ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ Μανώλης Χαιρετάκης*
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Το BBC σχετικά πρόσφατα δημιούργησε ένα ντοκιμαντέρ διάρκειας περίπου πέντε ωρών, χωρισμένο σε πέντε επεισόδια, διάρκειας περίπου 60 λεπτών το καθένα, με τον αξιόλογο δημοσιογράφο Jeremy Paxman, με τον γενικό τίτλο «Αυτοκρατορία» (BBC Documentaries, Empire)(1), περιγράφοντας αρκετές από τις σκοτεινές πλευρές μιας αυτοκρατορίας, που χρειάστηκε πάνω από 200 χρόνια για να δημιουργηθεί, αλλά μονάχα 20 χρόνια μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο για να αποσυντεθεί, έχοντας σήμερα παραμείνει μια απλή σκιά της παλιάς πολυδιαφημισμένης μεγαλοπρέπειας. Παράλληλα, είναι και μια διαδικασία απομάγευσης, σχετικά με όσα εισέπραττε παλαιότερα ο κόσμος και τη σημερινή εντελώς ρεαλιστική κατάσταση πραγμάτων, για μιαν αυτοκρατορία «όπου ο ήλιος δεν έδυε ποτέ», ενώ σήμερα ο Στρατός της (μη συμπεριλαμβάνοντας Αεροπορία και Ναυτικό) δεν υπερβαίνει τους 80.000 στρατιώτες και αξιωματικούς.

Δεν θίγονται από το ντοκιμαντέρ ιδιαίτερα σκοτεινές πλευρές ρατσισμού, δουλοπαροικίας, εντονότατα κατακριτέες πλευρές αρπαγών, μόνιμες λεηλασίες φυσικών πόρων στις «υπανάπτυκτες» περιοχές των κατεχόμενων εδαφών και χωρών κ.λπ., αλλά αποτελεί έναν καλό οδηγό αντίληψης για το τι υπέφεραν οι κάτοικοι των κατακτημένων περιοχών για πάρα πολλά χρόνια. Με αυτήν την έννοια, συστήνω ιδιαίτερα στους/στις αναγνώστες/στριες να εντρυφήσουν στην αφήγηση του ντοκιμαντέρ, ώστε να έχουν μια πολύ καλύτερη, ρεαλιστική εικόνα από τη «μεγαλοπρεπή» διαφήμιση που προωθούσε συστηματικά, μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες, το Λονδίνο (2).

Το γενικό πλαίσιο που προωθούσε η αυτοκρατορία ήταν η προώθηση του χριστιανισμού (οι όποιοι ιθαγενείς ήσαν αλλόθρησκοι και θα έκαναν πολύ καλά να ασπαστούν τον χριστιανισμό) και το ελεύθερο εμπόριο (το γνωστό Free Trade), πάντοτε με τους όρους που επιβάλλει ο αποικιοκράτης. Και η γενικότερη στάση «εξήγησης της πραγματικότητας» είναι η οπτική των «από πάνω» σε σχέση με τους «από κάτω», η οπτική του οριενταλισμού (3). Στην παρούσα κατάσταση (2023), η Αγγλόσφαιρα (ΗΠΑ+Αγγλία+Αυστραλία+Νέα Ζηλανδία+μικρότερες χώρες) δεν περιλαμβάνει περισσότερο από το 12% του παγκόσμιου πληθυσμού, ενώ όλοι οι άλλοι (συμπεριλαμβανομένου του Παγκόσμιου Νότου) αποτελούν το 88%. Τα πέντε επεισόδια του ντοκιμαντέρ έχουν ως εξής (παραθέτω σε παρένθεση το αγγλικό πρωτότυπο):

Επεισόδιο 1. Μια γεύση εξουσίας (A Taste for Power). Επεισόδιο 2. Σαν το σπίτι σου (Making Ourselves at Home). Επεισόδιο 3. Παίζοντας το παιχνίδι. Πόλεμος και Στρατιωτικά Ντοκιμαντέρ (Playing the Game. War and Military Documentaries). Επεισόδιο 4. Κάνοντας μια περιουσία (Making a Fortune). Επεισόδιο 5. Κάνοντας (το) καλό (Doing Good).

