Φανταστείτε μια εποχή πολύ παλιά, πριν από τα smartphones, πριν από το διαδίκτυο, ακόμη και πριν από τα τηλεσκόπια. Σκεφτείτε τον 16ο αιώνα στην Αγγλία, μια εποχή βασιλιάδων και βασιλισσών, όπου ο κόσμος ήταν γεμάτος μυστήριο και ψιθύρους για μαγεία. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ζούσε ένας μοναδικός άνθρωπος φημισμένος για τις μαγικές του ικανότητες, ο δρ Τζον Ντι.
Ο δρ Ντι δεν ήταν ο τυπικός μάγος με μυτερό καπέλο (αν και είχε τη χαρακτηριστική γενειάδα!). Ηταν ένας λαμπρός λόγιος, μαθηματικός, αστρονόμος, σύμβουλος της βασίλισσας Ελισάβετ Α’ και άνθρωπος που αναζητούσε με πάθος τα μυστικά του Σύμπαντος. Διέθετε μία από τις μεγαλύτερες ιδιωτικές βιβλιοθήκες της Ευρώπης, γεμάτη σπάνια χειρόγραφα και απόκρυφα κείμενα. Μία ιδέα, όμως, τον μάγευε περισσότερο από κάθε άλλη: η φιλοσοφική λίθος.
Η φιλοσοφική λίθος δεν ήταν απλώς μια όμορφη πέτρα. Ηταν ο απόλυτος στόχος της αλχημείας, ένα μυθικό υλικό με φημολογούμενες απίστευτες δυνάμεις. Λεγόταν ότι μπορούσε να μετατρέπει βασικά μέταλλα, όπως ο μόλυβδος, σε καθαρό χρυσό. Ακόμη πιο συναρπαστικό, υπήρχε η πεποίθηση ότι μπορούσε να χαρίσει αθανασία ή να παρατείνει τη ζωή. Ηταν, με λίγα λόγια, η απόλυτη αναβάθμιση της ανθρώπινης ύπαρξης.
Τώρα, σκεφτείτε την Τεχνητή Νοημοσύνη (Τ.Ν.) σήμερα. Τι προσπαθούμε να δημιουργήσουμε με αυτή; Συστήματα που επεξεργάζονται τεράστιες ποσότητες δεδομένων, επιλύουν πολύπλοκα προβλήματα και δημιουργούν νέα έργα – τέχνη, μουσική, κώδικα, ό,τι μπορεί κανείς να φανταστεί. Η Τ.Ν. υπόσχεται να μεταμορφώσει τον κόσμο μας με τρόπους που ξεπερνούν τη φαντασία: από την ιατρική και τις μεταφορές μέχρι την επικοινωνία και την ψυχαγωγία. Κάποιοι ονειρεύονται μάλιστα την επίτευξη της «υπερ-νοημοσύνης», μιας νοημοσύνης που θα ξεπερνά κάθε ανθρώπινη δυνατότητα.
Βλέπετε τη σύνδεση με τη φιλοσοφική λίθο; Η φιλοσοφική λίθος ήταν το όνειρο του 16ου αιώνα για την απόλυτη γνώση και δύναμη, όπως είναι η Τ.Ν. για εμάς σήμερα. Οπως οι αλχημιστές πίστευαν ότι η λίθος μπορούσε να ξεκλειδώσει τα μυστικά της ύλης και του μετασχηματισμού, έτσι και εμείς πιστεύουμε ότι η Τ.Ν. μπορεί να ξεκλειδώσει τα μυστικά της πληροφορίας και της καινοτομίας. Εκείνη υποσχόταν τη μετατροπή κοινών μετάλλων σε χρυσό, η Τ.Ν. υπόσχεται τη μετατροπή των ακατέργαστων δεδομένων σε πολύτιμες γνώσεις και λύσεις, ικανές να αντιμετωπίσουν τα μεγαλύτερα προβλήματα της ανθρωπότητας. Και, όπως η φιλοσοφική λίθος υπαινισσόταν τη δυνατότητα της αθανασίας, έτσι και κάποιοι οραματίζονται την Τ.Ν. ως το μέσο για τη μακροζωία ή ακόμα και την αιώνια ζωή.
Ο δρ Ντι, χρησιμοποιώντας τα εργαλεία της εποχής του –αλχημεία και αστρολογία–, αναζητούσε συμπαντικές αλήθειες και δύναμη. Για εκείνον, αυτά ήταν ό,τι είναι η τεχνολογία για εμάς σήμερα: το μέσο για την κατανόηση και τη μεταμόρφωση του κόσμου. Ωστόσο, η ιστορία του Ντι είναι και μια προειδοποίηση. Η ακούραστη αναζήτησή του για τη φιλοσοφική λίθο, σε συνδυασμό με την εμπλοκή του με αμφίβολους συνεργάτες, όπως ο Εντουαρντ Κέλι, τον οδήγησαν στην πτώση. Ο Κέλι, ένας αλχημιστής αμφιβόλου ηθικής, εκμεταλλεύτηκε την αφοσίωση του Ντι, παρασύροντάς τον σε μια πορεία γεμάτη απογοητεύσεις. Ο Ντι έχασε την κοινωνική του θέση, την περιουσία του και πέθανε στην αφάνεια, αφήνοντας την αναζήτηση της λίθου ανεκπλήρωτη.
Η παραπάνω ιστορία αντικατοπτρίζει τους κινδύνους της δικής μας εποχής. Οπως ο Ντι κυνηγούσε τη δύναμη της αλχημείας, έτσι κι εμείς επιδιώκουμε τη μετασχηματιστική δύναμη της Τ.Ν. Αλλά, μήπως κινδυνεύουμε να πέσουμε στην ίδια παγίδα; Μήπως είμαστε ευάλωτοι σε παραπλανήσεις ή στις συνέπειες της αλόγιστης φιλοδοξίας; Ο Κέλι τού τότε μπορεί να είναι σήμερα εταιρείες ή ιδεολογίες που υπόσχονται ουτοπίες μέσω της Τ.Ν., ενώ στην πραγματικότητα εξυπηρετούν ιδιοτελείς σκοπούς, θέτοντας την κοινωνία μας σε κίνδυνο.
Η αναζήτηση της απόλυτης δύναμης –είτε αλχημικής είτε τεχνολογικής– κρύβει κινδύνους. Το δίδαγμα του δρος Ντι είναι μια υπενθύμιση πως κάθε μεγάλη προσπάθεια πρέπει να συνοδεύεται από προσοχή, σοφία και ηθική σκέψη. Χωρίς αυτά, η ανεξέλεγκτη φιλοδοξία, όσο ευγενής κι αν φαίνεται, μπορεί να οδηγήσει σε απρόβλεπτες και καταστροφικές συνέπειες.
*Αεροναυπηγός μηχανικός με διδακτορικό από το Πανεπιστήμιο της Γλασκόβης και μέλος της Βασιλικής Αστρονομικής Εταιρείας του Ηνωμένου Βασιλείου
-320x213.jpg)
