Σε παλιότερο κείμενό μας στην «Εφημερίδα των Συντακτών»(1) είχαμε αναφερθεί στον μύθο ότι ο μιλιταρισμός φέρνει ανάπτυξη. Στην πραγματικότητα όχι μόνο δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο, αλλά οι εξοπλισμοί συμβαδίζουν με τη συρρίκνωση των παραγωγικών τομέων της οικονομίας. Μια όψη αυτού είναι και το ξήλωμα του λεγόμενου «κοινωνικού κράτους», το οποίο έχει ήδη υποστεί συντριπτικά πλήγματα τις τελευταίες δεκαετίες.
Ενώ οι κυβερνήσεις προσπαθούν να κρύβουν αυτή τη διάσταση των εξοπλισμών από την κοινή γνώμη, τα διάφορα think tanks τους την ομολογούν κυνικά, δίνοντας μάλιστα και οδηγίες για την πιο αποτελεσματική προώθησή της. Σε μια πρόσφατη εκτενή ανάλυσή του(2) ο Μάικλ Ρόμπερτς παραθέτει σχετικές δηλώσεις τους που αξίζουν την προσοχή μας.
Σε μια διαφωτιστικά ωμή τοποθέτηση προβαίνει η Μπ. Μάντοξ, διευθύντρια του Chatham House, ενός think tank προσκείμενου στη βρετανική πολεμική βιομηχανία: «Το Ηνωμένο Βασίλειο μπορεί να χρειαστεί να δανειστεί περισσότερα για να πληρώσει τις αμυντικές δαπάνες που χρειάζεται τόσο επειγόντως. Οι πολιτικοί θα πρέπει να προετοιμαστούν για να ανακτήσουν χρήματα μέσω περικοπών στα επιδόματα ασθένειας, στις συντάξεις και στην υγειονομική περίθαλψη. Τελικά οι πολιτικοί θα πρέπει να πείσουν τους ψηφοφόρους να παραιτηθούν από ορισμένα επιδόματά τους για να πληρώσουμε για την άμυνα».
Αυτό που παραλείπει η Μάντοξ είναι ότι τα παράσιτα των αγορών, από τις οποίες θα αντληθούν τα δάνεια, θα θησαυρίσουν με τις παχυλές αποδόσεις τους. Γι’ αυτούς δεν θα υπάρχουν περικοπές, αλλά νέα υπέρογκα κέρδη. Το επιχείρημα της «υπεράσπισης της δημοκρατίας» από τη ρωσική απειλή το επιστρατεύει, πλάι στη Μάντοξ, και ο Μ. Γουλφ, ηγετικός οικονομολόγος των Financial Times, στην έκκλησή του για ένα ευρωπαϊκό εξοπλιστικό πρόγραμμα:
«Αν οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον υποστηρικτής και υπερασπιστής της φιλελεύθερης δημοκρατίας, η μόνη δύναμη δυνητικά αρκετά ισχυρή για να καλύψει το κενό είναι η Ευρώπη. Αναμφίβολα η Ευρώπη μπορεί να αυξήσει σημαντικά τις αμυντικές της δαπάνες. Ιστορικά, οι πόλεμοι υπήρξαν η μητέρα της καινοτομίας. Κάτι τέτοιο θα είναι οικονομικά δαπανηρό και ακόμη και επικίνδυνο, αλλά απαραίτητο επειδή η Ευρώπη έχει “πέμπτες φάλαγγες” σχεδόν παντού. Αν γίνει με τον σωστό τρόπο, αποτελεί και μια οικονομική ευκαιρία. Αν οι αμυντικές δαπάνες πρόκειται να είναι μόνιμα υψηλότερες, οι φόροι πρέπει να αυξηθούν, εκτός αν η κυβέρνηση μπορέσει να επιτύχει επαρκείς περικοπές δαπανών, πράγμα αμφίβολο…».
Συνάγεται ότι η προσοδοφόρα για μερικούς «προστασία της δημοκρατίας» θα γίνει μέσω όχι μόνο των εξοπλισμών, φόρων και περικοπών, αλλά και των πολέμων. Αλλά δεν ήταν αυτός ιστορικά ο δρόμος για την κατάργηση της δημοκρατίας και την επιβολή του φασισμού; Μπορεί κανείς να περιμένει ότι οι λαοί θα τα δεχτούν όλα αυτά οικειοθελώς, χωρίς προσφυγή σε τέτοιες έκτακτες μορφές δικτατορικής διακυβέρνησης;
Οι απολογητές του συστήματος προσπαθούν να μεταμφιέσουν την προοπτική τους σε έναν «στρατιωτικό κεϊνσιανισμό» που θα αποφέρει κοινωνικά οφέλη. Ωστόσο οι πιο ωμοί δεν διστάζουν να μιλούν ανοιχτά για το πέρασμα από το κράτος πρόνοιας (welfare state) στο κράτος πολέμου (warfare state). Ο Γ. Γκανές, των Financial Times, δηλώνει αφοπλιστικά:
«Η Ευρώπη πρέπει να περικόψει το κράτος πρόνοιας για να οικοδομήσει ένα κράτος πολέμου. Δεν υπάρχει τρόπος να υπερασπιστεί η ήπειρος χωρίς περικοπές στις κοινωνικές δαπάνες. Οποιος έχει περάσει τη ζωή του στην Ευρώπη μπορεί να δικαιολογηθεί που θεωρεί ένα γιγάντιο κράτος πρόνοιας ως τον φυσικό τρόπο των πραγμάτων. Στην πραγματικότητα ήταν το προϊόν παράξενων ιστορικών συνθηκών που επικράτησαν στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα και δεν το κάνουν πλέον. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να είναι πιο τσιγκούνες με το παλιό [κράτος πρόνοιας]. Ή, αν αυτό είναι αδιανόητο λόγω του βάρους των ψηφοφόρων τους, η λεπίδα θα πρέπει να πέσει σε πιο παραγωγικούς τομείς δαπανών».
Οι κυβερνήσεις της Ε.Ε., μαζί και εκείνη του κ. Μητσοτάκη, δεν φείδονται όρκων για την «κοινωνική ευαισθησία» τους, τη μέριμνά τους να εξασφαλίσουν ένα καλύτερο μέλλον σε όλους. Αλλά οι διακηρύξεις των ίδιων των επιτελείων τους τούς διαψεύδουν. «Κάποτε μπορεί να κάναμε παραχωρήσεις, αλλά οι καιροί αυτοί πέρασαν· τώρα πρέπει να τα πάρουμε όλα πίσω και να ετοιμαστούμε για πόλεμο» –να τι πραγματικά λένε πίσω από τις ωραίες ταμπέλες τους. Υπερασπίζουν έτσι τη δημοκρατία με το να ακυρώνουν το όποιο περιορισμένο θετικό περιεχόμενό της.
* Συγγραφέας και αρθρογράφος
1. Χρ. Κεφαλής, «Φέρνει ο μιλιταρισμός ανάπτυξη;», «Η Εφημερίδα των Συντακτών», 21.3.2025.
2. Μ. Ρόμπερτς, «From welfare to warfare: military Keynesianism», https://www.cadtm.org/From-welfare-to-warfare-military-Keynesianism.
.jpg)
