Κλιματική αλλαγή: προσαρμογή ή αντιμετώπιση;

Τις τελευταίες μέρες, ο τρικαλινός Τύπος μάς πληροφόρησε ότι «τέθηκε σε διαβούλευση από το περιφερειακό συμβούλιο το περιφερειακό σχέδιο για την προσαρμογή της Θεσσαλίας στην κλιματική αλλαγή…». Ο όρος «Προσαρμογή» είναι ένας πολύ απροσάρμοστος και επικίνδυνος όρος. Ειδικότερα, έχει νόημα στις περιπτώσεις που είμαστε υποχρεωμένοι να αντιμετωπίσουμε στο μέλλον μια καινούργια κατάσταση, την οποία μπορούμε να περιγράψουμε πλήρως.

Στην περίπτωση της κλιματικής αλλαγής, δεν ξέρουμε ούτε για το 2024 ούτε για το 2025, 2026… ποια θα είναι η κλιματική πραγματικότητα.

● Πότε δηλαδή θα έχουμε πολλές βροχές (τον Ιούνιο ή τον Νοέμβριο);
● Πότε θα εμφανιστεί και τι ένταση θα έχει ο νέος κυκλώνας που θα μας επισκεφθεί;
● Πότε θα εμφανιστεί καύσωνας (Ιούνιο ή Αύγουστο) και πόσες μέρες θα διαρκέσει;
● Πόσο θα αυξηθεί η σχετική υγρασία του ατμοσφαιρικού αέρα;
● Πώς και πόσο θα επηρεασθούν τα οικοσυστήματα της Θεσσαλίας από τις παραπάνω αλλαγές;

Υπάρχουν πιθανότητες (που η επιστήμη δεν μπορεί να προβλέψει) να αυξηθούν οι πληθυσμοί κάποιων βακτηρίων ή μυκήτων που μπορούν να καταστρέψουν τις καλλιέργειες.

Επειδή, όμως, από πολλούς (επίσημα πρόσωπα και μη) δημόσια αμφισβητείται ακόμα και η ύπαρξη της κλιματικής αλλαγής, θα αναφέρω απλώς τη άποψη του κ. Ζερεφού. Ο Χρήστος Ζερεφός, καθηγητής της «Φυσικής της Ατμόσφαιρας», με τιμητική διάκριση από το πρόγραμμα περιβάλλοντος του ΟΗΕ, δήλωσε πρόσφατα στην τηλεόραση (ΕΡΤ 28/09/2023) τα εξής: «Ολοι οι κλιματολογικοί υπολογισμοί και όλα τα μοντέλα δείχνουν ότι η συχνότητα εμφάνισης αλλά και η ένταση των ακραίων καιρικών φαινομένων, με την πάροδο του χρόνου, θα αυξάνουν» και συνέχισε: «Μετά από 25 – 30 χρόνια, δυστυχώς, ό,τι και να κάνουμε, δεν θα υπάρχει δρόμος επιστροφής. Γι’ αυτό φωνάζουμε…». Η κλιματική αλλαγή είναι η διολίσθηση του συστήματος της γήινης ατμόσφαιρας από την τάξη στο τυρβώδες χάος.

Κατόπιν όλων αυτών, ο αγρότης της Θεσσαλίας έχει μικρές πιθανότητες να περάσει με επιτυχία όλους τους υφάλους που προανέφερα (καύσωνες, κυκλώνες, υγρασία κ.λπ.) και να μη χρεοκοπήσει. Το πρώτο θύμα, λοιπόν, της κλιματικής αλλαγής θα είναι ο αγρότης. Υπάρχει, όμως, λύση; Την απάντηση στην ερώτηση αυτή την έδωσε στην Παγκόσμια Κοινότητα το Διεθνές Συνέδριο, στο Ρίο της Βραζιλίας.

