Γιατί στη Γαλλία;

Με αφορμή τη δολοφονία του 17χρονου Ναέλ, αλγερινής καταγωγής, από αστυνομικό στη Γαλλία εύλογα τίθεται ξανά το ερώτημα: Γιατί πάντα στη Γαλλία και όχι αλλού όπως στη χώρα μας, όπου υφίστανται και εδώ εγκλήματα «τάξεως», οι αντιδράσεις υπολείπονται παρασάγγας των εκρήξεων στα όρια της εξέγερσης στη Γαλλία;

Η Γαλλία υπήρξε αποικιακή αυτοκρατορία. Τι σημαίνει αυτό; «Η Γαλλία, μας λέει ο Εντσο Τραβέρσο, διαπλάστηκε μέσα από εκατό και πάνω χρόνια μεταναστεύσεων, να γιατί αυτός ο βίαιος αντιμεταναστευτικός λόγος είναι ουτοπικός στην κυριολεξία! Είναι αδύνατο να γυρίσουμε πίσω και η αντιδραστική αγόρευση υπέρ των “γνήσιων” Γάλλων με τη δυσπιστία της απέναντι στους απογόνους των μεταναστών, προϋποθέτει και εξιδανικεύει μια Γαλλία που δεν υπάρχει, που έχει πάψει να υπάρχει εδώ και ενάμιση αιώνα και στην οποία, την εποχή της παγκοσμιοποίησης, θα ήταν αδύνατο να επιστρέψουμε.

»Οχι μόνο είναι αδύνατο να επιστρέψουμε πίσω αλλά, έστω ότι ήταν εφικτό, θα αποτελούσε τότε καταστροφή για τη χώρα, πηγή οπισθοδρόμησης, απομόνωσης και γενικής πτώχευσης».

Ο Ζεράρ Νουαρέλ, Γάλλος ιστορικός της μεταναστευτικής εισροής, επισημαίνει ότι πριν από έναν αιώνα η Γαλλία έχει γνωρίσει και αντι-ιταλικά πογκρόμ. Τα ονόματα με ιταλική, πολωνική ή ισπανική καταγωγή έχουν τώρα πια ενσωματωθεί στον κατάλογο των γαλλικών επωνύμων, όμως ένα αραβικό ή αφρικανικό επώνυμο εξακολουθεί να θεωρείται ξένο ακόμα και μετά από τέσσερεις γενιές. Είναι η διαφορά της θρησκείας και η διαφορά της κουλτούρας που δεν επιτρέπει την πολιτισμική αφομοίωση, κυρίως όμως είναι η αποικιοκρατία που θεωρεί τους μετανάστες από τις αποικίες πολίτες δεύτερης κατηγορίας.

Πώς δημιουργήθηκε αυτή η αντίληψη κατωτερότητας του μετα-αποικιακού μετανάστη στη γαλλική κοινωνία; «Στη Γαλλία, μας λέει πάλι ο Εντσο Τραβέρσο, η προσπάθεια της εκκοσμίκευσης, δηλαδή της χειραφέτησης έναντι της θρησκείας, μπλέκεται με την ιστορία της αποικιοκρατίας, καθώς η Τρίτη Δημοκρατία (1870-1940) μαχόταν υπέρ της εκκοσμίκευσης την ίδια στιγμή που οικοδομούσε την αποικιακή της αυτοκρατορία. Αυτό σημαίνει ότι επί Τρίτης Δημοκρατίας ο πολίτης αντιπαρατίθεται στον ιθαγενή, που δεν διαθέτει τα ίδια δικαιώματα.

Με άλλα λόγια η δημοκρατία γεννήθηκε όχι μόνο πολεμώντας ενάντια σε εσωτερικούς εχθρούς (Εκκλησία κ.ά.), αλλά καθορίζοντας και νομικά σύνορα και πολιτικές ιεραρχίες απέναντι στους αποικισμένους υπηκόους της. Στις αρχές του 20ού αιώνα η Τρίτη Δημοκρατία υποστήριζε την εκκοσμίκευση για να κατανικήσει μια σειρά από αντιδραστικές απειλές, ενώ σήμερα τη χρησιμοποιεί σαν όπλο αποκλεισμού απέναντι σε μειονότητες, τα δικαιώματα των οποίων αρνείται».

