«Οπαδική βία» – το πρόβλημα, οι αιτίες, η «θεραπεία»

Εάν ετίθετο το ερώτημα: «η βία στον αθλητισμό μπορεί να είναι αποτέλεσμα της βασικής λειτουργίας που επιτελεί στην κοινωνία μέσω του προσφερόμενου θεάματος;», ίσως να μην υπήρχαν καθόλου καταφατικές απαντήσεις αφού δεν έχει λογική ερμηνεία.

Εξειδικεύοντας το πρόβλημα στην αναφερόμενη οπαδική βία η προσέγγιση βρίσκεται στη διαχρονική παρουσία της στον ελληνικό αθλητισμό και ειδικότερα στο ποδόσφαιρο, με αναγωγή στο δομικό ενδογενές και λειτουργικό εξωγενές σύνδρομο της οργάνωσής του.

Το ενδογενές συνδέεται με την πολιτική εξάρτηση του αθλητισμού από τη Μεταπολίτευση και ύστερα, αφού η επιβολή στην οργανωτική και διοικητική δομή ήταν απόλυτη, με αμφίδρομη δραστηριοποίηση στους δύο πόλους των προσώπων όπου τύγχαναν «κομματικοί» και αθλητικοί παράγοντες.

Το εξωγενές αναφέρεται στη λειτουργία των αθλητικών δραστηριοτήτων, οι οποίες στοχεύοντας στο ανταγωνιστικό «θέαμα» ταυτόχρονα εξυπηρετούσαν τους παράπλευρους σκοπούς της, όπως του κοινωνικού, πολιτικού, ιδεολογικού, οικονομικού και παραγοντικού ελέγχου.

Το αιτιατό ζητούμενο της διαχείρισης στην αναφερόμενη οπαδική βία πρέπει να αναζητηθεί στις πολιτικές ελλείψεις που υπάρχουν στην ελληνική κοινωνία σχετικά με τον ρόλο του αθλητισμού στη νέα γενιά και τις παραγοντικές σκοπιμότητες από τους εμπλεκόμενους με αυτόν.

Εξετάζοντας τους φορείς οι οποίοι σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα κατά τη λειτουργία του αθλητισμού και ως εκ τούτου πιθανούς αιτιατούς παράγοντες επίδρασης στη διαμόρφωση βιαιοτήτων στον αθλητισμό, μπορούμε να τους αναλύσουμε ως έχοντας εκτιμώμενη ωφέλεια από αυτόν.

Πρώτος φορέας εμπλοκής με τη λειτουργία του αθλητισμού είναι ο πολιτικός μέσω των κυβερνητικών αποφάσεων, όπου ως εποπτεύων έχει την εν δυνάμει και κατά κυριολεξία παρεμβατική δυνατότητα να τον επηρεάσει δομικά και οργανωτικά κατά την εφαρμογή του.

Δεύτερος, λόγω της άμεσης σχέσης του με τη λειτουργία του αθλητισμού, είναι ο παραγοντικός στις ομοσπονδίες, ενώσεις και συλλόγους-ομάδες, όπου έχουν καθοριστικό λόγο επίδρασης στους προγραμματισμένους και διεξαγόμενους αγώνες.

Τρίτος φορέας εμπλοκής είναι ο επικοινωνιακός, δηλαδή τα ΜΜΕ και οι δημοσιογράφοι ως «μεταφορείς» των λειτουργειών του αθλητισμού, όπου για το αποτέλεσμα και όχι μόνο εκδηλώνονται οι βιαιότητες μέσα, έξω, αλλά και εκτός χρονικής εφαρμογής τους.

Τέταρτος φορέας εμπλοκής είναι οι φίλαθλοι και οπαδοί, οι οποίοι είναι αυτοί που συμμετέχουν στις βιαιότητες όπου και όταν εκδηλώνονται, αλλά χωρίς να είναι ενιαία προσδιορίσιμα τα όποια κίνητρα συμμετοχής τους.

Οι φίλαθλοι και οπαδοί αντιπροσωπεύουν την κοινωνική αναφορά της λειτουργίας του αθλητισμού που καλύπτει μέρος του ελεύθερου χρόνου τους, αλλά και ως ιδεοληπτικό μέσο κοινωνικής έκφρασης και ύπαρξης στις μικροκοινωνικές συλλογικότητες, όπου η κοινή τους ταύτιση να ομαδοποιείται και να εκφράζεται και μέσω των βιαιοτήτων.

Ο ρόλος και η λειτουργία των οργανωμένων οπαδών βρίσκονται στην αλληλεξάρτηση με την ομάδα/σύλλογο και στη συνδετική αλληλοϋποστήριξη, όπου τα αμοιβαία συμφέροντα βρίσκουν κοινή αναφορά άρα και η όποια επιλογή επιβολή τους να θεωρείται εκ προοιμίου αιτιολογημένη ακόμα κι όταν αυτή ταυτίζεται με τις βιαιότητες.

Η «θεραπεία» που θα βοηθούσε τους νέους να απομακρυνθούν από γεγονότα της αναφερόμενης οπαδικής βίας θα ήταν συνδυαστική σε τρόπους και μέσα κοινωνικής δραστηριοποίησής τους ως αναγκαίες ικανοποιήσεις, κάτι που θα λειτουργούσε αποτρεπτικά στη συμμετοχή τους σε ανάλογες βιαιότητες.

Οι ελλείψεις σε δημόσια προγράμματα άσκησης, άθλησης, αναψυχής με την επιβάρυνση της τεχνολογίας στους νέους τούς κατευθύνει σε αδιέξοδες αναζητήσεις, με αποτέλεσμα τα «κελεύσματα» σε προσφερόμενες επιλογές εξυπηρέτησης αλλότριων συμφερόντων να γίνονται εύκολα αποδεκτά.

Είναι αναγκαιότητα η πολιτεία να αναζητήσει προτάσεις για την αναφερόμενη οπαδική βία ως «ενδημική» αρνητική επίδραση στην κοινωνία, έτσι ώστε οι λύσεις να οδηγούν αφενός σε κάθαρση του αθλητισμού αλλά και στη διαμόρφωση αθλητικής αγωγής των νέων.

*Καθηγητής Κοινωνιολογίας του Αθλητισμού Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου