Εναν μύθο θα σας πω…

 ❝Η ευτυχία μου, σκέπτομαι, θα ’ναι ζήτημα ύψους❞

Κ. Καρυωτάκης

Το διαλεκτικό πτώμα του πρώτου ντιμπέιτ σάλεψε ελαφρά στο δεύτερο και παρουσιάστηκε σαν μεγάλη πρόοδος, σαν χορευτική πιρουέτα, το υποτυπώδες λύγισμα της δυσκαμψίας. Γιατί όμως στη χώρα που γέννησε τις σπουδές του λόγου (και κάθε Αθηναίος πολίτης είχε εκπαιδευτεί στη ρητορική ώστε να μπορεί να συμμετέχει στα κοινά, να ρωτάει, να κρίνει κ.λπ.) φτάσαμε να ικανοποιούμαστε με τόσο χαμηλές απαιτήσεις;

Ο πολιτικός θα έπρεπε να είναι ο ίδιος το Μήνυμά του (το σώμα, η φωνή, η δομή της σκέψης του), που αβίαστα θα ξεπρόβαλλε σε κάθε παρουσία του, χωρίς δημαγωγικές προετοιμασίες με επικοινωνιολόγους· μια αυτόφωτη ύπαρξη που ήδη πραγματώνει αυτό που ζητά από εμάς να γίνουμε. Εχοντας ξεπεράσει την αυταρέσκειά του, κάνοντας την ανθυπέρβασή του, μας καλεί να σπάσουμε τις δικές μας αυταπάτες και στερεότυπα. Ενας ηγέτης, δηλαδή, εμπνέει τον λαό και εμπνέεται απ’ αυτόν χτίζοντας έναν εξελικτικό δεσμό.

Μη έχοντας, επομένως, και οι δύο αρχέτυπα κοινωνικής-πολιτιστικής (και όχι μόνο οικονομικής) ανέλιξης να μας προτείνουν, εξαντλήθηκαν σ’ ένα κυνήγι εφεύρεσης διαφορών μεταξύ τους (ακόμα και του ύψους!) ώστε την τελευταία εβδομάδα πριν από τις εκλογές, μέσα από μια επίπλαστη πόλωση, να συσπειρώσουν ψηφοφόρους. Ενα τηλεμάρκετινγκ είναι το ντιμπέιτ όπως διοργανώνεται, όπου σε τιμή ευκαιρίας επιλέγεις πρωθυπουργό (με δώρο, το θέλεις δεν το θέλεις, το κόμμα με το οποίο θα συνεργαστεί).

Ας δούμε τώρα μαζί κάποιους από τους τρόπους-τεχνικές που χρησιμοποίησαν για να προωθήσουν στους πολίτες-καταναλωτές το πολιτικό προϊόν τους.

Αλέξης Τσίπρας. Γενική παρουσία: Καλύτερος σίγουρα από το προηγούμενο ντιμπέιτ (θα ήταν κατόρθωμα άλλωστε να είναι χειρότερος), επιχείρησε να είναι πιο ζωτικός, παρεμβατικός, ενεργός. «Ιδρωσε» για να καταδείξει πως παρότι ψήφισε το Μνημόνιο δεν είναι ίδιος με τον κ. Μεϊμαράκη. Σαν να εξηγεί στον «απατημένο» λαό, που τον «συλλαμβάνει» στο κρεβάτι με τους αντιπάλους του, ότι «αγάπη μου δεν είναι αυτό που νομίζεις, εγώ δεν έχω καμία σχέση μαζί τους».

Στρατηγικός άξονας: Για να τονώσει τη διαφορά με τον αντίπαλό του τον συνδέει με όλη τη διαφθορά 40 χρόνων και άρα με τη μη διάθεση να καταπολεμήσει τη διαπλοκή. Γνωρίζει ότι στρατηγικά νικά μόνον αν ενισχύσει όσα τους χωρίζουν (παλιό αντιδεξιό σύνδρομο σ’ ένα κομμάτι των ψηφοφόρων), ενώ ο αντίπαλός του στρατηγικά νικά μόνο αν καταδείξει ότι έγινε σαν αυτούς, άρα μπορούν να συγκυβερνήσουν (καλέσματα συνεργασίας Μεϊμαράκη) και επομένως ο λαός να επιλέξει τους αυθεντικούς μνημονιακούς ευρωπαϊστές, όχι τον ανανήψαντα Αλέξη.

Γλώσσα του σώματος: Πιο χαμογελαστός και ξεκούραστος έδειχνε από το προηγούμενο ντιμπέιτ, όμως η εσωτερική ένταση και οι αντιφάσεις που κατέληξε να υποστηρίζει φαίνονταν στη μεγάλη ποσότητα νερού που κατανάλωσε. Στην ένταση και στο τρακ στεγνώνει το στόμα μας και κολλάνε τα χείλη μας, καθώς η αναπνοή δεν είναι ομαλή και τα ζωτικά όργανα έχουν ανάγκη από αυξημένη υγρασία.

Λεξιλόγιο: Οι δουλεμένες από το επιτελείο του φράσεις «παρά φύσιν κυβέρνηση» «κυβέρνηση εθνικής συγκάλυψης» «κοράκια των πλειστηριασμών», το ανέκδοτο με τον μεθυσμένο και το σφινάκι, επιχείρησαν να δημιουργήσουν φράσεις-κλειδιά για να επιδράσουν ψυχικά-συναισθηματικά στους ψηφοφόρους. Από τα ελάχιστα επιχειρήματα που ακούστηκαν, η παραδοχή ότι αν συγκυβερνήσουν ΣΥΡΙΖΑ και Ν.Δ. θα είναι αξιωματική αντιπολίτευση η Χρυσή Αυγή, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Τελικό πόρισμα: Ο Αλ. Τσίπρας είναι ο ήρωας μιας τραγωδίας με την αρχαιοελληνική προσέγγιση. Διαπράττει ύβριν διατυμπανίζοντας τα τελευταία χρόνια ότι θα αλλάξει τα πάντα και θα αντισταθεί στους δανειστές, χωρίς να βλέπει καλά (τραγική τύφλωση) όλο το τοπίο, και τη Νέμεση που τον περικυκλώνει.

Είναι σίγουρο ότι βιώνει ψυχικό τραύμα με εναλλαγές ενοχών και θυμού, καθώς, αντί να αυτοκαθαρθεί, συνεχίζει από αδράνεια να προσπαθεί να τρέξει με κομμένα πόδια. Και μόνον ότι με τόσο οριακό και αγωνιώδη τρόπο παλεύει να κερδίσει τις εκλογές από έναν αντίπαλο σαν τον Μεϊμαράκη, δείχνει την καθοδική του ταπείνωση των τελευταίων μηνών.

Βαγγέλης Μεϊμαράκης. Γενική παρουσία: Τα ντιμπέιτ γίνονται γι’ αυτόν που έρχεται δεύτερος, που υπολείπεται στις δημοσκοπήσεις, ώστε να έχει μια ευκαιρία ανατροπής.

Ο πρώτος προσπαθεί απλώς να μην κάνει κάποιο μεγάλο λάθος. Αν πριν από το ντιμπέιτ ο κ. Μεϊμαράκης ήταν έστω και ελάχιστα δεύτερος, σίγουρα δεν μπόρεσε να κάνει την ανατροπή, να εκμεταλλευτεί την «ευκαιρία του δεύτερου».

Στο δεύτερο αυτό ντιμπέιτ παρουσιάστηκε με δύο πρόσωπα. Από τη μία ήθελε να δείξει υπεύθυνος, σοβαρός, έμπειρος (σε αντίθεση με τον νεαρό πειραματιζόμενο αντίπαλό του) και άλλες στιγμές, με εριστική, απαξιωτική διάθεση, να προσβάλλει ή να περιφρονεί («δεν σε θέλω ούτε για πρωθυπουργό ούτε για τίποτα!») τον συνομιλητή του. Από τη μία να προτείνει συνεργασία κι από την άλλη να χαρακτηρίζει τον κ. Τσίπρα μεταλλαγμένο! Σίγουρα η ψυχική υγεία και των δύο υποψήφιων πρωθυπουργών είναι κάτι που πρέπει να ληφθεί υπόψη και να προβληματίσει!…

Στρατηγικός άξονας: Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι πλέον μόνον ο Τσίπρας. Στηρίζεται στη φωτογένειά του, στα νιάτα του, στο ότι δεν έχει εμπλακεί σε σκάνδαλα. Αρα, όλη η στρατηγική του κ. Μεϊμαράκη είναι να δείξει πόσο αφερέγγυος και «πονηρούλης» είναι ο αντίπαλό τους. Με τον τρόπο όμως που το κάνει, επικαλούμενος ανακριβή στοιχεία με λαϊκίστικο τρόπο («φεσώσατε τη χώρα 90 δισ.») είτε με μειωτικούς χαρακτηρισμούς, δαιμονοποιώντας τον Τσίπρα σαν ένα ανεύθυνο παλιόπαιδο, προσδίδει μια ύστατη ανταύγεια γοητείας στον αντίπαλό του, ένα «μυστήριο» για το ποιος είναι τελικά.

