Η επαναλαμβανόμενη αστοχία των δημοσκοπήσεων (και όχι μόνο στην Ελλάδα)

Το τελευταίο διάστημα έχουν δημοσιευθεί πύρινα άρθρα εναντίον των νέων «αποδιοπομπαίων τράγων», δηλαδή των εταιρειών δημοσκοπήσεων, κατά τα ειωθότα. Ωστόσο, υπάρχει μια σειρά προβλημάτων που το (αναγνωστικό) κοινό δεν έχει υπ’ όψιν του. Ας τα δούμε:

1. Το πρόβλημα της στάθμισης: σε κάποια στιγμή της επεξεργασίας των απαντήσεων, τα ευρήματα σταθμίζονται με βάση τα αποτελέσματα των προηγούμενων εκλογών. Το κύριο πρόβλημα εδώ είναι η ρευστότητα των επιλογών των ψηφοφόρων, που λειτουργούν σαν ένα μάγμα (στη γεωλογία η διάπυρη ρευστή μάζα που υπάρχει σε ορισμένες βαθιές ζώνες του γήινου φλοιού), δηλαδή ένα πολιτικό φαντασιακό που μεταβάλλεται σε συνεχή βάση. Η έμφαση σε μια τέτοια στάθμιση εμπεριέχει την αδυναμία της παραδοχής απρόβλεπτων μαζικών μεταβολών που παρουσιάζονται σε μιαν αυξανόμενη μερίδα ψηφοφόρων.

2. Το πρόβλημα του δείγματος: οι εταιρείες μάς λένε για το μέγεθος του δείγματος, αλλά όχι για το πόσοι από το δείγμα απάντησαν στη δημοσκόπηση.

3. Το πρόβλημα της πρόσβασης στο δείγμα, στον βαθμό που οι περισσότερες έρευνες διεξάγονται τηλεφωνικά, για λόγους οικονομίας. Σε μια κοινωνία, όπου τα κινητά τηλέφωνα αυξάνονται αλματωδώς, ενώ άλλοι -και όχι λίγοι- πολίτες δεν έχουν τηλέφωνο (απλήρωτοι λογαριασμοί) ή αρνούνται να απαντήσουν (αυτό το στοιχείο δυστυχώς δεν κοινοποιείται), το πρόβλημα της πρόσβασης στο δείγμα οξύνεται.

4. Το πρόβλημα της ένταξης των εταιρειών δημοσκόπησης στο συλλογικό τους όργανο, τον ΣΕΔΕΑ (Σύλλογος Εταιρειών Δημοσκόπησης και Ερευνας Αγοράς – sedea.gr), πράγμα που σημαίνει τη διεύρυνση της ευθύνης του ΣΕΔΕΑ σε σχέση με το κοινό που διαβάζει τις δημοσκοπήσεις στα ΜΜΕ, αλλά και την υπαγωγή των εταιρειών δημοσκοπήσεων σε κώδικες δεοντολογίας και σε διαδικασίες ελέγχου (δηλαδή σε ελεγκτικούς μηχανισμούς του ΣΕΔΕΑ).

5. Δεν τίθεται θέμα ποινικοποίησης των αποτελεσμάτων των εταιρειών αυτών, στον βαθμό που οι εταιρείες αυτές έχουν ενταχθεί στον ΣΕΔΕΑ και αποδέχονται να λειτουργούν με βάση το πλαίσιο λειτουργίας που έχει διαμορφωθεί από τον ΣΕΔΕΑ. Διαφορετικά, βοηθούμε στη διαμόρφωση μιας μερίδας του αναγνωστικού κοινού που «διψά για αίμα» σαν ένα είδος τιμωρίας, πράγμα που οδηγεί σε αδιέξοδα χωρίς κανένα νόημα.

6. Θα πρέπει να αποδεχθούμε ότι πλέον ο κανόνας είναι η ρευστότητα, και όχι η επιμονή σε μια μυθική σταθερότητα, σε έναν ντετερμινισμό. Το κύριο πρόβλημα που υποβόσκει εδώ είναι η θεοποίηση της τεχνοκρατίας, δηλαδή της «πίστης» ότι η εφαρμογή επιστημονικών ή «επιστημονικών» τεχνικών είναι σε θέση να δώσει λύσεις και αποτέλεσμα με το μικρότερο ποσοστό αβεβαιότητας. Αυτό αποτελεί μιαν απόπειρα να δοθεί λίγος ακόμη χρόνος ζωής στον ντετερμινισμό, όταν σταδιακά επικρατεί -ολοένα και περισσότερο- η προσπάθεια κατανόησης της πολυπλοκότητας, που είχε ξεκινήσει με τον Ηράκλειτο, τον Παρμενίδη, τον Αϊνστάιν, τον Ilya Prigogine και τους διαδόχους του, μεταξύ άλλων.

7. Ο ρόλος των αποτελεσμάτων των δημοσκοπήσεων δεν είναι πολιτικός, αν και τα τελευταία χρόνια το κοινό αλλά και οι πολιτικοί τούς αποδίδουν έναν κυρίαρχο πολιτικό ρόλο. Αν συνεχίσει να επικρατεί αυτή η άποψη, τότε είναι προτιμότερο και φθηνότερο να απευθυνόμαστε στους bookmakers.

8. Και τέλος, θα πρέπει το αναγνωστικό κοινό να αποτοξινωθεί από τους αριθμούς και να «διαβάζει» τάσεις, και όχι αριθμούς με το βάρος ενός χάλκινου κηροπήγιου. Αυτό σημαίνει πως θα πρέπει να αρχίσουμε να συζητάμε όχι μονάχα για ποσοτικές, αλλά και για ποιοτικές πολιτικές έρευνες, που φθάνουν σε λίγα χέρια, αλλά σπάνια δημοσιοποιούνται.

* αναπληρωτής καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ, Πανεπιστήμιο Αθηνών