Η κλιματική αλλαγή, όπως γνωρίζουμε από το 1980, οφείλεται στην αύξηση της συγκέντρωσης των θερμοκηπικών αερίων στην ατμόσφαιρα (διοξείδιο του άνθρακα, μεθάνιο, υποξείδιο του αζώτου κ.λπ.). Συνήθως, αναφερόμαστε στο διοξείδιο του άνθρακα, γιατί συμμετέχει στο φαινόμενο πάνω από 60%. Οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα αυξήθηκαν, τα τελευταία χρόνια, λόγω της καύσης ορυκτών καυσίμων (πετρέλαιο, λιγνίτης, φυσικό αέριο κ.λπ.). Ο μόνος τρόπος για να φρενάρουμε την κλιματική αλλαγή είναι να μειώσουμε τις εκπομπές του διοξειδίου του άνθρακα. Το 1992, πραγματοποιήθηκε Διεθνές Συνέδριο στο Ρίο για την κλιματική αλλαγή. Ολοι συμφώνησαν στην ανάγκη μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

Το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι η ανικανότητά μας να μειώσουμε τις καύσεις ορυκτών καυσίμων.

Η ρίζα του προβλήματος είναι το παραγωγικό και καταναλωτικό μας μοντέλο, από τη μια μεριά, και, από την άλλη, η κερδοφορία των μεγάλων επιχειρήσεων σε όλα τα επίπεδα, τουτέστιν από τη βιομηχανία πετρελαιοειδών και αυτοκινήτων έως και τη βιομηχανία όπλων και την ψηφιακή τεχνολογία. Η αλλαγή του παραγωγικού – καταναλωτικού μοντέλου προϋποθέτει κοινωνικό και πολιτικό κίνημα, που αυτή τη στιγμή δεν υφίσταται ενεργό. Αυτό που κυριαρχεί σήμερα είναι η μετατροπή της εικόνας από αφήγημα πλανητικής καταστροφής (που έπρεπε να προβάλλεται) σε διάσπαρτα επεισόδια – γεγονότα χωρίς ενότητα και δυνατότητα ερμηνείας του φαινομένου της κλιματικής αλλαγής από τον απλό πολίτη. Καταστρέφεται με αυτό τον τρόπο η εφικτότητα αντιμετώπισης του προβλήματος από τον πολίτη, την κοινωνία και την πολιτεία. Οσο για το αίτημα των τεχνικών έργων, βγαίνει από αυτή την προσέγγιση.

Ομως, η μέχρι τώρα εμπειρία μάς διαψεύδει. Ανεπτυγμένα τεχνολογικά κράτη απέτυχαν να αντιμετωπίσουν τα ακραία καιρικά φαινόμενα που οφείλονται στην κλιματική αλλαγή.

Μήπως ήλθε ο καιρός να καταλάβουμε, επιτέλους, ότι η τεχνολογία δεν έχει υπερφυσικές δυνάμεις; Δυστυχώς, κι εδώ θα δικαιωθεί ο καθηγητής Κοινωνιολογίας και Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο Queen’s του Καναδά, Βίνσεντ Μόσκο, ο οποίος σε συνέντευξή του δήλωσε τα εξής: «Υπάρχουν πολλοί λόγοι για απαισιοδοξία στον κόσμο, καθώς, όπως φαίνεται, οι θρυλικοί “τέσσερις καβαλάρηδες της αποκάλυψης” σήμερα σαρώνουν τη Γη, για να οδηγήσουν τον κόσμο στην καταστροφή. Οι σημερινοί καβαλάρηδες περιλαμβάνουν την κλιματική αλλαγή, τις παγκόσμιες πανδημίες, τον πυρηνικό πόλεμο και την εμβάθυνση της κοινωνικής ανισότητας. Οι ψηφιακές τεχνολογίες εμπλέκονται σε όλα αυτά. Το μέλλον δεν φαίνεται λαμπρό».

Στόχος μας είναι να αποφύγουμε τον κλιματιζόμενο εφιάλτη που μας ετοιμάζουν.

* Μέση θεωρία είναι ένας όρος της Κοινωνιολογικής Σχολής της Φρανκφούρτης για τα πολιτικά δρώμενα.

* Φυσικός