ΑΝΑΛΥΣΗ*
Με χωριστές συναντήσεις εκτός Κύπρου, την Πέμπτη (27/6) στις Βρυξέλλες με τον πρόεδρο Ν. Χριστοδουλίδη και τη Δευτέρα (1/7) στο Λονδίνο με τον Ερσίν Τατάρ, η προσωπική απεσταλμένη για το Κυπριακό του γ.γ. του ΟΗΕ Μαρία Ανχελα Ολγκίν αναζητεί έρεισμα για να συνεχίσει την αποστολή της. Το εξάμηνο παρήλθε, το συμβόλαιό της λήγει, αλλά με τη στάση τους οι δύο Κύπριοι συνομιλητές της δεν της άφησαν όλο αυτό το διάστημα περιθώριο παραγωγικής διπλωματίας για να σπάσει το πολύχρονο αδιέξοδο.
Ο Ν. Χριστοδουλίδης ανακοίνωσε μετά τη συνάντηση με την Ολγκίν ότι έγινε «πολύ συγκεκριμένη συζήτηση για το πώς να δημιουργηθούν συνθήκες ώστε να επαναρχίσουν οι συνομιλίες». Επικαλούμενος συλλογικότητα στις αποφάσεις, ως συνηθίζεται στην Κύπρο για να διαχέονται οι ευθύνες του προέδρου για τους χειρισμούς του, ο Ν. Χριστοδουλίδης πρόσθεσε: «Ενιωσα και την ανάγκη να συγκαλέσω το Εθνικό Συμβούλιο την ερχόμενη εβδομάδα για να μοιραστώ τις σκέψεις μου».
Σε τρεις επισκέψεις στην Κύπρο η Ολγκίν είδε, άκουσε και έχει βγάλει πολύ συγκεκριμένα συμπεράσματα. Μια ολιγόμηνη παράταση της αποστολής της θα μπορούσε να δικαιολογηθεί. Αλλά και πάλι, χωρίς ουσιαστική πρόοδο για διαπραγματεύσεις που να έχουν νόημα, η έσχατη μεσολάβηση του ΟΗΕ, ύστερα από 7 χρόνια ακινησίας, υπάρχει κίνδυνος να εκφυλιστεί. Η επανεμπλοκή του ΟΗΕ στο Κυπριακό αποδεικνύεται ακόμα πιο δύσκολη σε σχέση με το παρελθόν κι όλοι με τους οποίους συνομιλεί (ΗΠΑ, Ε.Ε.) γνωρίζουν τους λόγους. Στα 7 χρόνια που πέρασαν άγονα, το διαπραγματευτικό πλαίσιο που έφερε τις δύο Κοινότητες σε ακτίνα στρατηγικής συμφωνίας (Κραν Μοντανά) έχει υπονομευτεί. Οι επαφές μεταξύ των δύο Κοινοτήτων διακόπηκαν, το κλίμα της διαίρεσης ενισχύθηκε και μόνο οι δυνάμεις του status quo εδραιώνουν την παρουσία τους.
Μέχρι τώρα η Ολγκίν υιοθέτησε αυστηρή κριτική στάση έναντι του προέδρου Ν. Χριστοδουλίδη και του Τουρκοκύπριου ηγέτη Ερσίν Τατάρ. Στον πρώτο, τον Ν. Χριστοδουλίδη, υπέδειξε καθαρά ότι γνωρίζει τον τρόπο να ξεμπλοκάρει τη διαδικασία, υπονοώντας τις δεσμεύσεις σε όσα συμφωνήθηκαν μέχρι το 2017, ιδίως σε σχέση με την πολιτική ισότητα, που αποφεύγει να αναλάβει. Τον δεύτερο, τον Ε. Τατάρ, τον ακούει τυπικά να επαναλαμβάνει τις θέσεις του για δύο κράτη, αλλά στην πράξη κάνει ουσιαστική διαβούλευση κατευθείαν με τον Τούρκο ΥΠΕΞ Χακάν Φιντάν. Και στους δύο Κυπρίους ηγέτες η Ολγκίν φορτώνει ακέραιη την ευθύνη για την αποξένωση των Κοινοτήτων και για το αβέβαιο μέλλον στο νησί.
Ποια χαρτιά, όμως, απομένουν στα χέρια της Ολγκίν και του ΟΗΕ;
Η Ολγκίν έχει τη δυνατότητα να επιτείνει την αγωνία των δύο συνομιλητών της καταγράφοντας πικρές αλήθειες στην έκθεσή της και θα κυκλοφορήσει τον Ιούλιο από τον γενικό γραμματέα προς το Συμβούλιο Ασφαλείας. Τι κι αν τους αφήσει ο ΟΗΕ εκτεθειμένους όμως; Οι ηγεσίες στην Κύπρο έχουν από καιρό αφομοιώσει την ιδέα ότι όσο κι αν η κατάσταση χειροτερεύει συνεχώς, δεν θα έχουν άμεσες συνέπειες. Δεκαετίες πέρασαν…
Μια δεύτερη επιλογή για τον ΟΗΕ είναι να σπρώξει ο Γκουτέρες σε τριμερή συνάντηση με τους δύο ηγέτες των Κοινοτήτων ή ακόμα και σε πενταμερή διάσκεψη (συν οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις) για να επιχειρήσει ξεκαθάρισμα του σκηνικού που έμεινε σε εκκρεμότητα από το 2017: ποιοι θέλουν, ποιοι δεν θέλουν την καταληκτική διαπραγμάτευση!
