Η ελληνική πολιτική κοινωνία βρίσκεται σε φάση «αμηχανίας»;

Για ακόμα μια φορά θα ήθελα να εξετάσουμε το μείζον πολιτικό πρόβλημα του τόπου μας. Οσοι από τους αναγνώστες της «Εφ.Συν.» με διαβάζουν, ενδεχομένως και να αισθάνονται δυσφορία: «Πάλι ο Γεωργίου γράφει για τις παθογένειες του πολιτικού συστήματος», θα λένε!

Αυτή τη φορά θα επιχειρήσω να καταστήσω κοινό πνευματικό κτήμα όσα εμείς οι πολιτικοί φιλόσοφοι επεξεργαζόμαστε στα ερευνητικά σεμινάριά μας. Ο θεωρητικο-πολιτικός όρος «αμηχανία» χρησιμοποιείται στην έρευνά μας για να επισημανθούν δύο επίπεδα (σφαίρες) του πολιτικού φαινομένου ή ορθότερα του φαινομένου της πολιτικής και του πολιτικού εν γένει στη σύγχρονη κοινωνία μας. Ζούμε στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα και ως ευρωπαϊκή (διεθνής;) πολιτική κοινωνία έχουμε θεσμοθετηθεί από τα μέσα του δεκάτου ενάτου αιώνα. Στην εντελώς πρόσφατη ιστορική φάση εξέλιξης της ευρωπαϊκής κοινωνίας (δηλαδή κατά την περίοδο 1949-1989) ζήσαμε τον «χρυσό αιώνα» του «δημοκρατικού καπιταλισμού». Τα χρόνια πέρασαν και επί τριάντα τόσα χρόνια όλες, μα όλες οι ευρωπαϊκές κοινωνίες (προ πάντων οι ανατολικές επαρχίες της Ευρώπης) έζησαν σε καθεστώς βάρβαρου νεοφιλελευθερισμού. Η Ελλάδα αποτελεί εξαίρεση όσον αφορά τη βαρβαρότητα του νεοφιλελευθερισμού εάν συγκριθεί με τα κράτη και τις κοινωνίες της πρώην Ανατολικής Ευρώπης.

Αλλά ας επανέλθουμε στο θεωρητικο-πολιτικό ερώτημα: Μπορεί άραγε ο ερμηνευτικός όρος «αμηχανία» να χρησιμοποιείται ως αυτός ο όρος που προσήκει στη δεδομένη πολιτική συνθήκη; Τα δύο επίπεδα της «αμηχανίας» ορίζονται ως εξής: Το πρώτο αναφέρεται στη διαπιστωτική περιγραφική συνθήκη: όλα όσα η νεωτερική κοινωνία (μετά το έτος 1650 μέχρι σήμερα) επινόησε ως μηχανισμούς κοινωνικής συμβίωσης (βλ. αντιπροσωπευτική δημοκρατία και θεσμούς κοινωνικής δικαιοσύνης εν γένει) έχουν καταρρεύσει. Δεν υφίσταται πια το μεταπολεμικό σύστημα Δημοκρατίας.

Το δεύτερο επίπεδο (σφαίρα) του επιστημολογικού και ερμηνευτικού όρου «αμηχανία» αναφέρεται στις κοινωνικές δυνατότητες που μπορούμε ακόμη να έχουμε για να «αναδημιουργήσουμε» και για να «ανακατασκευάσουμε» την εκάστοτε δεδομένη συνθήκη του εκάστοτε πολιτικού συστήματος.

Κοντολογίς η ελληνική πολιτική κοινωνία ως θεσμοποίηση της νεωτερικής και σύγχρονης πολιτικής μορφής ζωής αποδεικνύεται ότι δεν μπορεί να λειτουργήσει για πολλούς λόγους. Αυτούς τους λόγους δεν είμαι σε θέση να τους εξετάσω σ’ αυτή τη σύντομη παρέμβασή μου. Αυτό όμως που βιώνουμε εδώ και τριάντα χρόνια στην κοινωνία μας είναι πια ένα factum: γεγονός που δεν αμφισβητείται: Η θεσμική κατάρρευση της σύγχρονης πολιτικής δημοκρατίας και η αδυναμία μας να «αναδημιουργήσουμε (έστω σε κανονιστικό επίπεδο) νέες συνθήκες πολιτικής συμβίωσης καταδεικνύουν περίτρανα ότι βρισκόμαστε σε καθεστώς «αμηχανίας».

*Πολιτικός φιλόσοφος