Πότε έγιναν τα εγκαίνια του σύγχρονου ελληνικού καλοκαιριού; Ηταν Απρίλιος; Ηταν Μάιος; Ηταν μήπως Ιούνιος; Ηταν τη δεκαετία του ’50 ή μετά τη Μεταπολίτευση; Τα θυμάται κανείς εκείνα τα εγκαίνια από όσους επέζησαν των πυρκαγιών; Κάποτε περιμέναμε σαν τρελοί να έρθει το καλοκαίρι. Και ερχόταν. Χαρμόσυνο, ευθυτενές, σημαιοστολισμένο, πλουμιστό, δροσιστικό, δροσερό σαν παγωτό κασάτο, σαν υποβρύχιο βανίλια, σαν καρπούζι που κρύωνε στη θάλασσα σε βράχια γεμάτα αχινούς. Και το χαιρόμασταν. Γιατί ήταν ένα καλοκαίρι που ανήκε σε όλους, και στους μικρούς και στους μεγάλους, και στους πλούσιους και στους φτωχούς, και στους επαρχιώτες και στους πρωτευουσιάνους, και στους δημόσιους υπαλλήλους και στην εργατική τάξη. Ηταν δημόσιο, κοινωφελές, πάνω από κοινωνικές τάξεις. Στην εποχή μας έχει ακριβύνει πολύ και πάει να γίνει ιδιωτικό, ταξικό, μονοδιάστατο. Δεν ξέρω αν αυτό που ζούμε είναι καλοκαίρι ή μια εικονική αναπαράστασή του. Πολλοί δεν βλέπουν την ώρα να ξεκαλοκαιριάσουν διαρκούντος του καλοκαιριού, εν μέσω του θέρους.
Δεν υπάρχουν πια νησιά που να μην έχουν υποστεί αξιοποίηση ή ανάπτυξη, με ό,τι κι αν σημαίνει αυτό. Κάποτε τα νησιά ήταν ένας ταπεινός προορισμός. Κάποτε ήταν αυτάρκη αγροτικά μέρη. Σήμερα μπουλντόζες ανοίγουν δρόμους στα πιο άγρια, βραχώδη, απομακρυσμένα, παρθένα μέρη των νησιών για να «αξιοποιηθούν» από μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες που σκοπεύουν να φτιάξουν τεράστια τουριστικά χωριά. Αν δεν συναινούν οι τοπικές αρχές, ο αρμόδιος υπουργός τις αγνοεί, τις παρακάμπτει. Σήμερα τα νησιά είναι βαθιά εξαρτημένα από το οικονομικό σύστημα του τουρισμού. Ο δε τουρισμός εξαρτάται από γεωστρατηγικά συμφέροντα, πανδημίες, την κλιματική κρίση, τους πολέμους που πάντοτε θα διεξάγονται. Αυτοί οι παράγοντες καθορίζουν τις παγκόσμιες ταξιδιωτικές ροές, τους μεγάλους ταξιδιωτικούς προορισμούς. Και μιας και κανένας πολιτικός ηγέτης δεν παίρνει στα σοβαρά τους επιστήμονες που εδώ και 50 χρόνια κρούουν τον κώδωνα της κλιματικής κρίσης, τι μας κάνει να πιστεύουμε πως σε πέντε ή δέκα το πολύ χρόνια το Αιγαίο δεν θα είναι μια πολύ ζεστή θάλασσα που όλοι θα θέλουν να αποφύγουν και να πάνε για διακοπές σε βόρειες χώρες με πιο υποφερτό καλοκαιρινό κλίμα; Ή, αν προχωρήσουν σε γεωτρήσεις προς άντληση πετρελαίου, δεν θα υπάρξει ένα ατύχημα, μια πετρελαιοκηλίδα ας πούμε, που θα ακυρώσει τα πάντα; Τι μας κάνει να πιστεύουμε πως σε 10 χρόνια δεν θα νοσταλγούμε το ελληνικό καλοκαίρι και τα ελληνικά νησιά, αφού η ομορφιά τους θα ανήκει στο παρελθόν;
Σε λίγα χρόνια είναι πιθανό όλα τα λιμάνια στα νησιά -και όχι μόνο της Μυκόνου και της Σαντορίνης- να έχουν γίνει τόσο μεγάλα ώστε να «πλευρίζουν» κρουαζιερόπλοια. Με επακόλουθο την τουριστική υπερχείλιση. Τότε θα έχει γεμίσει το ποτήρι με ξένο αδηφάγο τουρισμό που θα είναι κυρίαρχος και θα κατακτά τα πάντα αλλοιώνοντας την τοπική κοινωνία και υπαγορεύοντας πολλά. Οι νησιώτες σ’ αυτή την περίπτωση θα είναι υποτελείς, δούλοι και γκαρσόνια και όχι αφεντικά, διότι θα σπεύσουν μεγάλες πολυεθνικές επενδυτικές εταιρείες που μυρίζονται το χρήμα: θα έρθουν να εκμεταλλευτούν τα νέα δεδομένα.
Το φετινό καλοκαίρι για πολύ κόσμο δεν είναι ευχάριστο. Υπάρχουν εκείνοι, οι λίγοι, που μπορούν και πάνε διακοπές και υπάρχουν και εκείνοι, οι πολλοί, που δεν μπορούν. Στα νησιά έχουμε δύο στρατόπεδα νησιωτών: Εκείνους που είναι υπέρ της ανεξέλεγκτης οικονομικής και οικοδομικής δραστηριότητας, που τελικά έχει ανεπίστρεπτες συνέπειες στο άγριο τοπίο, την αρχιτεκτονική και την κοινωνία των νησιών. Και εκείνους που θέλουν να περιορίσουν αυτήν την άναρχη δραστηριότητα και που τάσσονται υπέρ μιας λογικής, ήπιας ανάπτυξης, με σεβασμό στο περιβάλλον, στη φύση, στο μεγάλο πρόβλημα της λειψυδρίας. Δεν ευθυγραμμίζονται με τη μεταμόρφωση των νησιών σε πλατφόρμες ξέφρενου πλουτισμού εις βάρος της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής. Αρνούνται να βαπτιστούν στις πισίνες του Σιλωάμ της, συνήθως, παράνομης κερδοφορίας. Νιώθουν ανασφαλείς και βλέπουν την «ανάπτυξη» ως μια διαρκή απειλή.
Η χρυσή τομή θα ήταν διάλογος και προγραμματισμός με επιχειρήματα και τεκμήρια που δεν υφίσταται, επειδή η κυβέρνηση είναι υπέρ τής, με όποιο κόστος, «ανάπτυξης». Προγραμματισμός με σύνεση για να αποκτήσει ξανά το καλοκαίρι την έννοια του «αγαθού» και να μην είναι μποτιλιαρισμένο απ’ το έξαλλο χρήμα.
