Οταν η εξουσία μεταβάλλεται σε αυτοτιμωρητικό φετίχ

Η σκιά της εξουσιαστικής αυθαιρεσίας συλλαμβάνεται εύκολα μέσω της λάμψης των ανθρώπινων σχέσεων. Μόνο όμως όταν εκείνες (οι ανθρώπινες σχέσεις) δεν έχουν καταστεί αφαιρετικές γενικεύσεις και όταν εκείνες δεν έχουν γίνει μετρητές αποδοτικότητας ή αμετάκλητος τρόπος εκνομίκευσης. Οταν με άλλα λόγια αντιστέκονται στην παθολογία του εξουσιαστικού πραγματικού.

Ο Κ. Μαρξ στο «Κεφάλαιο» μας είχε μιλήσει για τη μυστηριώδη δύναμη που μετατρέπει τη ζωή σε υπεραισθητή υπόθεση. Και αυτό συμβαίνει όταν η ζωή καταστεί μια απροσμέτρητη ανταλλακτική σχέση στο χάος της πληρωμένης συναλλαγής και κινείται στον ίλιγγο της ακροβασίας του κέρδους.

Οι πολίτες έγιναν αναλώσιμα υλικά στη θρέψη ενός οπτιμισμού και μιας κανονιστικής τελεολογίας που επέβαλαν οι τζογαδόροι της δήθεν λαϊκής προστασίας, οι δημοκράτες της παρανόησης που πουλάνε κοινωνική ευαισθησία κάτω από το φάσμα της μεγαλοδύναμης υποκρισίας τους.

Ο Νεοέλληνας πολίτης στην προηγούμενη τετραετία μετεβλήθη σε εθελόδουλο υποκείμενο, και αυτό γιατί βρέθηκε στην καρδιά ενός συστήματος που του επέτρεπε να εκφυλίζεται προς χάρη της ευκολοπιστίας του. Η διακυβέρνηση της Ν.Δ. είχε βρει την αιχμηρή ουσία φθοράς και νοθείας της λαϊκής συνείδησης. Καλούσε τους πολίτες να δεχτούν a priori τις υποσχέσεις της μητσοτάκειας σοφιστείας για τη νέα εποχή.

Η κυβέρνηση της Ν.Δ. ξέπλυνε τη συνείδηση των πολιτών με το απορρυπαντικό της υπόσχεσης για ευζωία που θα ερχόταν από τους αλγόριθμους της τεχνητής νοημοσύνης. Η κοινωνική φτωχοποίηση, η εθνική ταπείνωση αποζημιώθηκαν από βραχύπνοες και θνητές φλυαρίες τεχνολογικής ανάπτυξης, χωρίς να δούμε επί του πρακτέου τίποτε καινούργιο. Είδαμε μόνο παρακολουθήσεις πολιτικών, πολιτών και κυβερνητικών αξιωματούχων με τα μέσα της σύγχρονης τεχνολογίας.

Εξάλλου ο κ. Μητσοτάκης, λάτρης από ό,τι φαίνεται του καρδινάλιου Καράφα της Ιεράς Εξέτασης, έχει ασπαστεί τη ρήση του τελευταίου που έλεγε: «Quandoque populus vult decipi decipiaatur» (Οταν ο λαός θέλει να εξαπατηθεί ας εξαπατάται). Ετσι και με την έναρξη της νέας του θητείας και πάλι καταθέτει ατελέσφορες υποσχέσεις και μετεξεταστέες ελπίδες για το μέλλον.

Ομως θα πρέπει να καταλάβουμε κάτι. Η εξουσία δεν έχει ανάγκη από νομιμοποιήσεις ή από επιβολές συνθηκών, γιατί ξέρει να παγιδεύει και να ενοχοποιεί. Για παράδειγμα, σε παγιδεύει με την ωνιομανία του υπερκαταναλωτισμού και σε τιμωρεί με την αισχροκέρδεια των προϊόντων. Σε παγιδεύει με το σύνδρομο της μικρο-ιδιοκτησίας και σε τιμωρεί με τα αυξανόμενα επιτόκια δανείου.

Σε παγιδεύει με έννοιες-λάστιχο περί δικαιωματοχρησίας και σε τιμωρεί με συνθήκες έκτακτης ανάγκης. Η εξουσία αρχίζει πριν από τον πολίτη και ολοκληρώνεται ως σφυρί του δικαστή που εκφράζει την τελική ετυμηγορία της ποινής. Αρκεί να σκεφτούμε τον Κάφκα που μας τόνιζε ότι για την εξουσία είμαστε όλοι ένοχοι.

Αντιθέτως το σύστημα κατασκευάζει νοήματα και εκφράζεται με δικαιοδοσίες που πότε περιορίζονται και άλλοτε αυξάνονται. Ενώ η εξουσία δημιουργεί ιμάντες ελέγχου της κοινωνικής δράσης. Επίσης το σύστημα επιβάλλει νοήματα τα οποία είναι τρωτά και μεταβλητά, ενώ η εξουσία αρνείται τα νοήματα και επιτάσσει την τιμωρητική διήγηση.

Ο κ. Μητσοτάκης και η κομητεία του πριγκιπάτου του έχουν καταλάβει τη λειτουργία της κεφαλαιοποίησης της εξουσίας και την εξαργυρώνουν μέσα από οικονομικές, υγειονομικές, ενεργειακές και κοινωνικές κρίσεις. Αυτό θα κάνει και τώρα, ας μην έχουμε αυταπάτες.

Ο Γάλλος φιλόσοφος, ιστορικός, σημειολόγος και κριτικός τέχνης Λουί Μαρέν υποστήριζε ότι κάποια μέρα η εξουσία, αντί να τιμωρεί βάρβαρα, θα αφηγείται τις δουλικές υποταγές και τις απαγορεύσεις, εξευγενίζοντάς τες. Ετσι η τιμωρία θα γίνεται λυτρωτική ανάβαση μόνο όταν λειτουργεί ως αυτοτιμωρία, δηλαδή ως τρόπος αυτοκάθαρσης. Αυτό ζήσαμε την προηγούμενη τετραετία και αυτό θα ζήσουμε και τώρα.

*Καθηγητής Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας