Ο προεκλογικός κύκλος ολοκληρώθηκε με καλές και κακές στιγμές. Κυρίως με καλές προθέσεις, μαζί με την αίσθηση ότι κάτι δεν πάει καλά και με την κατάσταση αλλά και με τον τρόπο που τη σκεφτόμαστε. Θεμιτή η υπερπροσφορά συνθημάτων, υποσχέσεων και βεβαιοτήτων στις προεκλογικές εκστρατείες. Διόλου αυτονόητη η ελλειμματική παρουσίαση σχεδίων, εξειδικεύσεων και υλοποιήσεων.
Για πρώτη φορά υπάρχει η πεποίθηση ότι ο νικητής θα βρεθεί αντιμέτωπος με σωρευμένα προβλήματα, για την αντιμετώπιση των οποίων οι πολίτες, για ακόμα μία φορά, θα είναι απροετοίμαστοι. Ο Αλμπέρ Καμί είχε συμπυκνώσει πικρά αυτήν την κατάσταση. «Κάθε φορά», έγραφε, «που ακούω έναν πολιτικό λόγο ή διαβάζω αυτούς που μας διοικούν, εδώ και χρόνια αισθάνομαι τρόμο, γιατί δεν ακούω τίποτα που να ηχεί ανθρώπινα. Πάντα οι ίδιες λέξεις που λένε τα ίδια ψέματα».
Το συμπέρασμα από το βράδυ της Κυριακής και μετά, δεν θα αφορά τους εκλογείς αλλά τα πολιτικά κόμματα. Με όλο το πέπλο της ασάφειας και των προθέσεων για επόμενους εκλογικούς γύρους, θα φανεί ότι το πραγματικό βαρίδι για το μέλλον της χώρας δεν θα αφήσει χώρο για ειλικρινείς κυβερνητικές εξομολογήσεις. Δηλαδή θα φανεί ότι από εποχή σε εποχή δεν αλλάζουν και πολλά· κι όμως, τα πάντα παρουσιάζονται εντελώς διαφορετικά.
Ποια έμειναν ίδια και απαράλλαχτα; Οι συμπεριφορές που γέμισαν τη δημόσια σφαίρα με trash προεκλογικής φούριας και παραστάσεις νίκης – μια διόλου παρήγορη αποτίμηση συμπεριφορών. Το χειρότερο είναι ότι οι λεγόμενοι «νέοι στην πολιτική», εκτός από το νεαρό της ηλικίας (εάν υπάρχει), θυσιάζουν εμπειρία, σπουδές, ικανότητες, ταλέντα σ’ ένα σύστημα που ψοφάει για νεποτισμό, αναξιοκρατία και οικογενειοκρατία. Δεν κομίζουν παρά τις παπαγαλίες των κομματικών memo και εγκώμια στον αρχηγό που τους επέλεξε.
Το σημείο αυτό αξίζει μια ιδιαίτερη προσοχή. Το «όλον σύστημα» δεν έχει να κάνει με την υπόθεση της άγνοιας· ότι, τάχα, λαός και κυβέρνηση δεν ξέρουν πώς να κάνουν τη δουλειά και τη γονατισμένη χώρα να σταθεί όρθια. Ξέρουν, αλλά δεν το κάνουν. Πάνω από όλα, το «όλον σύστημα» τρέμει το ξεσκέπασμα των δικών του μεγαλοστομιών και της ακηδίας του.
Το παράδειγμα της τραγωδίας των Τεμπών λέει πολλά για τα ενδιαφέροντα αλλά και τις σκόπιμες αδιαφορίες της κυβέρνησης. Το παράδειγμα του σκανδάλου των υποκλοπών από το πρωθυπουργικό περιβάλλον λέει πολλά για συγκαλύψεις. Το ίδιο και οι μεταχειρίσεις μιας σειράς προηγούμενων σκανδάλων που έδειξαν ότι μερικοί έχουν ευνοϊκότερες μεταχειρίσεις από άλλους σε μια πολιτεία που θέλει να είναι ευνομούμενη και μερικοί περισσότερες ευκαιρίες πλουτισμού, μέσω της φτωχοποίησης, βέβαια, των άλλων. Οι ίδιες οι πολιτικές ηγεσίες μπλοκάρουν τις θεσμικές αλλαγές (το ξήλωμα των κακώς κειμένων) και το βήμα προς την καλύτερη κοινωνία.
Εάν υπήρχαν ανοιχτοί πολιτικοί θεσμοί, θα εγκαινίαζαν την εδραίωση του ενάρετου κύκλου ανάπτυξης και συλλογικής ευημερίας. Δεν θα παγίωναν τις στρεβλώσεις της οικονομίας. Ταυτόχρονα, θα προκαλούσαν άλλες πολιτικές ανακατευθύνσεις, προτεραιότητες, υλοποιήσεις. Τα τελευταία, θα υπονόμευαν το πλεονέκτημα της παραμονής των «κληρονόμων», των γόνων και των λογής «θεραπευτών» στην εξουσία, και θα αύξαναν την πιθανότητα αντικατάστασής τους. Αλλά, ποιος σκοτώνει τη χήνα που κάνει το χρυσό αυγό;
Επιπλέον, η ποιότητα και η σαφήνεια του προεκλογικού κλίματος έθεσαν μια σειρά από ερωτήματα σχετικά με την «επινόηση» και το πλασάρισμα προς «κατανάλωση» του «πολιτικού προϊόντος». Το μεγαλύτερο ερώτημα είναι το αν η μιντιακή προώθηση της πολιτικής επιτυχίας ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και στις ανάγκες της κοινωνίας. Και πάλι, η αίσθηση είναι ότι μάλλον ανταποκρίνεται στις ανάγκες ενός μανατζερίστικου συστήματος που σπεκουλάρει, αυτοθαυμάζεται και βγαίνει στον αφρό με ευχάριστο τρόπο. Για ακόμη μία φορά, αυτή η διαδικασία πολιτικής νοηματοδότησης καταλήγει στο αντίθετό της: στη μη νοηματοδότηση. Στη χειρότερη περίπτωση, στη μακρυγιαννική «χώρα χαμένη και σβησμένη» και στην καλύτερη στη σεφερική… «χώρα των παράλληλων μονολόγων».
Τέλος, για πολλούς η προεκλογική περίοδος έγινε μια ευκαιρία για να δούμε ότι στο τέλος της άνοιξης βρίσκονται «αήττητοι» χειμώνες. Η παραδοχή αυτή υποθέτει πολιτικές που ακούν, βλέπουν και κρίνουν συναινετικά για λύσεις. Μένει να δούμε την ετοιμότητα των χρονίως εκπαιδευμένων να μην ακούνε, να μη βλέπουν, να κρίνουν αλλά να μην κρίνονται.
Αλλά κάπως έτσι, καταλήγουμε σε φτωχή «πολιτική», ιδιαζόντως ελληνική, με χαμηλές πτήσεις· ίσως με ντροπιαστικές εκβάσεις. Κάπως έτσι μένουμε με «θεραπευτές και καπετάνιους» δίχως επίγνωση παθογενειών κι ανέμων· δίχως αίσθηση σκοπού. Και καταλήγουμε, ως άνθρωποι και ως κοινωνία, να δεχόμαστε ως κανονικό το μη κανονικό· ως αυτοεκπλήρωση, την τάση προς την πολιτική, ηθική και οικονομική αποτυχία. Απλώς, να πηγαίνουμε βγάζοντας το νερό από το σκάφος.