Θυμίζει πατέρα, καθηγητή Μαθηματικών, που μαλώνει τον γιο του γιατί, ενώ παλιά διάβαζε και έπαιρνε καλούς βαθμούς, τώρα «δεν σε αναγνωρίζω, πώς έγινες έτσι, μεταλλάχτηκες» κ.λπ. Ασυνείδητα τραβά το κοινό με το μέρος του «ατακτούλη» νεαρού.

Γλώσσα σώματος: Χαμόγελο κάτω από το μουστάκι (υπομειδίαμα) δημιουργεί πάντα υπόνοιες πως κάποιος άλλα σκέφτεται κι άλλα λέει. Παίξιμο με την κάμερα για το θέμα του ύψους, για να δείξει ότι δεν είναι «γέρος», έχει χιούμορ, παίζει χαλαρά με τα πράγματα. Δεν είναι το «χθες», αλλά ένας «φρέσκος» άνθρωπος που μπορεί να αυτοσχεδιάσει.

Λεξιλόγιο: «Εθνική Ελλάδος», «ομάδα διαπραγμάτευσης», «από Δευτέρα όλοι στη δουλειά για τη χώρα», φράσεις δουλεμένες από το επιτελείο του. Προκειμένου να εκνευρίσει τον αντίπαλό του και να τον παρασύρει σε μια μονομαχία «μαγκιάς», έφτασε να διατυπώσει φράσεις όπως «μας έχεις ζαλίσει με τις 17 ώρες διαπραγμάτευσης». Η φράση «είσαι μνημονιακός» ως απαξίωση (ενώ είναι και ο ίδιος) στοχεύει στα αριστερά αντανακλαστικά των ψηφοφόρων.

Τελικό πόρισμα: Αδυναμία να κάνει φανερό και καθαρό ποια θα είναι αυτή η εθνική ομάδα. Αδυναμία να αντιμετωπίσει τη σύνδεσή του με το κόμμα τού κ. Βέμπερ στην Ευρώπη. Αδυναμία να προτείνει οποιαδήποτε εναλλακτική λύση. Αν ο κ. Τσίπρας είναι τραγικό πρόσωπο, ο κ. Μεϊμαράκης είναι με την αρχαιοελληνική πάλι προσέγγιση κωμικός ήρωας (θα μπορούσε να παίξει άνετα Αριστοφάνη).

Απρόσμενα, από μια σειρά συγκυριών, βρίσκεται να είναι υποψήφιος πρωθυπουργός (σαν κωμικός ήρωας που τον παιρνάνε για κάποιον άλλο και του λένε «έλα να μας κυβερνήσεις»). Εχει γούστο! Σαν να μονολογεί. Και προσπαθεί με χωρατά και αστεϊσμούς να κρύψει το πόσο ανέτοιμος είναι αν τύχει και συμβεί!

Οσο για τους δημοσιογράφους, σίγουρα ήταν καλύτεροι από την προηγούμενη φορά, αλλά έλειπε και πάλι η ερώτηση που θα κάνει αίσθηση, που θα συζητηθεί. Με όλη την πείρα τους μοιάζουν να αγνοούν ότι οι σύντομες, αιφνιδιαστικές ερωτήσεις είναι αυτές που δοκιμάζουν έναν πολιτικό.

Ο κ. Γιομπαζολιάς, μέσα στον απολαυστικό αυτοσαρκασμό του, έκανε και την πιο κοφτή-ενδιαφέρουσα ερώτηση και στους δύο: «Θα ζητήσετε συγγνώμη από τον λαό για όσα λάθη κάνατε;» Συντονισμένοι και οι δύο επέδειξαν μια αξιοσημείωτη βαρηκοΐα στην ερώτηση.

*καθηγητής Ρητορικής-Διαλεκτικής, διευθυντής Ρητορικού Κύκλου