Να ανοίξουμε την πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση

Σε λιγότερο από ένα μήνα θα διεξαχθούν οι πανελλαδικές εξετάσεις. Σε χρονικό διάστημα 12 ημερών θα ολοκληρωθεί μια επώδυνη διαδικασία για κάθε μαθητή και μαθήτρια που θα δώσει εξετάσεις σε 4 μαθήματα, ενώ θα εκδηλωθούν για άλλη μια χρονιά οι ταξικές διακρίσεις και τα μεγάλα ποσοστά μαθησιακής αποτυχίας. Ομως η είσοδος στο δημόσιο Πανεπιστήμιο είναι δικαίωμα για όλους.

Γι’ αυτό είναι αναγκαίο να καταργηθεί σταδιακά ο περιορισμός του αριθμού εισακτέων στο Πανεπιστήμιο και το σύστημα των πανελλαδικών εξετάσεων. Στόχος μας να είναι η ελεύθερη πρόσβαση στο Πανεπιστήμιο, όπου όλοι οι απόφοιτοι/ες του ελληνικού Λυκείου θα έχουν το δικαίωμα από τον αμέσως επόμενο χρόνο σε δωρεάν φοίτηση στο δημόσιο Πανεπιστήμιο. Να δίνεται η δυνατότητα σε όλους, σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους, να φοιτήσουν στην ανώτατη εκπαίδευση, οπότε ο τρόπος επιλογής των σπουδών τους θα έχει σχέση με την εργασιακή τους πορεία και τη δημιουργική τους δραστηριότητα.

Στις σημερινές εξετάσεις υπάρχει αδιάβλητο, αλλά με τίμημα τη στείρα και τυποποιημένη γνώση, που διέπεται από σκληρότατες ταξικές και άλλες διακρίσεις.

Με διακρίσεις υπέρ εκείνου που έχει τη δυνατότητα για καλό φροντιστήριο σε βάρος εκείνου που προέρχεται από οικογένεια με μειωμένο εισόδημα. Με διακρίσεις υπέρ της μεγάλης πόλης σε βάρος της περιφέρειας. Με την ελεύθερη πρόσβαση θα αμβλυνθούν δραστικά οι διακρίσεις. Η μαζική «υστερία» σχετικά με τα θέματα και τη βαθμολογία των πανελλαδικών, σχεδόν μοναδικό φαινόμενο σε όλη την Ευρώπη, θα αποφορτιστεί.

Η επιλογή σχολής δεν θα είναι αποτέλεσμα μιας «στιγμιαίας» επίδοσης, αλλά θα αποτελεί μια διαδικασία που θα διαχέεται σε όλα τα έτη του Λυκείου και τα πρώτα του Πανεπιστημίου.

Το πρώτο πανεπιστημιακό έτος

Το πρώτο πανεπιστημιακό έτος δεν πρέπει να είναι οριοθετημένο σε μια σχολή ή ένα τμήμα, αλλά να διακρίνεται για το ευρύ γνωστικό του περιεχόμενο. Να περιλαμβάνει έναν ευρύτερο αριθμό σχολών ή τμημάτων επιτρέποντας στον φοιτητή με εμπειρία στο δεύτερο έτος να επιλέξει σχολή ή τμήμα. Ετσι θα δημιουργηθούν με βάση τις υπάρχουσες υποδομές των Πανεπιστημίων κύκλοι πρώτου έτους σπουδών, δηλαδή πανελλαδικά δικτυωμένο και ενιαίο ανά γνωστικό πεδίο πρώτο πανεπιστημιακό έτος. Το πρώτο αυτό έτος θα αντιστοιχεί σε ευρέα γνωστικά πεδία, που θα εκβάλλουν στα προγράμματα σπουδών όλων των δημοσίων Πανεπιστημίων. Τα τμήματα των Πανεπιστημίων θα πρέπει να αναδιαρθρώσουν τα προγράμματα σπουδών τους για να συμπεριλάβουν τα μαθήματα του πρώτου έτους τα οποία θα καλύπτουν δύο εξάμηνα.