Με τα υφιστάμενα δεδομένα, ωστόσο, είναι προβλεπτό ότι ένα τέτοιο εγχείρημα θα ήταν καταδικασμένο σε αποτυχία. Η Τουρκία απαιτεί να γνωρίζει εκ των προτέρων τι θα αλλάξει στο status quo (τα τρία «D» – direct: απευθείας επαφές, απευθείας εμπόριο, απευθείας πτήσεις). Η κυπριακή κυβέρνηση είναι έτοιμη να καταγγέλλει κάθε τέτοια κίνηση, με μια ντουζίνα νομικές γνωματεύσεις. Ελάχιστη προοπτική θα απομείνει για το μέλλον.
Στο παρασκήνιο, γίνεται λόγος για μια πιθανή κίνηση στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη τον Σεπτέμβριο. Οι ενδιαφερόμενοι, λένε ορισμένες διπλωματικές πηγές, θα τεθούν μπροστά στο δίλημμα «καρότο ή μαστίγιο».
Ταύτιση με Νετανιάχου
Το Κυπριακό αποτελεί διεθνώς μια παρωνυχίδα προβλήματος μπροστά σε όσα εξελίσσονται στη Γάζα εδώ και 9 μήνες και άλλα τόσα που μπορεί να συμβούν αν επεκταθεί ο πόλεμος στον Λίβανο. Σε όλο αυτό το χάος, πώς βρέθηκε η Κύπρος στη δίνη του κυκλώνα μετά την ανοιχτή προειδοποίηση για χτύπημα σε κυπριακό έδαφος από τον ηγέτη της Χεζμπολάχ Χασάν Νασράλα; Αυτό ακούστηκε στην αρχή σαν κακόγουστη φάρσα. Στη συνέχεια πυροδότησε σωρεία αντιδράσεων που δείχνουν ότι τα πράγματα είναι πολύ σοβαρά. Η Κύπρος, όντως, βρίσκεται στη ζώνη του κινδύνου, οι εξελίξεις είναι απρόβλεπτες και οι χειρισμοί της κυβέρνησης Χριστοδουλίδη θα έπρεπε εδώ και καιρό να ήταν πιο μετρημένοι, κρατώντας ισορροπημένες σχέσεις με τα μέρη της μεσανατολικής διένεξης. Μια ματιά στον χάρτη ήταν αρκετή, αλλά η Λευκωσία έκανε την ανήξερη.
Τώρα ο πρόεδρος Ν. Χριστοδουλίδης χρειάζεται συνεχώς να διαβεβαιώνει (25/6) ότι «η Κύπρος χρησιμοποιείται μόνο για ανθρωπιστικούς σκοπούς και εκκένωσης πληθυσμών» και όχι για να παρέχει στρατιωτικές διευκολύνσεις στο Ισραήλ. Ο ΥΠΕΞ της Τουρκίας Χακάν Φιντάν (24/6) βρήκε ευκαιρία να ασκήσει ανοιχτή κριτική λέγοντας πως η Λευκωσία «ανακοίνωσε ότι είναι βάση διοικητικής μέριμνας, αλλά -υποστήριξε- είναι στρατιωτική βάση». Προειδοποίησε: «Οταν είσαι συμμέτοχος στους εν εξελίξει πολέμους στη Μέση Ανατολή, αυτή η φωτιά θα έρθει να σας κάψει και εσάς. Είμαστε στην ίδια γεωγραφία, θα έρθει και θα μας βρει και εμάς…».
Η συνέχιση του μακελειού στη Γάζα για τόσους μήνες και ο κίνδυνος γενικής σύρραξης αφήνουν τη Λευκωσία πολύ εκτεθειμένη στη συγκυριακή ταύτισή της με τα συμφέροντα Νετανιάχου. Τώρα θα πρέπει να κάνει το αντίθετο με όσα έκανε επιπόλαια και επικοινωνιακά για χρόνια επί Ν. Αναστασιάδη και τώρα επί Ν. Χριστοδουλίδη, ότι δήθεν έχτισε στρατηγική συμμαχία με το Ισραήλ: στα ενεργειακά, στην ανταλλαγή πληροφοριών, στην εξασφάλιση συστημάτων παρακολούθησης, σε κοινές στρατιωτικές ασκήσεις κ.λπ.
Τα γεγονότα γύρισαν μπούμερανγκ! Σημαντικό τμήμα της κοινής γνώμης των Κυπρίων ανησυχεί. Η επέκταση του πολέμου στον Λίβανο βρίσκεται ήδη στα διακηρυγμένα σχέδια του Νετανιάχου για να κρατηθεί στην εξουσία, παρασύροντας όλη την περιοχή στην άβυσσο!
* Το άρθρο αναδημοσιεύεται στην εφημερίδα «Πολίτης» της Κύπρου
