Η ανάγκη ανανέωσης του σύγχρονου λόγου -και σκέψης- τα τελευταία χρόνια αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά ζητούμενα του προοδευτικού κινήματος στη χώρα μας. Το λεξιλόγιο με το οποίο αποφεύγουμε να ερμηνεύσουμε την καθημερινή ζωή μας παρουσιάζει τεράστια κενά με την απουσία εκφράσεων που έχουν γίνει πια οικείες στη σημερινή κοινωνία, όπως «αποξένωση», «πολιτισμική βιομηχανία», «άνθρωποι της οργάνωσης», «σιωπηλή πλειοψηφία», «μοναχικό πλήθος», κ.λπ.
Ο «λόγος» -και η γλώσσα- που χρησιμοποιείται δεν είναι από τους πιο αισιόδοξους. Πιστεύω βέβαια πως η προοδευτική σκέψη έχει περάσει και χειρότερα και προσπαθώ να βρω ιστορικούς παραλληλισμούς για να επιβεβαιώσω τα παραπάνω. Αυτό που βρήκα, και δεν ξέρω αν μπορεί να μας καθησυχάσει, είναι ότι ζούμε στην εποχή της επιδρομής των βαρβάρων.
Δεν χρειάζεται να κοιταχτούμε γύρω μας για ν’ αναγνωρίσουμε τους βάρβαρους σε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία ανθρώπων. Οι βάρβαροι αυτή τη φορά δεν είναι άτομα, είναι πράγματα και ιδέες. Είναι τα αντικείμενα που έχουμε κατακτήσει και που, αντίθετα, μας έχουν κυριεύσει: είναι η υποτυπώδης ανάπτυξη της παραγωγής που έπρεπε να είναι στη διάθεσή μας και της οποίας έχουμε γίνει σκλάβοι, είναι τα μέσα διάδοσης της σκέψης μας που προσπαθούν να μας εμποδίσουν να σκεφτούμε, είναι η αφθονία των αγαθών που δεν μας δίνει την καλοπέραση αλλά το άγχος της επιβεβλημένης κατανάλωσης, είναι ο πυρετός της άναρχης ανάπτυξης που προσδίδει μια τερατώδη μορφή σε όλους τους χώρους που κάποτε μας ήταν αγαπητοί, είναι, τέλος, η ψεύτικη πληρότητα των ημερών μας, όπου οι φιλίες και οι έρωτες μαραίνονται σαν τα φυτά δίχως οξυγόνο και σβήνουν κάθε επαφή μας με τους άλλους και με τον εαυτό μας.
Η αντίσταση των συνειδήσεων γίνεται όλο και περισσότερο ασθενής, η προοδευτική κουλτούρα είναι σχεδόν γοητευμένη από τη φαινομενική ζωτικότητα της βαρβαρότητας, από την ορμή της που εμφανίζεται μοιραία, όπως η δύναμη της φύσης. Ετσι, βλέπουμε ομάδες και κατηγορίες ατόμων που, ανακαλύπτοντας ότι η αυτοκρατορία του ανθρώπου πέφτει στα χέρια των αντικειμένων, αρνούνται την ολοκλήρωση, κηρύσσουν τον πόλεμο στην κοινωνία των θεσμών και των νόμων, λένε όχι σε όλες τις αξίες, Ανατολής και Δύσης, παραδέχονται ως μοναδική αλήθεια την απελευθέρωση του υποσυνείδητου και κάνουν -ή λεν ότι κάνουν- άλλες ελαφρότητες και επικαλούνται την όποια αποκάλυψη.
Φυσικά, δεν χύνω δάκρυα για την ήττα του ανθρωπισμού και για τη μοιραία νίκη της μηχανικής βαρβαρότητας. Η αυτοκρατορία που πρέπει να προστατεύσουμε είναι μια αυτοκρατορία που ποτέ δεν υπήρξε, δηλαδή δεν υπήρξε μέχρι τώρα: είναι η κυριαρχία της ανθρώπινης νόησης πάνω στη χαώδη και καταστροφική ανάπτυξη αυτού του τεχνολογικού πολιτισμού και της οργάνωσης και της μαζικής παραγωγής όπου ζούμε και που αναγνωρίζουμε ως οικείες.
Τα σύνορα που απειλεί ο εχθρός δεν χαράχτηκαν ακόμη παρά μόνο στις ιδέες μας, στα όνειρά μας, στις επιθυμίες μας. Πρόκειται για μια αυτοκρατορία που πλεονεκτεί σε σύγκριση με τις παλιές∙ από τη στιγμή που ποτέ δεν υπήρξε στην πραγματικότητα, δεν έφτασε ποτέ στο ζενίθ της ή στο ναδίρ της. Αρα δεν αποκλείεται και να νικήσει.
* ομότιμος καθηγητής Φιλοσοφικής Σχολής ΑΠΘ
