Οι εκλογές του 1862 και η 21η Μαΐου 1864 ως αγγλικό δώρο

Οι εκλογές του Ιανουαρίου 1861, τελευταίες οθωνικές εκλογές, ανέδειξαν πάλι συντριπτική φιλο-οθωνική πλειοψηφία («πειραγμένη» βέβαια και πάλι) και δύο διαδοχικές κυβερνήσεις, Αθανασίου Μιαούλη και Ιωάννη Κολοκοτρώνη (γιοι των ηρώων του 1821).

Ο Οθων θα πλήρωνε με την έξωσή του, τον Οκτώβριο του 1862, όχι τόσο την απογοήτευση των Ελλήνων όσο την ενόχληση των Αγγλων από την προσκόλληση της Ελλάδος στη Μεγάλη Ιδέα. «Για τη φθορά και έξωση του Οθωνος συνετέλεσε και η Αγγλική πολιτική που αναδείχθηκε η επί 30 έτη απηνής διώκτις του» (Ιστ. Ελλ. Εθν., τ. 13, σ. 199.) Η Ελλάδα θα έπρεπε, συντονιζόμενη τώρα με την αγγλική πολιτική, να σεβαστεί το δόγμα της ακεραιότητας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (στο πλαίσιο του διεθνοπολιτικού Μεγάλου Παιγνίου του 19ου αιώνα Αγγλίας-Ρωσίας). Ο νέος βασιλιάς θα ήταν ο εκλεκτός του αγγλικού στέμματος Γεώργιος Α’, Δανός πρίγκιπας. «Δώρο» τα Ιόνια Νησιά.

«Παρεχώρει (η Αγγλία) την Επτάνησον, όπως κατακτήσει ηθικώς την Ελλάδα. Επίστευεν, ίσως, ότι ούτω πράττουσα θα κατώρθου να μεταφέρη τον αρμοστήν της από Κερκύρας εις Αθήνας, θέτουσα επί κεφαλής αυτού βασιλικόν στέμμα» (Π. Πανάς, 1888, Βιογραφία Ι. Μομφεράτου).

Γράφει ο Παναγιώτης Πανάς στη βιογραφία του κορυφαίου αγωνιστή του κινήματος των Ριζοσπαστών Επτανησίων Ιωσήφ Μομφεράτου: «Επελθούσης της εν Ελλάδι μεταπολιτεύσεως, ο Μομφεράτος επεκρότησεν εκθύμως την του Οθωνος έξωσιν, αλλά κατεπολέμησε πάσαν νέαν βασιλικήν υποψηφιότητα, φρονών ότι ουδεμία υπήρχεν ανάγκη ηγεμόνος, όπως το έθνος αναπτυχθή και ευημερήση, και ότι το στοιχείον της βασιλείας ήτο ολέθριον διά την Ελλάδα…. Η Αγγλική κυβέρνησις, το μεν όπως εξέλθη της δυσκόλου εν Επτανήσω θέσεώς της, το δε όπως εδραιώσει την εν Ελλάδι επιρροήν της, ήτις τότε ήτο εις το κατακόρυφον αυτής σημείον, απεφάσισε να παραχωρήση τας υπ’ αυτής, δικαιώματι του ισχυρού, κατεχομένας νήσους, αλλ’ υπό τον όρον της εκλογής αρεστού αυτή ηγεμόνος και αποχής από πάσης προς απελευθέρωσιν των δούλων ημών αδελφών ενεργείας».

