Δεν μπορούμε να δώσουμε μια μονοσήμαντη απάντηση σ’ αυτή την ερώτηση: κάθε άνθρωπος που γράφει έχει και διαφορετικούς λόγους.
Θέλοντας να γενικεύσουμε και να θεωρήσουμε τη συγγραφή στα πιο υψηλά και πιο αυθεντικά επίπεδα, θα έλεγα ότι γράφουμε για να ικανοποιήσουμε μια αναντικατάστατη προσωπική απαίτηση, μια διανοητική και ταυτόχρονα συναισθηματική επιθυμία, που δεν καταφέρνει και δεν επιδιώκει να σταματήσει, και που έχει την ανάγκη να πραγματοποιηθεί.
Μόνον οι «κακοί» συγγραφείς -και δυστυχώς είναι πολλοί- γράφουν με μοναδικό σκοπό το βιβλίο τους να πουλήσει αρκετά και να παράξει χρήμα (πράγμα που δεν είναι μια ατιμωτική ιδέα). Αλλά γενικά ο αυθεντικός συγγραφέας δεν έχει αυτού του είδους τις δικαιολογίες, είναι μόνος μπροστά στον εαυτό του, και όπως ένα παιδί αρχίζει να τρέχει και θέλει να παίξει, αισθάνεται, ίσως όχι για όλη του τη ζωή αλλά σε συγκεκριμένες στιγμές, την ανάγκη να πάρει το μολύβι και το χαρτί (ή τον υπολογιστή) και να αρχίσει να γράφει. Παρ’ όλα αυτά όποιος γράφει έχει την ψευδαίσθηση ότι καταμαρτυρεί και -χρησιμοποιώντας μια άσχημη λέξη- διδάσκει, επικοινωνεί κάτι το αναντικατάστατο, που μόνο λίγοι το κατάφεραν, και ακριβώς γι’ αυτό έγιναν μεγάλοι.
Αν αναρωτιόμαστε για ποιον γράφουμε, η συζήτηση είναι η ίδια: ο πραγματικός συγγραφέας γράφει για τον εαυτό του, δηλαδή για ν’ ανοίξει και να προσφέρει τον εαυτό του στους άλλους. Αλλά ποτέ δεν έχει μπροστά του, όταν γράφει, ένα κοινό και δεν ψάχνει ποτέ αν το βιβλίο του θα αρέσει, αν θα πουλήσει πολλά αντίτυπα ή αν θα συναντήσει τα θετικά σχόλια της κριτικής. Αυτή είναι η στάση ενός εμπορικού συγγραφέα, που προτιμά το ευχάριστο ύφος και το ανέμελο περιεχόμενο.
Αντίθετα ο πραγματικός συγγραφέας δεν αντιμετωπίζει ποτέ το πρόβλημα του κοινού. Καμιά φορά, ενώ προχωρεί στη συγγραφή ενός βιβλίου, παρεμβαίνει ο εκδότης, ο οποίος του υποδεικνύει να ασχοληθεί με ένα ιδιαίτερο θέμα, να αναπτύξει ορισμένα στοιχεία, αλλά αυτό είναι και μέρος των κανόνων του παιχνιδιού.
Πάντως ένα κείμενο, όταν γράφεται, πρέπει να δημοσιεύεται, άρα πρέπει να περνά μέσα από την κρίση και την εξέταση του εκδότη, ο οποίος πάνω απ’ όλα μπορεί να αποδεχτεί ή να απορρίψει το ανέκδοτο, κι αν ακόμη το αποδέχεται, δύναται να προτείνει παρεμβάσεις. Βρίσκεται μετά στην απόφαση του συγγραφέα αν θα συμφωνήσει ή όχι. Ακόμη και σ’ αυτή την περίπτωση θα πρέπει να διαχωρίσουμε τον υποταγμένο συγγραφέα που δέχεται να αλλάξει το κείμενό του, από εκείνον που αντιτίθεται διακινδυνεύοντας τη ρήξη με τον εκδοτικό οίκο, γιατί είναι πιο συνεπής με τα πιστεύω του.
*Ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ
