Αναπότρεπτη η δεξιά στροφή στην Ευρώπη;

Είναι αλήθεια ότι η εσωτερική πολιτική στην Ελλάδα αλλά και στις άλλες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου διαδραματίζει καθοριστικό, λίγο-πολύ, ρόλο στα αποτελέσματα των ευρωεκλογών. Τα αποτελέσματα, βέβαια, δεν θα φανούν την επόμενη μέρα. Θα χρειαστεί ολόκληρο το 2024 έως ότου διαμορφωθεί η μελλοντική φυσιογνωμία της Ε.Ε. Πέρα από τις ευρωεκλογές, οι εξελίξεις θα επηρεαστούν και από τις εκλογές στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, όπου έχει ξεκινήσει, άτυπα μεν, η δεύτερη αναμέτρηση μεταξύ δύο γηραιών προέδρων, του Ντόναλντ Τραμπ και του Τζο Μπάιντεν. Με βάση τις πιο πρόσφατες έρευνες, το πιο πιθανό σενάριο είναι η απότομη στροφή προς τα δεξιά. Και παρά το ότι το Ευρωκοινοβούλιο δεν είναι το μόνο σημαντικό θεσμικό όργανο της Ε.Ε., ο τρόπος με τον οποίο θα ευθυγραμμιστούν οι πολιτικές ομάδες μετά τις εκλογές, θα επηρεάσει την ικανότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου να κάνουν επιλογές εξωτερικής πολιτικής, κυρίως κατά την εφαρμογή της επόμενης φάσης της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.

Εν τω μεταξύ η κυβερνώσα παράταξη, παρά τις διαβεβαιώσεις ότι μας φέρνει πιο κοντά στην Ενωση, μάλλον μας απομακρύνει. Σχεδόν δεν απαντάει σε ζητήματα που, λίγο-πολύ, είναι λυμένα στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να αντιμετωπίζει συνθήκες υστέρησης και αδυναμία σύγκλισης με τους εταίρους της (κυρίως με τις χώρες του Βορρά). Στην Ευρώπη λειτουργεί ακόμα το κράτος ευημερίας, ενώ στην Ελλάδα απορρυθμίζεται με κυβερνητική επιλογή. Στην Ευρώπη λειτουργούν τα σιδηροδρομικά δίκτυα, ενώ στην Ελλάδα διαπιστώνεται με τον πιο φρικτό τρόπο των Τεμπών η πλήρης απαξίωσή τους μαζί με την εκποίησή τους και τη διαφθορά. Το ίδιο συμβαίνει με τις περιπτώσεις της Υγείας και της Παιδείας. Στην Ευρώπη υπάρχει κάποια ευαισθησία για την προστασία των δημόσιων αγαθών, ενώ στην Ελλάδα υπάρχει κυβερνητική αδιαφορία. Ενδεικτική της απόστασης του πρωθυπουργού από την κοινωνική πραγματικότητα ήταν η προτροπή του τελευταίου στη γηραιά συνταξιούχο των 400 ευρώ: «Ζήτησες βοήθεια από την Εκκλησία;». Είναι πράγματι ένας πολύ ελληνότροπος και καθόλου ευρωπαϊκός συνδυασμός αδιαφορίας για τους απόμαχους της ζωής. Οσο για τους νέους; Η χώρα με το πιο οξύ δημογραφικό πρόβλημα τους έχει εγκαταλείψει στην τύχη τους και στις ευκαιρίες που τους δίνουν οι άλλες χώρες.

Στις άλλες χώρες υπάρχει ένας σχετικός προβληματισμός γύρω από τις επιπτώσεις του υπερτουρισμού στο περιβάλλον, τη βιωσιμότητα της ανάπτυξης και την πολιτισμική ανθεκτικότητα. Εδώ υπάρχει πλήρης παράδοση στους νόμους της αγοράς, και μάλιστα σε περιπτώσεις στις οποίες η αγορά όχι μόνο δεν δίνει τις ικανοποιητικότερες απαντήσεις, αλλά προκαλεί βλάβη στο κοινωνικό σύνολο και ανεπιθύμητες στρεβλώσεις στην οικονομία. Ακούμε με έκπληξη την υποψήφια ευρωβουλεύτρια της Ν.Δ. να επιχειρηματολογεί ότι, εφόσον υπάρχει αυξημένη ζήτηση για το τουριστικό προϊόν της Ελλάδας, εμείς δεν έχουμε παρά να αυξήσουμε την προσφορά. Και πέραν της ακατανόητης θέσης από όλες τις απόψεις, δεν φαίνεται να ενοχλεί κανέναν το γεγονός ότι για τη μεγαλύτερη μερίδα των εργαζόμενων Ελλήνων (λ.χ. για τη μέση-τυπική οικογένεια), είναι άπιαστο όνειρο έστω μία εβδομάδα διακοπών σε κάποιο από τα νησιά του Αιγαίου ή του Ιονίου.

Ο,τι και να λέμε, όμως, η Ελλάδα χρειάζεται την Ενωμένη Ευρώπη, όσο και η Ενωμένη Ευρώπη χρειάζεται -θεωρητικά τουλάχιστον, αλλά όχι μόνον- την Ελλάδα. Ενα μεγάλο μέρος αυτού που σήμερα είναι η χώρα, συνδέεται με την Ευρώπη και το μακρύ διάστημα που διανύσαμε ως χώρα στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών θεσμών. Σε τελευταία ανάλυση, παρά τις αδυναμίες, τις αντιπαραθέσεις και τις σκοτεινές σελίδες της ευρωπαϊκής πορείας από την ΕΚΑΧ, στη Ρώμη το 1957, και από εκεί στο Μάαστριχ και το ενιαίο νόμισμα σήμερα, η Ευρώπη υπήρξε εργαστήρι μεγάλων ιδεών, συνθέσεων και κατακτήσεων από τον 18ο αιώνα μέχρι τις μέρες μας. O Διαφωτισμός δημιούργησε ευκαιρίες για πρόοδο, ανάπτυξη, αυτοδιάθεση και βελτίωση των συνθηκών ζωής για εκατομμύρια ανθρώπους εκτός Ευρώπης. Οι ίδιες ιδέες προκάλεσαν πολέμους, γενοκτονίες, την αποικιοκρατία και ένα μεγάλο μέρος της σημερινής παγκόσμιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ομως, διαμόρφωσαν και διαμορφώνουν ακόμη τις αντιλήψεις μας για τη δημοκρατία, τη δικαιοσύνη, την επιστήμη και τον τρόπο που ζούμε σήμερα.

Και αν η μεγάλη πορεία έχει δείξει πολλές διακυμάνσεις, οι ίδιες διακυμάνσεις υπάρχουν και σήμερα. Το 2024 είναι μια χρονιά στην οποία το μισό εκλογικό σώμα του πλανήτη οδηγείται στις κάλπες. Προς στιγμή, σχηματίζονται δύο αντιφατικά σενάρια για την επόμενη μέρα: άνοδος και κυριαρχία της σκληρής λαϊκιστικής Δεξιάς από τη μια και επιστροφή στις βασικές αξίες της Ε.Ε. από την άλλη. Και τα δύο σενάρια θα πρέπει να αποτελέσουν την πολιτική ύλη της Αριστεράς για την επόμενη μέρα, εφόσον δεν θεωρούμε τελείως αναπότρεπτο το πρώτο σενάριο.