Δύσκολη η ανατροπή

Ολα δείχνουν ότι στον δυτικό κόσμο, και όχι μόνο, το πολιτικό σύστημα έχει εκπέσει της εκτίμησης και της εμπιστοσύνης των κοινωνιών. Μετά τη λαίλαπα του ακραίου οικονομικού φιλελευθερισμού, που συνεχώς αδιαφορεί για τις ανάγκες των πολλών και των αδύναμων, μεγάλο μέρος της κοινωνιών στρέφεται προς την όποια πολιτική πρωτοβουλία τού φαίνεται καινούργια, δηλαδή έξω από το σύστημα, ανεξαρτήτως πολιτικού στίγματος. Πολλά τα παραδείγματα: Πέντε Αστέρια, Χρυσή Αυγή, Ποδέμος, Λεπέν, AfD, Ποτάμι, Κασσελάκης, Μακρόν, Τραμπ και άλλοι. Και τώρα τελευταία στη χώρα μας, η με θολή φυσιογνωμία Πλεύση Ελευθερίας. Ακόμη και τα ακροδεξιά κόμματα, νεοφασιστικά και νεοναζιστικά, σηκώνουν κεφάλι όταν ακόμη και σήμερα ζουν άνθρωποι που βίωσαν στο πετσί τους τη βαρβαρότητα και την εγκληματικότητα του φασισμού και του ναζισμού. Φαίνεται πως οι κοινωνίες βρίσκονται σε μια απέλπιδα κατάσταση, σε μια πολιτική σύγχυση που δεν τους επιτρέπει να κρίνουν ορθολογικά και αισιόδοξα την πραγματικότητα και να πορευτούν, να αγωνιστούν ανάλογα. 

Η όλο και περισσότερο σύνθετη, ρευστή, απρόβλεπτη και δυσνόητη -εξαιρετικά δυσνόητη- πραγματικότητα, με τη συνεπικουρία των ελεγχόμενων από την οικονομική ελίτ ΜΜΕ που διαστρεβλώνουν συνειδητά τα κοινωνικά και πολιτικά γεγονότα, προς όφελός της, ίσως είναι ένα από τα αίτια της πολιτικής σύγχυσης των πληθυσμών. Επιπλέον, η υπερπληροφόρηση, δίχως τη δυνατότητα αξιολόγησης, ιεράρχησης και ταξινόμησης των πληροφοριών -η εκπαίδευση δεν βοηθά σε αυτό ουδόλως-, επιδεινώνει την πολιτική σύγχυση. Το άγχος και η έλλειψη χρόνου χειροτερεύουν τα πράγματα, μια και η κατανόηση των όποιων σύνθετων γεγονότων απαιτεί γνώσεις, χρόνο και σκέψη.

Η υπεύθυνη, κριτική και αιτιολογημένη στάση απέναντι στο πολιτικό γίγνεσθαι απαιτεί αξιακό σύστημα –κοινωνική θεωρία, ιδεολογία, πείτε το όπως θέλετε– που υπερβαίνει την ατομικότητα. Με αυτό το «εργαλείο» γίνεται η αξιολόγηση των πολιτικών, των κοινωνικών γεγονότων, ακόμη και των προσωπικών και κοινωνικών σχέσεων και αυτό είναι που καθορίζει την πολιτική στάση κάθε πολίτη. Σήμερα όμως, μετά την κατάρρευση όλων των ιδεολογιών, των μεγάλων αφηγήσεων, ο πληθυσμός βρίσκεται δίχως πλοηγό, δίχως αξιακό σύστημα, δίχως πολιτικό κριτήριο, μετέωρος και, δυστυχώς, δίχως ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο. Ετσι, δίχως να το αντιλαμβάνεται, υιοθετεί τον ατομισμό, την ιδιωτική του ουτοπία, η οποία σηματοδοτείται κυρίως από την κατανάλωση, από μια ανάπηρη ελευθερία δίχως δεσμεύσεις, από την αδιαφορία για τον άλλο άνθρωπο, από την καλοπέραση, τον ηδονισμό δίχως σεβασμό, και συνακόλουθα από την αδιαφορία για τα δημόσια και κοινωνικά πράγματα. Η υιοθέτηση των παραπάνω στάσεων συνεπάγεται πλήρη αδυναμία παραγωγής νέων πολιτικών συλλογικοτήτων, με νέα, ρηξικέλευθα χαρακτηριστικά – οργάνωση, λειτουργία, δράση, θέσεις, όραμα.

Ως συνέπεια, η δυσαρέσκεια για την ανεπάρκεια του πολιτικού συστήματος μένει στο «υπόγειο». Επόμενο είναι πως χωρίς αντίσταση και σοβαρή κριτική η πολιτική εξουσία εκπίπτει συνεχώς. Οι πολιτικοί της εξουσίας, τουλάχιστον στη χώρα μας, ψεύδονται ασύστολα, υπόσχονται για να γίνουν αρεστοί, αρνούνται τον διάλογο, ενίοτε βρίζουν, χαρακτηρίζουν, προσβάλλουν ακόμη και τους συγγενείς των θυμάτων των Τεμπών και αδιαφορούν για τα ζητήματα που απασχολούν τους πολλούς – υγεία, πρόνοια, παιδεία, κράτος δικαίου, μεταφορές, αστικοί θεσμοί όπως η Δικαιοσύνη και άλλα. Μία μόνο έγνοια έχουν: πώς θα διατηρήσουν την όποια εξουσία τους. Υπηρετούν κυρίως τους εαυτούς τους.

Οπως φαίνεται όμως, όλα έχουν ένα όριο. Το έγκλημα των Τεμπών έφερε στην επιφάνεια όλη την πολιτική δυσαρέσκεια του πληθυσμού εναντίον της πολιτικής εξουσίας. Το κίνημα που δημιουργήθηκε είναι πραγματικά τεράστιο. Ουσιαστικά απονομιμοποίησε την κυβερνητική εξουσία. Τι να περιμένουμε τώρα; Το κίνημα αυτό θα εκφραστεί πολιτικά; Και αν ναι, πώς; Ας το ευχηθούμε.

Ισως πρέπει κάποια στιγμή να κρίνουμε τα πολιτικά μας πράγματα και τους πολιτικούς μας από μηδενική βάση, που θα πει ότι όλοι όσοι ασκούν την οποιαδήποτε εξουσία θα πρέπει πρωτίστως να υπηρετούν τη χώρα και τους ανθρώπους της, ακόμη και εις βάρος των δικών τους συμφερόντων. Αλλιώς η εξουσία μετατρέπεται σε κυριαρχία που υπηρετεί κατά κανόνα τα συμφέροντα μιας μειονότητας. Αυτή η άποψη θα πρέπει να διαπερνά το σύνολο της κοινωνίας αν θέλουμε μια χρηστή και έντιμη πολιτική εξουσία. Αν επιζητούμε ένα καλό μέλλον. Δυστυχώς, προς το παρόν, φαίνεται να έχει κατακτήσει τη σκέψη μας η άθλια πολιτική πραγματικότητα. Η απαράδεκτη πολιτική κανονικότητα έχει γίνει η δεύτερη φύση μας. Το «έτσι έχουν τα πράγματα» έχει γίνει και δικό μας πιστεύω. Σχεδόν φυσική κατάσταση. Δύσκολη, πολύ δύσκολη η ανατροπή.