Η συμβολή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην προστασία του παιδιού σε δημόσιους χώρους

Βάσει Νόμου, οι Περιφέρειες είναι υποχρεωμένες να αναπτύσσουν Κοινωνική Πολιτική που απαντάει στις ανάγκες της εκάστοτε Περιφέρειας. Δυστυχώς, η διοίκηση Πατούλη δεν έχει να δείξει συνεκτικό έργο σε αυτήν την κατεύθυνση. Οι όποιες κοινωνικές παρεμβάσεις ήταν αποσπασματικές και κατά βάσει επικοινωνιακού χαρακτήρα. Το αποτέλεσμα ήταν η Περιφέρεια Αττικής, αντί να συμβάλει στα πολλά και δύσκολα που περάσαμε τα τελευταία χρόνια, να μας κοιτάει να ταλαιπωρούμαστε, αμήχανη και αμέτοχη.

Ένα από τα ζητήματα που έχουν απασχολήσει έντονα την ελληνική κοινωνία είναι τα πολλά και όλο και πιο βίαια περιστατικά κακομεταχείρισης ανηλίκων – είτε στην οικογένεια, είτε στην κοινότητα. Η Περιφέρεια έχει και πρέπει να παίξει τον ρόλο της και στην προστασία των παιδιών.

Η στόχευση των παρεμβάσεων για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της κακομεταχείρισης των παιδιών πρέπει να είναι διττή: κατά πρώτον, η οικογένεια και το σπίτι για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας, και κατά δεύτερον, η κοινότητα. Σε ό,τι αφορά στην οικογένεια και το σπίτι, έχει ήδη αναδειχθεί από τη γράφουσα σε προηγούμενες παρεμβάσεις η αναγκαιότητα αναδιαμόρφωσης του χώρου της παιδικής προστασίας σε επίπεδο Δήμων με την υποστήριξη των υπαρχουσών υπηρεσιών ψυχικής υγείας και κοινωνικής πρόνοιας και τη διεύρυνση των κοινοτικών υπηρεσιών στήριξης του παιδιού και της οικογένειας.

Όμως, ξεχνάμε να αναδείξουμε τη σπουδαιότητα των παρεμβάσεων για την προστασία των παιδιών μας σε επίπεδο κοινότητας και, πιο συγκεκριμένα, την προστασία τους κατά τη χρήση ανοικτών και κλειστών δημόσιων χώρων. Η επιστημονική έρευνα και η επαγγελματική πράξη έχουν αναδείξει ως δημόσιους χώρους που χρήζουν ιδιαίτερης φροντίδας για να διασφαλιστεί η προστασία των παιδιών τους εξής: τα μεγάλα εμπορικά κέντρα, τις τερματικές στάσεις λεωφορείων, μετρό, κτλ., τα πάρκα, τα αστικά δάση, τις πλατείας και άλλους ανοικτούς χώρους, και τους δρόμους έντονης κυκλοφορίας.

Τα παιδιά μπορεί να αντιμετωπίσουν κυρίως τρεις μεγάλες κατηγορίες κινδύνων σε δημόσιους χώρους: α) τα ατυχήματα, β) την εμπρόθετη άσκηση βίας από τρίτο άτομο (π.χ., σωματική βία, σεξουαλική κακοποίηση και εκμετάλλευση, ψυχολογική βία), και γ) τη συστημική βία, για παράδειγμα τον αποκλεισμό από δημόσιους χώρους.

Σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης μπορούν και πρέπει να ληφθούν μέτρα για την ενίσχυση της παιδικής προστασίας στις γειτονιές μας. Τα περισσότερα δεν είναι κοστοβόρα. Όμως, απαιτούν τεχνογνωσία και διεπιστημονική συνεργασία.

