Πλατεία είναι ο ανοιχτός, δημόσιος, κοινόχρηστος χώρος της πόλης που σχηματίζεται στο σημείο όπου τέμνονται δύο ή περισσότεροι δρόμοι, ειδικά διαμορφωμένη κυρίως ως χώρος πρασίνου, συνάντησης, ανάπαυσης, ελεύθερων δράσεων των κατοίκων μιας γειτονιάς, περιπάτου, παιχνιδιού μικρών παιδιών. Η πλατεία Εξαρχείων, όπου προβλέπεται η κατασκευή σταθμού της νέας γραμμής 4 του Μετρό, είναι ένας μικρός τριγωνικός χώρος, ένα σταυροδρόμι στην πραγματικότητα, όπου διασταυρώνονται όχι δύο ή τρεις, αλλά εννέα δρόμοι!
Οι οδοί Σπ. Τρικούπη, Στουρνάρη, Θεμιστοκλέους περιμετρικά που σχηματίζουν ένα τρίγωνο και οι οδοί Σολωμού, Αν. Μεταξά, Βαλτετσίου, Αραχώβης, Οικονόμου και Τσαμαδού οι οποίες καταλήγουν πάνω του. Αποτελούσε όλες τις προηγούμενες δεκαετίες έναν σημαντικό πνεύμονα πρασίνου της περιοχής, ο οποίος δυστυχώς σήμερα έχει ολοκληρωτικά καταστραφεί. Στη γωνία των οδών Θεμιστοκλέους και Αραχώβης βρίσκεται η περίφημη «μπλε πολυκατοικία», εμβληματικό έργο του αρχιτέκτονα Κυριακούλη Παναγιωτάκου, με συνεργάτη τον ζωγράφο Σπύρο Παπαλουκά που της χάρισε και το χαρακτηριστικό μπλε χρώμα της.
Χτισμένη το 1933, αποτελεί κόσμημα του κτιριακού πολιτισμού της χώρας μας, είναι δε η μοναδική πολυκατοικία της Αθήνας που προσυπέγραψε ο σπουδαίος Γαλλο-Ελβετός αρχιτέκτονας Le Corbusier, κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα στο πλαίσιο του 4ου CIAM, γράφοντας στον τοίχο της: «Compliments de Le Corbusier». Στα διαμερίσματά της κατοίκησαν κατά καιρούς σημαντικές προσωπικότητες της Αθήνας, ηθοποιοί, πολιτικοί, λογοτέχνες.
Το κτίριο αποτελείται ουσιαστικά από δύο ξεχωριστά συγκροτήματα, με αρμό διαστολής μεταξύ τους και δύο μεγάλες ανεξάρτητες εισόδους, η κάθε μία με το δικό της κλιμακοστάσιο. Περιλαμβάνει υπόγειο, ισόγειο, πέντε ορόφους και κοινόχρηστο δώμα. Καλύπτει 920 τετραγωνικά μέτρα, με συνολική επιφάνεια δόμησης 7.350 τετραγωνικά μέτρα και όγκο 28.000 κυβικά μέτρα. Στο υπόγειο βρίσκονται το λεβητοστάσιο και εννέα μεγάλοι αποθηκευτικοί χώροι, από τους οποίους κάποιοι φέρουν τοιχοποιία από beton arme και προορίζονταν, σύμφωνα με τον τότε ισχύοντα οικοδομικό κανονισμό, για καταφύγιο. Δυστυχώς, στα αρχιτεκτονικά της σχέδια (αρχείο Κ. Παναγιωτάκου), τα οποία φυλάσσονται σήμερα στα αρχεία Νεοελληνικής Αρχιτεκτονικής του Μουσείου Μπενάκη, δεν συμπεριλαμβάνονται τα στατικά κατασκευαστικά σχέδια της πολυκατοικίας.
Η «μπλε πολυκατοικία», αν και κηρυγμένη διατηρητέο μνημείο, κινδυνεύει σήμερα να υποστεί σημαντικές και μη αναστρέψιμες φθορές από τα έργα τής «Ελληνικό Μετρό», καθώς οι διαστάσεις της πλατείας είναι πολύ μικρές και αγγίζουν τα όρια της πολυκατοικίας, από την πλευρά της οδού Θεμιστοκλέους. Ας σημειωθεί ότι στα υπόγεια των δύο συγκροτημάτων της πολυκατοικίας, η στάθμη διαφέρει κατά περίπου δύο μέτρα (-2,95 μ. της οδού Θεμιστοκλέους, -1,10 μ. της οδού Αραχώβης), αλλά επικοινωνούν εσωτερικά μεταξύ τους.
Είναι επομένως απολύτως απαραίτητο να πραγματοποιηθούν ειδικές μελέτες, σχετικές με τη στατική επάρκεια της κατασκευής, δεδομένης της μεγάλης εγγύτητας του ανοιχτού ορύγματος της εκσκαφής του σταθμού και των υπόγειων σηράγγων διέλευσης των συρμών. Το ίδιο βέβαια απαιτείται και για τις υπόλοιπες πολυκατοικίες που περιβάλλουν την πλατεία.
Αναρωτιέται κανείς γιατί άραγε, όπως υπάρχουν διατηρητέα κτίρια, να μην κηρύσσουμε διατηρητέες και κάποιες πλατείες; Σημεία ιστορικής μνήμης της Αθήνας, σημαντικά τοπόσημα που χαρακτηρίζουν την ιδιαίτερη φυσιογνωμία της πρωτεύουσας. Πολύ περισσότερο, όταν σε κάποιες από αυτές, όπως στη συγκεκριμένη περίπτωση της πλατείας Εξαρχείων, οι αλλαγές που προτείνονται θα αλλάξουν τελείως τον ιστορικό, κοινωνικό και πολιτισμικό χαρακτήρα και δύσκολα θα γίνουν αποδεκτές από τους κατοίκους της περιοχής και όχι μόνο.
*Ομότιμη καθηγήτρια Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ
**Ομότιμος καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ
-320x213.jpg)