Η μεταβατική περίοδος

Για την εφαρμογή του μέτρου απαιτείται μια μεταβατική περίοδος, ώστε:

α. Να αναπροσδιοριστούν τα γνωστικά αντικείμενα που καθορίζουν το περιεχόμενο και τους τίτλους σπουδών.

β. Να εξασφαλιστούν οι υποδομές με εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους.

γ. Να εξασφαλιστεί και να επιμορφωθεί το αναγκαίο προσωπικό.

δ. Να εξασφαλιστεί ο αναγκαίος διοικητικός μηχανισμός.

ε. Να προχωρήσουν οι αναγκαίες αναδιαρθρώσεις στο Λύκειο (σημαντική διαχρονικά η πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ για το «Ενιαίο Λύκειο Θεωρίας και Πράξης»).

Το πρώτο έτος να καλύπτει γνωστικά πεδία που θα καθοριστούν μετά από εθνικό διάλογο. Στο τέλος του να γίνεται η κατάταξη του φοιτητή στη συγκεκριμένη σχολή ή τμήμα με βάση την επιλογή του, που θα είναι πλέον πιο ώριμη. Η αναμόρφωση του πρώτου έτους να μην επηρεάσει τη διάρκεια για την απόκτηση του πτυχίου.

Τα αποτελέσματα

Με την ελεύθερη πρόσβαση το Λύκειο θα σταματήσει να είναι ο μακρύς προθάλαμος του Πανεπιστημίου. Θα αυτονομηθεί. Τα πιο συναρπαστικά χρόνια της ζωής, η εφηβεία, δεν θα εκτυλίσσονται μέσα σε άδεια από νόημα δωμάτια ή σε αίθουσες καταναγκασμού, σε συνθήκες μορφωτικών ανισοτήτων, αλλά σε ένα ανοικτό στην κοινωνία, στη γνώση και στην τεχνολογική εποχή μας πεδίο.

Το Πανεπιστήμιο θα απομυθοποιηθεί και θα αναδειχθεί ως μια από τις επιλογές για τον απόφοιτο του Λυκείου. Θα είναι πιο προσιτό απ’ ό,τι πριν σε όλους, πλούσιους και φτωχούς, καλούς και κακούς, φιλικό και στις πραγματικές του διαστάσεις. Λύκειο και Πανεπιστήμιο θα συναντώνται στη διαδικασία επαγγελματικής επιλογής που δεν θα είναι στιγμιαία και θα δίνει στον μαθητή τον απαραίτητο χρόνο να αποφασίσει και να είναι ο ίδιος που αποφασίζει, όχι η καταγωγή ή το φροντιστήριο.

Η ελεύθερη πρόσβαση σε δημόσιο Πανεπιστήμιο σε συνδυασμό με την ενεργή μάθηση στο Λύκειο θα απαλλάξει την οικογένεια από τη σπατάλη μεγάλου μέρους του οικογενειακού προϋπολογισμού είτε στην παραπαιδεία είτε για την ιδιωτική ψευδοανώτατη εκπαίδευση. Θα αμβλύνει τις αρνητικές συνέπειες των ταξικών διακρίσεων που διασχίζουν την εκπαίδευση σε όλο το μήκος της και γίνονται ιδιαίτερα αιχμηρές στο σημείο μεταξύ Λυκείου και Πανεπιστημίου.

Το Πανεπιστήμιο είναι δικαίωμα, δεν είναι φίλτρο διαχωρισμού ανάμεσα στους νέους και τις νέες.

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι δεν θα απαιτείται μεγάλη προσπάθεια. Οπως έγραψε ο Καρλ Μαρξ στον Πρόλογο της γαλλικής έκδοσης του «Κεφαλαίου»: «Φτάνουν στις φωτεινές κορυφές της επιστήμης όσοι δεν φοβούνται να κουραστούν σκαρφαλώνοντας στα απόκρημνα μονοπάτια της».

*Εκπαιδευτικός, πρώην διευθυντής γραφείου αναπληρωτή υπουργού Παιδείας, πρώην διευθύνοντας σύμβουλος του ΙΝΕΔΙΒΙΜ