1. Ανάπτυξη Πολιτικής Διασφάλισης Παιδιού: Η Πολιτική Διασφάλισης Παιδιού είναι ένα κείμενο που πρέπει να περιλαμβάνει κατ’ ελάχιστο τα εξής: α) την περιγραφή των κινδύνων που μπορεί να αντιμετωπίσουν τα παιδιά ερχόμενα άμεσα ή έμμεσα σε επαφή με δραστηριότητες που αναπτύσσονται από τον φορέα που συνεργάζεται μαζί τους, β) τις προβλέψεις του φορέα για να προστατεύσει τα παιδιά από τους πιθανούς κινδύνους στους οποίους μπορεί να εκτεθούν στην αλληλοεπίδρασή τους με τον φορέα (π.χ. με υπαλλήλους, κτιριακές εγκαταστάσεις, δραστηριότητες), γ) τις συμπεριφορές που επιτρέπεται και απαγορεύεται να εκδηλώνουν όσες και όσοι εργάζονται στον φορέα προς τα παιδιά, καθώς και τις συνέπειες που προβλέπονται για την παράβαση αυτής της οδηγίας, δ) τη διαδικασία πρόσληψης προσωπικού που συνεργάζεται με παιδιά εκ μέρους του φορέα, ε) τη διαδικασία αναφοράς περιστατικών παιδικής προστασίας που λαμβάνουν χώρα κατά τη διάρκεια της αλληλοεπίδρασης του παιδιού με ανθρώπους, εγκαταστάσεις και δραστηριότητες του φορέα (για παράδειγμα, σε ποια/ποιον αναφέρω το περιστατικό, με ποιον τρόπο, κτλ.), και στ) τους τρόπους ενημέρωσης όλου του προσωπικού αναφορικά με την Πολιτική Διασφάλισης Παιδιού του φορέα. Είναι ευκταίο το μέτρο αυτό να ληφθεί πρώτα από την ίδια την Περιφέρεια και τους Δήμους της, και σταδιακά από όλους τους φορείς που συνεργάζονται με παιδιά μέσα στην αυτή Περιφέρεια.

2. Ορισμός Προσώπου Αναφοράς για περιστατικά παιδικής προστασίας: Η Περιφέρεια και οι Δήμοι είναι σημαντικό να ορίσουν ένα πρόσωπο εκπαιδευμένο σε ζητήματα παιδικής προστασίας ως πρόσωπο αναφοράς περιστατικών παιδικής προστασίας. Το πρόσωπο αυτό πρέπει να γνωστοποιηθεί σε όλο το προσωπικό του φορέα, ώστε να του αναφέρονται σχετικές ανησυχίες. Το ίδιο θα ευθύνεται για τη διεξαγωγή σχετικών εκπαιδεύσεων στο προσωπικό, για τη διάχυση της Πολιτικής Διασφάλισης Παιδιού, για τη συνεργασία με άλλους φορείς για περιστατικά παιδικής προστασίας, εάν αυτό απαιτείται, μεταξύ άλλων.

3. Εκπαίδευση πρώτα του προσωπικού της Περιφέρειας και των Δήμων της, και σταδιακά όλων των επαγγελματικών και κοινωνικών ομάδων σε επίπεδο Δήμου, στην αναγνώριση ενδείξεων ότι ένα παιδί βρίσκεται σε κίνδυνο. Εφόσον υπάρχει Πολιτική Διασφάλισης Παιδιού στον φορέα, θα είναι ήδη γνωστή και η διαδικασία αναφοράς του περιστατικού που αναμένει ο φορέας από το προσωπικό του. Ιδιαίτερη μνεία χρήζει η εκπαίδευση προσωπικού της τοπικής αυτοδιοίκησης που έρχεται σε επαφή με παιδιά, σε ανοικτούς και κλειστούς δημόσιους χώρους (π.χ., κοινωνικοί λειτουργοί, εξυπηρέτηση πελατών, κηπουροί, επαγγελματίες της καθαριότητας, και άλλοι).

4. Επανεξέταση υποδομών και δραστηριοτήτων υπό το πρίσμα της παιδικής προστασίας: Περιφέρεια, Δήμοι και άλλοι φορείς που λειτουργούν στο πλαίσιο της τοπικής αυτοδιοίκησης πρέπει να επανεξετάζουν τακτικά τις υποδομές τους στις οποίες έχουν πρόσβαση παιδιά και τις δραστηριότητές τους στις οποίες συμμετέχουν παιδιά, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα παιδιά είναι ασφαλή στην επαφή τους με τον φορέα.