Οι πρώτες εκλογές μετά την έξωση του Οθωνα έγιναν στα τέλη Νοεμβρίου 1862, συντακτικές. Ταυτόχρονα έγινε και δημοψήφισμα για την εκλογή του νέου βασιλέως με τα εξής περίεργα αποτελέσματα:

Πρίγκιπας της Μεγάλης Βρετανίας Αλφρέδος (δευτερότοκος γιος της βασίλισσας Βικτωρίας) 230.016 ψήφους. Ηγεμονόπαις Λαϋχτερμβέργκ 2.400 ψήφους. «Κάποιος Ορθόδοξος» 1.917 ψήφους. Αλέξανδρος της Ρωσίας 1.841 ψήφους. Νικόλαος της Ρωσίας 1.821 ψήφους. «Κάποιος βασιλεύς» 1.763. «Βασιλεύς Ορθόδοξος» 1.711. «Ζήτωσαν αι τρεις δυνάμεις» 482 ψήφους. «Κωνσταντίνος της Ρωσίας» 478 ψήφους. Πρίγκιψ Ναπολέων 315 ψήφους. «Εκ της αυτοκρατορικής αυλής της Γαλλίας» 246. «Πρίγκιψ Ρώσος» 114. «Δημοκρατία» 93. «Αμεδαίος της Ιταλίας» 15. «Εκ της αυτοκρατορικής αυλής της Ρωσίας» 9. Ρωμανώφ 8. Κόμης Φλάνδρας 7. Γουλιέλμος Δανιμαρκίας 6. Υψηλάντης 6. Γαριβάλδης 3. Ομάλ 3. Μέγας Ναπολέων 2. «Πρίγκηψ Σουηδίας» 2. Πρίγκηψ Ζοαμβίλ 1. Βασιλεύς Εϋνάρδος 1. Οθων 1.

Αυτός ο Γουλιέλμος της Δανίας, με τις 6 ψήφους, θα είναι τελικώς ο νέος βασιλιάς. Πλήρες όνομα: Χριστιανός Γουλιέλμος Φερδινάνδος Αδόλφος Γεώργιος του Σλέσβιχ-Χολστάιν-Σόντερμπουρκ-Γκλίξμπουρκ. Διαλέξαμε το ελληνικότερο Γεώργιος. Πληροφορηθείς ο εν λόγω το αποτέλεσμα είχε δηλώσει περιχαρής: «Είμαι υπερήφανος που με ψήφισαν έξι Ελληνες. Θα ήθελα να τους γνωρίσω και να τους ευχαριστήσω προσωπικά». (Μετά τη στέψη του, εκατοντάδες Ελληνες ενεφανίσθησαν ισχυριζόμενοι ότι ήταν εκ των έξι!)

Ο Αγγλος Αλφρέδος, παρά τη συντριπτική νίκη του, είχε αρνηθεί την τιμή. Υπήρχαν και οι δεσμευτικοί όροι του Λονδίνου του 1831, που προϋπέθεταν τη συμφωνία των τριών προστάτιδων δυνάμεων. Ο δανικός οίκος ήταν μια αγγλική επιλογή. Ο Δανός νέος βασιλεύς των Ελλήνων είχε λόγους δανικούς να προσαρτήσει το Ελληνικό Βασίλειο στο άρμα της Αγγλίας. Απειλείτο υπαρξιακώς και επί δεκαετίες η Δανία από την πανίσχυρη Πρωσία (κυρίως στο Σλέσβιχ-Χολστάιν).

Το υψηλό τέκνο της Δανίας γινόταν πλέον υψηλό τέκνο της Ελλάδος και θα μπορούσε να εξασφαλίσει ομού μετά των ελληνικών και τα δανικά συμφέροντα. Συγχρόνως, ετίθετο ο δεσμευτικός όρος ο νέος βασιλεύς να μην αμφισβητήσει την ακεραιότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (αμφισβήτηση που έμπρακτα είχε ατυχώς εκδηλώσει ο προκάτοχός του, Οθων).

Η Αγγλία θα ανελάμβανε έκτοτε τα πραγματικά ηνία της ταλαίπωρης Ελλάδος. Οσο για τον καταστροφικό αποκλεισμό των ελληνικών λιμανιών από τον αγγλικό στόλο (και τον γαλλικό) λίγα μόλις χρόνια πριν (1854-1858) και τις χιλιάδες θανάτους από λιμό και χολέρα που ο αποκλεισμός προκάλεσε, περασμένα-ξεχασμένα.

