Καράβια φορτωμένα προσφυγιά

«Σε ποια πέτρα, σε ποιο χώμα/να ριζώσεις τώρα πια κι απ’ τον θάνατο ακόμα πιο πικρή είσαι προσφυγιά» έγραψε ο σπουδαίος Πυθαγόρας μνημονεύοντας τους πρόσφυγες του 1922… Είκοσι χρόνια αργότερα, μετά το προσφυγικό κύμα του ’22, στις 24 Νοεμβρίου του 1942, έπειτα από τη σύμπραξη έντεκα ναυτιλιακών εταιρειών στο Αμβούργο, ιδρύθηκε η εταιρεία Mittelmeer-Reederei. Σκοπός της ήταν να υποστηρίξει την προσπάθεια του επιτρόπου Ναυτιλίας του Ράιχ να διαχειριστεί και να αξιοποιήσει για τις ανάγκες του πολέμου τα επιταγμένα πλοία από τις κατεχόμενες περιοχές της Μεσογείου. Τα πλοία αυτά, πλέοντας πλέον υπό τη σημαία του Ράιχ (Reichsdienstflagge), ανέλαβαν κατά κύριο λόγο τη μεταφορά στρατευμάτων, αιχμαλώτων, πολεμικού υλικού και εφοδίων… Αλλά και η προγενέστερη ιστορία τους έδειχνε τις αμφιθυμίες της «Δημοκρατίας» εναντίον του φασισμού όταν διακυβεύεται η ζωή των (αδύναμων) άλλων. Ακόμη κι αν το γνωστότερο είναι το «St. Louis», στους επιβαίνοντες και τις επιβαίνουσες του οποίου οι ΗΠΑ αρνήθηκαν βίζα με βάση τους φυλετικούς νόμους που θεωρούσαν τους Εβραίους κατώτερη φυλή, ήταν πάνω από 1.100 τα πλοία που τα προηγούμενα χρόνια περιδιάβαιναν «άσκοπα» στη συντριπτική τους πλειονότητα τις ταραγμένες θάλασσες των καιρών και μετέφεραν προγραμματισμένους στον χαμό Εβραίους πρόσφυγες δίχως καμιά χώρα να τους παρέχει άσυλο. Και υπήρξαν περιπτώσεις όπως του «Pencho», όπου οι τραγικοί επιβαίνοντες έκαναν έως και 40 μήνες για να φτάσουν τελικά στη μόνη γη που έμοιαζε, αλλά δεν ήταν, ανοιχτή γι’ αυτούς, στην Παλαιστίνη, με την ελπίδα να πραγματώσουν το χιλιόχρονο, τραγικό «του χρόνου στην Ιερουσαλήμ». Αλλά υπήρχαν και περιπτώσεις όπως του «Τάναϊς» που το βύθισαν οι ίδιοι οι Σύμμαχοι πνίγοντας πάνω από 300 Εβραιοκρητικούς.

Υστερα από σύντομο διάστημα όπου αναζήτησαν την προστασία της ΕΣΣΔ παρά τη στοχοποίηση Εβραίων στις δίκες της Μόσχας, το κράτος τους θα μετατρεπόταν σε ενεργειακή βάση της Αμερικής και οι απόκληροι θα εργαλειοποιούνταν με καρότο την ελπίδα και έπειτα τη δύναμη που κατέληξε στην κτηνωδία των πολλαπλασιασμένων αντιποίνων με βάση την απαράδεκτη συλλογική ενοχή. Κι όμως, εάν δεν θέλουμε να σβήνουμε τα πρόσωπα των ανθρώπων και τις ιστορίες τους, θα θυμόμαστε τον φόβο και την απελπισία.

Σήμερα και πάλι χιλιάδες καράβια μεταφέρουν πρόσφυγες στις ταραγμένες θάλασσες των δικών μας καιρών. Κι αν δεν βομβαρδίζονται, βυθίζονται όμως για διάφορους λόγους, εκ των οποίων κάποιοι δεν συνιστούν «ατυχήματα». Τα προσωπεία αλλάζουν, όπως κι οι ρόλοι θύματος και θύτη. Το πρόσωπο του ρημαγμένου ανθρώπου όμως όχι. Ούτε και η στάση των ισχυρών ή των σιωπηλών απέναντί του.