Αρχαία Ελλάς, το μεγαλείο σου πώς γίνεται να αλλάξει;

Ελλάδα, χλαμύδα και περικεφαλαία. Μας αρέσει δεν μας αρέσει, αυτή είναι η εικόνα που εκπέμπουμε στον κόσμο. Επίσημα, ως κρατική πολιτική. Αυτή είναι η ουσία του περιστατικού με τον κιτς ευτελισμό στην Ακρόπολη.

Χοροστατεί το υπουργείο Πολιτισμού, αναπαράγοντας περιχαρές τον Earvin Magic Johnson με ασπίδα και ξίφος στη σκιά της Ακρόπολης. Πρωτοψάλλει ο πρωθυπουργός, διαλαλώντας «το λάδι το οποίο μπορεί να παράγεται μέσα από τον αρχαιολογικό χώρο της Ολυμπίας δεν χρειάζεται να σας πω σε τι τιμή μπορεί να πουληθεί». Κρατάει το ίσο η ελίτ, χειροκροτώντας τα παιδιά της Ελληνικής Αγωγής να παίζουν τους αρχαίους Ελληνες στους εορτασμούς της χώρας ως προκεχωρημένο φυλάκιο της Δύσης για τα δυόμισι χιλιάδες χρόνια από τις Θερμοπύλες και τη Σαλαμίνα.

Ας λουστούμε τώρα τα απόνερα

Είναι βαθιά ριζωμένο αυτό. Είναι κατάσταση, όχι φαινόμενο: βαριά εργαλειοποίηση του παρελθόντος για να φουσκώνουν από εθνική υπερηφάνεια τα στήθη του εσωτερικού συντηρητικού ακροατηρίου. Από τους Νέους Παρθενώνες των εθνικοφρόνων και τις χουντο-Εορτές της Πολεμικής Αρετής των Ελλήνων μέχρι τα συλλαλητήρια των Μακεδονομάχων των Πρεσπών και έπεται συνέχεια. Το μαρμάρινο κεφάλι που μας εξαντλεί τους αγκώνες. Πρώτον, τα αρχαία, αλλά και η ορθόδοξη χριστιανική παράδοση, στο επίκεντρο μιας ανιστόρητης εθνοκεντρικής αφήγησης ως πολιτισμικό υπόβαθρο για τη συντηρητική ηγεμονία. Δεύτερον, η κληρονομιά του παρελθόντος ως πεδίο νομής συμβολικού κεφαλαίου για την αποκόμιση κύρους, γοήτρου, πατριωτικών διαπιστευτηρίων. Τρίτον, η κυριαρχία του δίπτυχου αρχαία – τουρισμός και της ιδιωτικοοικονομικής αντίληψης, με τα μνημεία και τα μουσεία ως αξιοθέατα σε παγκοσμιοποιημένες τουριστικές και πολιτισμικές πλατφόρμες.

Αρχαία και εμπορευματοποίηση. Από τη μια συγκαλυμμένη, στο πεδίο της οικονομίας των συμβολισμών. Και ταυτόχρονα απροκάλυπτη, σε αυτό της πραγματικής οικονομίας. Από κοντά η υποβάθμιση του δημόσιου χαρακτήρα και της προστασίας των μνημείων και των μουσείων μας στον βωμό μιας κοντόφθαλμης δήθεν ανάπτυξης. Αλλά και η εθνοκεντρική λατρεία της αρχαιότητας που αφήνει στη σκιά των δημόσιων πολιτικών και χρηματοδοτήσεων τον σύγχρονο πολιτισμό.

Χέρι με χέρι πηγαίνουν όλα αυτά

Αρχαία Ελλάς, το μεγαλείο σου πώς γίνεται να αλλάξει; Με πολιτική και αλλαγή ατζέντας, πώς αλλιώς. Διαπιστώσεις, κατακραυγή και διαμαρτυρίες δεν φτάνουν, όσο δίκαιο και αν υπάρχει.

Να μπει μπροστά μια νέα πολιτισμική πολιτική που θα δίνει φρέσκο νόημα στη σχέση του έθνους μας με τα ερείπιά του, η οποία καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη συγκροτητική μας ταυτότητα. Να απελευθερώσουμε την κληρονομιά και τον εαυτό μας από χλαμύδες και περικεφαλαίες. Να αυτοπροσδιοριστούμε ως κοινωνία η οποία σφυρηλατεί τους δεσμούς αλληλεγγύης των μελών της -αλλά και την εικόνα μας προς τον κόσμο- χτίζοντας ένα κοινό μέλλον σε μια εποχή που όλα αλλάζουν. Οχι άλλο αλληθώρισμα πια προς τα αρχαία μεγαλεία.

Εθνος πολιτικό -και κοσμοπολίτικο- λέγεται αυτό. Με ταυτότητα γερά θεμελιωμένη στον ανθρωπισμό, τον ορθολογισμό, την ισότητα, τη δικαιοσύνη, την αλληλεγγύη και τη δημοκρατία. Αυτό είναι το προοδευτικό πρόταγμα για τον Πολιτισμό 200 χρόνια μετά το 1821, 100 χρόνια μετά το 1922, 50 χρόνια μετά το 1974. Ιδού η Ρόδος, λοιπόν: αντιπαράθεση πολιτικής και δημόσιων πολιτικών στη βάση ιδεών και αξιών.

*αρχαιολόγος – MSc Προστασία Μνημείων, συντονιστής Κύκλου Πολιτισμικής Πολιτικής του Ινστιτούτου ΕΝΑ, πρώην υφυπουργός Πολιτισμού