάτων της λευκής τρομοκρατίας στα Βαλκάνια, έκανε τον Αϊνστάιν κοινωνό της υπόθεσης», που αντέδρασε με δύο επιστολές διαμαρτυρίας, μέσω τηλεγραφημάτων.
Η μία προς τον πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο έγραφε: «Διαμαρτυρόμαστε εντόνως ενάντια στην αποβολή φοιτητών από το Πανεπιστήμιο. Απαιτούμε την ελευθερία στην εκδήλωση των σκέψεων ανάμεσα στους φοιτητές. Καθηγητής Αλμπερτ Αϊνστάιν». Η άλλη επιστολή προς τη Σύγκλητο του Πανεπιστημίου Αθηνών, με συνυπογραφή και άλλων δύο Γερμανών πανεπιστημιακών, έγραφε: «Διαμαρτυρόμαστε εντόνως ενάντια στην αποβολή των φοιτητών που αγωνίστηκαν για τα πολιτικά τους φρονήματα. Απαιτούμε την άμεση επανεγγραφή τους».
Υπενθυμίζω ότι το 1929 ήταν η χρονιά που πραγματοποιήθηκε το πρώτο στην Ελλάδα διεθνές συνέδριο ειρήνης, με πρωτοβουλία του Αλέξανδρου Παπαναστασίου, συνέδριο που ήταν το 28ο του ιδρυμένου το 1893 Διεθνούς Γραφείου Ειρήνης, με έδρα τη Γενεύη, το οποίο παραμένει πολύ ενεργό και σήμερα, με παγκόσμια δικτύωση και μέλος του από την Ελλάδα είναι το ΠΑΔΟΠ.
*Πρόεδρος του Παρατηρητηρίου Διεθνών Οργανισμών και Παγκοσμιοποίησης-ΠΑΔΟΠ