Γι’ αυτό η αποικιακή μήτρα προσφέρει την πολιτισμική βάση πάνω στην οποία μπολιάζεται η νέα ισλαμοφοβία, που δικαιολογεί την περιθωριοποίηση των μεταναστών του Μαγρέμπ και οξύνεται περαιτέρω από την οικονομική και κοινωνική κρίση.

Τι έπραξε η Γαλλία για να γεφυρώσει το χάσμα με μετανάστες του Μαγρέμπ, που «κουβάλησε» στη χώρα για να καλύψουν τις ελλείψεις του εργατικού δυναμικού στην ανασυγκρότηση της χώρας μετά τον πόλεμο; Κατασκεύασε κοινωνικά, εθνοτικά και θρησκευτικά γκέτο στα προάστια.

Τα γκέτο μάς θυμίζουν το ιστορικό προηγούμενο με τους Εβραίους και τον Μισέλ Βιβιορκά, Γάλλο κοινωνιολόγο, ο οποίος έγραφε ότι το μίσος για τους Εβραίους «πήγαζε από μια λογική του γκέτο, έναν συνδυασμό κοινωνικού αποκλεισμού και ρατσιστικών διακρίσεων» που ενισχυόταν από «ένα βαθύ αίσθημα περιθωριοποίησης και εγκλεισμού σε μια υποβαθμισμένη περιοχή».

Η κατάσταση των μετα-αποικιακών μεταναστών είναι τέτοια ώστε, σύμφωνα με μια πρόσφατη έρευνα του Εθνικού Ινστιτούτου Δημογραφικών Μελετών και του Εθνικού Ινστιτούτου Στατιστικής και Οικονομικών Μελετών, η δεύτερη γενιά νιώθει λιγότερο ενσωματωμένη από την πρώτη, πράγμα που αποτελεί αντιστροφή μιας ιστορικής τάσης, κάτι το πρωτοφανές. Διότι η πρώτη γενιά είχε εργασία αφού γι’ αυτό τους μετέφεραν στη Γαλλία, ενώ η δεύτερη γενιά βουλιάζει στην ανεργία και ζει στο περιθώριο.

Βέβαια οι αντιδράσεις δεν κλιμακώθηκαν από τη μια μέρα στην άλλη για να φτάσουν στο σημερινό σημείο. Είναι αποτέλεσμα σαράντα χρόνων απώθησης του αποικιακού ζητήματος στη Γαλλία. Το 1983 η «Πορεία για την ισότητα και ενάντια στον ρατσισμό» ή αλλιώς η «Πορεία των Μπερ», από τη λαϊκή ονομασία για τους Γάλλους αραβικής καταγωγής, αποτέλεσε την πρώτη μαζική και αυτοοργανωμένη δημόσια εκδήλωση της δεύτερης γενιάς των Αράβων και Αφρικανών μεταναστών.

Ωστόσο ο αντιρατσιστικός αγώνας ξέφυγε γρήγορα από τα χέρια των ίδιων των μεταναστών, για να ελεγχθεί από θεσμικές και «λευκές» δυνάμεις κοντά στα παραδοσιακά κόμματα και να φτάσουμε βαθμιαία στην κλιμάκωση της βίας.

Απέναντι σε όλα αυτά, ο πρόεδρος Μακρόν. Με ένα εκλογικό σύστημα που του επέτρεψε με μόλις ένα 24% στον πρώτο γύρο το 2017 και 28% στον πρώτο γύρο το 2022 να κερδίσει ένα δημοψήφισμα στον δεύτερο και πατώντας πάνω στον φόβο που προκαλούσε το Εθνικό Μέτωπο ν’ αναδειχτεί πρόεδρος ως το «μη χείρον»! Ούτε δεξιός, ούτε αριστερός, είναι το σημείο μηδέν της ιδεολογίας.

*Τ. αρχιμηχανικός ΟΣΕ, πολιτικός μηχανικός ΑΠΘ