ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ Μανώλης Χαιρετάκης*
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Αν ορίσουμε την επικοινωνία μεταξύ ανθρώπων ως την παραγωγή και ανταλλαγή νοημάτων με συγκεκριμένο σκοπό, χρησιμοποιώντας λέξεις με καθορισμένη θέση/σειρά στο σύνολο αυτής της επικοινωνίας, αποσκοπούμε στην παραγωγή δεδομένου νοήματος κατά τη δεδομένη συγκυρία.

Διαμορφώνεται έτσι ένα συγκεκριμένο πλαίσιο νοήματος κατά τη δεδομένη αυτή συγκυρία. Είναι φανερό ότι οι ίδιες λέξεις σε μιαν άλλη σειρά και συγκυρία παράγουν ένα διαφορετικό νόημα.

Για παράδειγμα, αν από μια φιλοπόλεμη ρητορική αποσπάσουμε λέξεις που διαθέτουν ένα ειρηνικό νόημα και τις ενσωματώσουμε μεμονωμένες σε ένα άλλο κείμενο, τότε δημιουργείται ένα φιλειρηνικό κείμενο που ακούγεται πολύ ευχάριστα σε πολλά ώτα. Αυτή ήταν η συνταγή του Χίτλερ μέχρι να κατοχυρώσει τις σαφέστατα πολεμικές του θέσεις.

Και αυτό μας οδηγεί άμεσα στα συμφραζόμενα (ή -ισοδύναμα- στο συγκείμενο ή στο πλαίσιο ή στο context) που είναι το ολοκληρωμένο τμήμα κειμένου ή προφορικού λόγου, στο οποίο ανήκει μια μεμονωμένη λέξη ή φράση, της οποίας το νόημα γίνεται σαφές μόνο σε συσχετισμό με το συνολικό νόημα του κειμένου ή του λόγου.

Τα συμφραζόμενα παραπέμπουν άμεσα στο «σκέφτομαι από κοινού» ή «το ευρύτερο πλαίσιο», μέσα στο οποίο αυτά έχουν νόημα. Δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι ο πυρήνας μιας επικοινωνίας είναι η παραγωγή νοήματος. Λέγοντας συμφραζόμενα στη γλωσσολογία εννοούμε το νόημα ενός μηνύματος, τη σχέση του με τα άλλα τμήματα του μηνύματος, τη χρονική στιγμή και το κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο συνέβη αυτή η επικοινωνία, καθώς και όποια έννοια του μηνύματος σχετίζεται μαζί της.

Συνολικά, μια επικοινωνία προσδιορίζεται από τις λέξεις και τη σειρά τους (λ.χ. σε ένα κείμενο ή σε μια φράση), τη θέση των άλλων τμημάτων της επικοινωνίας, τον τρόπο εκφοράς της – από τα συνολικά συμφραζόμενα (ώστε να υπάρχει νόημα). Με αυτή την έννοια η επικοινωνία διαθέτει έναν ολιστικό χαρακτήρα, μια δεδομένη πράξη σε μια δεδομένη συγκυρία. Το νόημα μιας επικοινωνίας διαθέτει εν δυνάμει συλλογικό χαρακτήρα.

Οι τυχόν παρανοήσεις μιας επικοινωνίας (από ομάδες συμφερόντων) οδηγούν απευθείας σε διαστροφές, σε προπαγάνδες και στην εξαγωγή αλλοιωμένων νοημάτων και συμπερασμάτων, καθώς και σε εντελώς εσφαλμένη κατανόηση και άφθονες θεωρίες συνωμοσιών.(*)

(*) Αυτό ακριβώς σατιρίζεται στην ταινία του Σέρβου σκηνοθέτη Dusan Kovacevic «O Βαλκάνιος κατάσκοπος». Βλέπε The Balkan Spy https://www.youtube.com/watch?v=73euLJwXIpA.

*Ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών