Λάκης Παπαστάθης: ανάμεσα στο δημιουργικό πνεύμα και την ηθογραφία

Με τον δημιουργό-σκηνοθέτη Λάκη Παπαστάθη γνωρίστηκα σε πραγματολογικές συνθήκες, στις οποίες κανονικά θα έπρεπε τα ομιλούντα υποκείμενα να μη συναλλάσσονται. Ο ίδιος είχε στη βιογραφία του έναν ιδεολογικό προσανατολισμό, ο οποίος δεν ταίριαζε με τον δικό μου. Ωστόσο, όταν συναντηθήκαμε για πρώτη φορά στη ζωή μας, ο ένας ήρθε πιο κοντά στον άλλον. Καταλάβαμε και οι δυο μας ότι γεννηθήκαμε στην ίδια χώρα, στην ίδια πνευματική και γλωσσική χώρα. Οι ιδεολογικο-πολιτικές αντιπαραθέσεις μας συγκροτήθηκαν στην αμοιβαία επικοινωνιακή σχέση μας ως υποσημειώσεις.

Μετά απ’ αυτήν την ενδοπροσωπική αναφορά μου θα ήθελα να μιλήσω για τη «δημόσια εικόνα» του φίλου μου Παπαστάθη. Καταλαβαίνουμε όλοι μας ότι στο πνευματικό πεδίο του δημιουργικού πνεύματος όλοι μας, συγγραφείς, φιλόσοφοι, σκηνοθέτες, λογοτέχνες και εικαστικοί καλλιτέχνες, δεν έχουμε στον «ήλιο μοίρα»! Τι θα πει αυτό; Θα πει πως όσα περιεχόμενα και ιδέες και εάν υποθέσουμε ότι εγώ ο Θεόδωρος Γεωργίου επεξεργαστώ ως «μεταθανάτια μνήμη», όλα αυτά καταρρέουν από στιγμή σε στιγμή στις επόμενες ιστορικές συγκυρίες.

Και μετά απ’ αυτήν την ενδοπροσωπική εξομολόγηση θα ήθελα επιτέλους να μιλήσω για μια «διαφορά» που εντόπισα. Μιλάω για τη «διαφορά» ανάμεσα στον δημιουργό Παπαστάθη και στην περιγραφική και ηθολογική έκθεση με τον τίτλο «Αναζητώντας τη χαμένη εικόνα» (Μουσείο Μπενάκη).

Επισημαίνω μόνον δυο-τρία σημεία αυτής της «διαφοράς». Το πρώτο είναι το εξής: Ο Παπαστάθης στη δημιουργική δουλειά του είναι ρηξικέλευθος. Στην έκθεση παρουσιάζεται ως συνεχιστής του «νέου κινηματογράφου» και γενικότερα της νέας γραφής. Σε άρθρο μου, που δημοσιεύτηκε στην «Εφ.Συν.» με αφορμή τον θάνατό του, έγραψα ότι ο Παπαστάθης εξέφρασε το επιτελεστικό πνεύμα στην ευρύτερη καλλιτεχνική συνθήκη της εποχής μας. Τι είναι «επιτέλεση» και πώς λειτουργεί στην αισθητική συνθήκη, είναι ένα ανοιχτό ζήτημα στη σύγχρονη εποχή μας.

Ο Λάκης Παπαστάθης, όταν τον κάλεσα να κάνουμε την ανάγνωση του σεναρίου που είχε γράψει για τον Γιαννούλη Χαλεπά (Νοέμβριος 2019), αυτοπροσδιορίστηκε ως ο κατεξοχήν δημιουργός της καλλιτεχνικής και αισθητικής επιτέλεσης. Σ’ αυτήν την αισθητική συνθήκη της ανάγνωσης του σεναρίου δεν είχαμε να κάνουμε με αφηγηματικές δομές. Είχαμε να κάνουμε με συγκροτησιακούς και λειτουργικούς επαναπροσδιορισμούς του αφηγητή, του νεωτερικού υποκειμένου, του «γλωσσικού παιχνιδιού» κατά τον Wittgenstein. Θυμάμαι χαρακτηριστικά όταν ο Λάκης Παπαστάθης ως συγγραφέας του σεναρίου για τον Χαλεπά, κόμπιασε κάποια στιγμή και βούρκωσαν τα μάτια του και η φωνή του, τότε όλοι μας καταλάβαμε πώς και γιατί έφτασε στο ύψιστο σημείο του δημιουργικού πνεύματός του. Δεν ήταν καλλιτέχνης της αναπαράστασης. Ηταν ο δημιουργός της επιτέλεσης.

Στην έκθεση για τον Λάκη Παπαστάθη, όπως και στον τόμο-βιβλίο που κυκλοφορεί «Λάκης Παπαστάθης»: Γενικό πλάνο: Ερευνα – Επιμέλεια: Κατερίνα Ευαγγελάκου» καμιά αναφορά δεν γίνεται στην ενδοψυχική φλόγα του δημιουργού Παπαστάθη.

Ως τελική αναφορά θέλω να τονίσω το εξής: Η «διαφορά» ανάμεσα στο δημιουργικό πνεύμα και την αναλυτική εκθεσιακή παρουσία του στη δημόσια σκηνή είναι δεδομένη εδώ και χρόνια. Το ερώτημά μου είναι το εξής: Γιατί ένας δημιουργός του πνεύματος, όπως είναι ο Λάκης Παπαστάθης, θα έπρεπε να γίνει «εκθεσιακό αντικείμενο» μιας ηθολογίας και ηθογραφίας;

*Πολιτικός φιλόσοφος