Τα επεισόδια αυτά περιλαμβάνουν αρκετά από τα «άπλυτα» της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, με κεντρικό στόχο και σκοπό την με κάθε τρόπο απόσπαση κέρδους, που το καρπώνονταν οι αγγλικές ελίτ (μέσω της μεγαλοπρεπούς διαβίωσής τους στο κέντρο, δηλαδή στην Αγγλία) και κάποια αποφάγια διαχέονται στον υπόλοιπο πληθυσμό, με βάση μιαν ιεραρχική από πάνω προς τα κάτω κατάταξη. Λίγες διαφορές υπάρχουν από την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Το βασικό κριτήριο της αρπαγής και της λεηλασίας (βλέπε τον Παρθενώνα), της αφαίμαξης των φυσικών πόρων των κατακτημένων περιοχών ήταν η μόνιμη και συστηματική αθέτηση όλων των υποσχέσεων των αποικιοκρατών, όπως περιγράφεται στα 41 λεπτά του πρώτου επεισοδίου. Με βάση αυτό το διαρκώς επαναλαμβανόμενο ψέμα, όλες οι επόμενες πράξεις του αγγλικού ιμπεριαλισμού είναι απλές συνέπειες. Το εμπόριο δούλων, ήδη από την αρχή της αυτοκρατορίας, καταργήθηκε τελικά όταν έγινε πλατιά γνωστό σε όλους, μόλις το 1807. Η βασίλισσα Βικτώρια, για πολλούς η μεγαλύτερη ντίλερ ναρκωτικών όλων των εποχών, πουλούσε ναρκωτικά στην Κίνα (και συνεισέφερε στους δύο Πολέμους του Οπίου στην Κίνα), καθιστώντας δεκάδες εκατομμύρια Κινέζων οπιομανείς. Ταυτόχρονα, το τραπεζικό κεφάλαιο μέσω της HSBC (Hong Kong Shangai Banking Corporation) προωθούσε τις συναλλαγές οπίου και έστελνε το χρήμα στη μητρόπολη (Λονδίνο). Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης ιθαγενών στη Ν. Αφρική αποτέλεσαν αργότερα μοντέλο για τους ναζί.

Η λεηλασία επεκτάθηκε και σε τεράστιας έκτασης λιμούς, κυρίως στην Ινδία. Μέχρι και την κλοπή του διαμαντιού Κοχ-ι-νορ, που ακόμη (2023) «κοσμεί» το αγγλικό «στέμμα». Οι υποσχέσεις του πράκτορα Ντ. Χ. Λόρενς (της Αραβίας) για την ανεξαρτησία των αραβικών πληθυσμών ήταν καραμπινάτη απάτη, σαν τις άπειρες άλλες υποσχέσεις της αποικιοκρατίας. Για να μην αναφέρω τις τραγικές συνέπειες της αγγλικής πολιτικής στην Ελλάδα και στην Κύπρο.

Επισημαίνω μιαν ακόμη ιδιωτική εταιρεία αρπαγής πόρων από τις κατακτημένες περιοχές, σε συνεργασία με το αγγλικό «στέμμα»(4), και την τοξική κληρονομιά της Βρετανικής Αυτοκρατορίας (5).

* ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών

(1): Βλέπε γενικά bbc.co.uk/empire

(2): Παραθέτω τις διευθύνσεις των δύο πρώτων επεισοδίων 1) https://www.google.com/search?=firefox-b-d&q=+bbc+documentaries+Empire+ και 2) https://www.youtube.com/watch?JJg8MX5QStc.

(3): Βλέπε https://demo.efsyn.gr/stiles/apopseis/378029_0-orientalismos-oi-magikes-syntages-kai-i-anatoli.

(4): Παραπέμπω τους/τις αναγνώστες/στριες στο The Birth of Empire-East India Company.

(5): Βλέπε The Toxic Legacy of Britain’s Empire-BBC Reel.