Γράφει το 1888 ο Πανάς: «Υπό τοιούτους όρους τελουμένη, η ένωσις είχεν απολέσει διά τους εν Κεφαλληνία ριζοσπαστικούς παν θέλγητρον, και ο Ιωσήφ Μομφεράτος, ο από της πρώτης αυτού εμφανίσεως εν τω πολιτικώ σταδίω καταπολεμήσας και ηγεμόνας και συνθηκολογίας και ελέη, ο ακάματος των αρχών της Γαλλικής Επαναστάσεως απόστολος, δεν ηδύνατο, χωρίς να προδώσει την πολιτικήν του πίστιν, να συμμετάσχη των τοιούτων ενεργειών και να εργασθή υπό σημαίαν ην ανέκαθεν κατεπολέμησεν. Ο,τι απήτει ως δικαίωμα, δεν ηδύνατο να δεχθή ως ελεημοσύνη, και μάλιστα ως αμοιβήν συγκαταθέσεως, ατιμαζούσης κατ’ αυτόν την πατρίδα του. Εφ’ ω και δεν συμμετέσχεν, επίσης και ο Ζερβός, της ΙΓ Βουλής, της ψηφισάσης την υπό του αρμοστού υποβληθείσαν ένωσιν. Βεβαίως, εν τη καθ’ ημάς εποχή, καθ’ ην η ρευστότης των χαρακτήρων ανακηρύσσεται ως πολιτικόν προτέρημα και η παλιμβουλία ως το άριστον των προς προαγωγήν εφοδίων, είναι αδύνατον να εκτιμηθή δεόντως ο αδαμάντινος χαρακτήρ του Μομφεράτου».

Τον Μάιο του 1865, ακριβώς έναν χρόνο μετά την Ενωση της Επτανήσου με την Ελλάδα (την 21η Μαΐου 1864), θα διεξαχθούν εκλογές με τη συμμετοχή για πρώτη φορά και των Επτανησίων. Ο Μομφεράτος, αυτός που κατάφερνε να εκλεγεί ακόμη και υπό συνθήκες διώξεων και εξοριών, δεν κατάφερε τώρα να εκλεγεί. Και όταν στις δεύτερες μετά την Ενωση εκλογές, στις εκλογές του 1868, εξελέγη, η απογοήτευση ήταν ακόμη μεγαλύτερη. Μαζί του, στην Κεφαλονιά, είχε εκλεγεί και ο Δημήτριος Καρούσος, «Καταχθόνιος», απηνής διώκτης του ριζοσπαστισμού και του ιδίου προσωπικώς του Μομφεράτου, όργανο της Αγγλικής Προστασίας, ο και προγραφές οργανώσας κατά το 1851. «Η Ελλάς, αντί ελευθερίας, μετέδωκεν εις την ενθουσιωδώς εις τας αγκάλας της ριφθείσαν Επτάνησον το μόλυσμα της πολιτικής φαυλότητος» (Π. Πανάς, 1888).

ΥΓ.: Κατά τον Αντώνη Λιάκο, το κίνημα των Επτανήσιων Ριζοσπαστών παρουσιάζει το κοινό με το Ιταλικό Ρισορτζιμέντο χαρακτηριστικό ότι οι ριζοσπαστικότεροι των Ριζοσπαστών, οι «Αληθείς Ριζοσπάστες», Ζερβός-Ιακωβάτος και Μομφεράτος, όπως αντιστοίχως και ο Ματσίνι στην Ιταλία, απείχαν από την τελική πράξη της Ενωσης, διαμαρτυρόμενοι για τον τελικό πολιτικό και κοινωνικό χαρακτήρα της (Λιάκος, 1985, Θεμέλιο).

*Οικονομολόγος, διεθνολόγος (PhD)