5. Δημιουργία Σημείων Αναφοράς για παιδιά: Προτείνεται να δημιουργηθούν σε επίπεδο Δήμων και σε ανοικτούς δημόσιους χώρους, γραφεία (π.χ. ένα κιόσκι, μια καντίνα) που θα αποτελούν σημεία αναφοράς για τα παιδιά του Δήμου σε περίπτωση που νοιώσουν να κινδυνεύουν για τον οποιοδήποτε λόγο (π.χ. χτύπησαν ενώ έπαιζαν και δεν είναι κάποια/ος ενήλικας κοντά τους, ένοιωσαν περίεργα με το άγγιγμα ενός ξένου, μια ομάδα παιδιών αντίπαλης αθλητικής ομάδας τα απείλησε ότι θα γυρίσει για να «κάνουν χαμό», κάποια/ος τα έκλεψε, κτλ.). Τα Σημεία Αναφοράς πρέπει να στελεχώνονται από εκπαιδευμένο προσωπικό. Επίσης, ο ανήλικος πληθυσμός της γειτονιάς πρέπει να ενημερωθεί για την ύπαρξη του Σημείου Αναφοράς.

6. Εκπαιδευτικά σεμινάρια σε παιδιά για την αυτό-προστασία τους: Σχετικά (βιωματικά) σεμινάρια πρέπει να οργανώνονται με την αιγίδα της Περιφέρειας ή/και του Δήμου, τα οποία θα διενεργούνται από ειδικά εκπαιδευμένο προσωπικό, σε ασφαλείς χώρους, και προσαρμοσμένα στις ανάγκες των διαφορετικών ηλικιακών ομάδων παιδιών. Τα σεμινάρια αυτά θα μπορούσαν να διεξαχθούν σε συνεργασία με τις εκπαιδευτικές μονάδες της περιοχής.

7. Εθελοντικές ομάδες πολιτών που ενεργοποιούνται σε ανοικτούς δημόσιους χώρους: Υπάρχουν ενδιαφέροντα προγράμματα εκπαίδευσης για εθελοντές της κοινότητας που επιθυμούν να συμβάλλουν στην παιδική προστασία. Εκκινούν από το πολύ απλό «τι κάνω όταν είμαι σε δημόσιο χώρο και αντιλαμβάνομαι ότι ένα παιδί κινδυνεύει», έως σε συνεργασία με το Δήμο ή/και άλλους φορείς «αναλαμβάνω να στελεχώσω για κάποιες ώρες το Σημείο Αναφοράς (βλ. παραπάνω).

Έχουμε την τεχνογνωσία, έχουμε τους ανθρώπους, έχουμε τα μέσα. Έως σήμερα λείπει η πολιτική βούληση να αναδειχθεί η παιδική προστασία ως προτεραιότητα σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης. Επιπλέον, χρειάζεται μια καλή διαχειριστική ικανότητα για να συντονιστούν δέκα άνθρωποι να δουλέψουν προς αυτή την κατεύθυνση. Και, τέλος, να τοποθετηθούν οι κατάλληλοι άνθρωποι σε αυτές τις ευαίσθητες θέσεις. Ο συνδυασμός του Γιώργου Ιωακειμίδη έρχεται για να αναλάβει τις ευθύνες της Περιφέρειας ως προς την ανάπτυξη σοβαρής Κοινωνικής Πολιτικής, και να στηρίξει τους Δήμους να κάνουν το ίδιο.

*Επίκουρη Καθηγήτρια Αναπτυξιακής Ψυχοπαθολογίας, ΤΕΠΑΕ, ΑΠΘ.

Υποψήφια Περιφερειακή Σύμβουλος Αττικής στον βόρειο τομέα με τον Γιώργο Ιωακειμίδη και τον συνδυασμό «Αττικός Κύκλος Συνεργασίας και Εμπιστοσύνης»