Ισως φανεί περίεργο το ότι επιλέγω να εστιάσω σε ένα δώρο – αλλά η ίδια η μυθολογία που περιβάλλει και σκεπάζει τις δύο πλευρές του Αιγαίου επιβάλλει ιδιαίτερη προσοχή στη λήψη, στην αποδοχή, στην «ανάγνωση» της χρηστικής και συμβολικής σημασίας των δώρων. Πόσο μάλλον όταν είναι το δώρο που κουβαλάει μαζί του ο Τούρκος πρόεδρος για τον Ελληνα πρωθυπουργό στην πρώτη επίσκεψή του στη χώρα μας από το 2017. Πόσο μάλλον όταν το δώρο αυτό είναι ένα βιβλίο – ένα βιβλίο με την ιστορία της Γάζας.
Συνήθως σε αυτές τις περιπτώσεις ο δημοσιογραφικός λόγος κλείνει το θέμα απλώς και μόνο με έναν χαρακτηρισμό: δώρο ιδιαίτερης συμβολικής σημασίας. Ο συμβολισμός όμως δεν σχετίζεται μόνο με το περιεχόμενο. Κυρίως σχετίζεται με το ύφος της χειρονομίας. Δεν έχει περάσει μεγάλο χρονικό διάστημα από την άμεση και αρκετά βίαιη –για τη διπλωματική πρακτική– επίθεση του Ερντογάν στον καγκελάριο Σολτς για τη στάση της Δύσης σχετικά με τα τεκταινόμενα στη Γάζα, με άκομψες αναφορές στη «συλλογική ενοχή» των Ευρωπαίων – και δη των Γερμανών. Σε εμάς όμως φέρνει ένα βιβλίο, ένα βιβλίο διδακτικό και ψυχωφελές. Σαν τον πατέρα που νουθετεί, σαν τον μεγάλο αδερφό που καθοδηγεί.
Αλλωστε, η αδελφική αγάπη δεν έλειψε από τις δηλώσεις του: είναι λογικό, είπε, τα αδέλφια να έχουν διαφορές μεταξύ τους. Συνήθως, βεβαίως, υποχωρεί ο μικρότερος. Υποχωρεί επίσης και εκείνος που βλέπει ως υποχρέωσή του να διασφαλίσει την ηρεμία στο κοινό σπίτι, που θεωρεί καθήκον του να διατηρήσει τη σταθερότητα. Και στις δηλώσεις τους, και χθες και παλαιότερα, τόσο ο Ελληνας πρωθυπουργός όσο και ο Ελληνας υπουργός Εξωτερικών αυτό ακριβώς προτάσσουν: το ότι «οφείλουμε» να ζούμε ειρηνικά, το ότι είναι «ανάγκη» να καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να μη διασαλευθεί η περιφερειακή σταθερότητα.
Τέτοιου είδους λόγος δεν συναντάται στην άλλη πλευρά. Εκεί συναντάμε μόνο ενεργητικά ρήματα: «θέλουμε» να κάνουμε προσπάθεια ώστε να ζούμε ειρηνικά, παρότι το ποτήρι παραμένει «μισογεμάτο». Και μια εμμονή με το «κλίμα», το οποίο είναι θετικό – αποκλειστικά όμως και μόνο επειδή η Ελλάδα κατάλαβε επιτέλους ότι η Τουρκία δεν είναι αρνητική σε θετικές πρωτοβουλίες. Δεν γίναμε σοφότεροι στην ανάγνωση των συμβόλων: ο μεγάλος αδελφός πάντα θα καθοδηγεί τον μικρότερο με βιβλία και με παραινέσεις, κυρίως όμως με τη διαμόρφωση του πλαισίου των μεταξύ τους σχέσεων.
Ενα πλαίσιο που καθορίζεται από το ότι η Ελλάδα πρέπει να «καταλάβει» ποιο είναι το συμφέρον της, πρέπει να απομακρυνθεί από τους προστάτες της που την εκμεταλλεύονται (και στους οποίους στρέφει τα βέλη του ο Τούρκος πρόεδρος) και πρέπει να συνεχίσει τις θετικές πρωτοβουλίες (τις οποίες οι γείτονές μας θα συνεχίσουν να δέχονται με αυτοκρατορική γενναιοφροσύνη).
Το πλαίσιο επίσης καθορίζεται από τον λόγο: από τη συνεχή εκφορά του όρου «τουρκική» για τη μειονότητα της Δυτικής Θράκης, από την επανάληψη του όρου «τρομοκρατία» (του κινδύνου που αντιμετωπίζουν οι γείτονες και που εκπορεύεται υποτίθεται και από τη χώρα μας), από τη χρήση του επιθέτου «αλληλένδετα» για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι δυο χώρες και που όλα συνδέονται μεταξύ τους. Και που απλώς ξεχνιούνται με ένα καλό και ωφέλιμο βιβλίο.
* Καθηγητής στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο
