Ο θεμελιωτής της σύγχρονης εγκληματολογίας ίσως είχε δίκιο. Ο τρόμος μιας ποινής που δεν σκοτώνει αλλά που αντιθέτως εξοντώνει σιγά σιγά όπως τα καταναγκαστικά έργα μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά χωρίς την καταφυγή στα βασανιστήρια και στη θανατική ποινή.
Αυτό μπορεί ίσως να λειτουργήσει παραδειγματικά για τους κοινούς ποινικούς, τι γίνεται όμως όταν μεταφερόμαστε στο πεδίο των ιδεών;
«Ποιος είναι ο πολιτικός σκοπός των ποινών; Ο τρόμος των άλλων ανθρώπων…» | Cesare Beccaria, Dei delitti e delle pene, κεφ.16ο, 1764, Einaudi, 1973, σ. 39
Ο κατήγορος του Γκράμσι εκπροσωπώντας το μεσοπολεμικό φασιστικό καθεστώς είχε πει ότι (παράλληλα με τη φυλάκισή του) πρέπει να σταματήσουμε αυτό το μυαλό να λειτουργεί για τα επόμενα είκοσι χρόνια. Ευτυχώς απέτυχε, όπως και το εγχείρημα της Μακρονήσου στα καθ’ ημάς. Οταν μεταβαίνουμε στο επίπεδο των ιδεών, η εξουσία επιζητά την πλήρη εξουδετέρωση των αντιπάλων της και ταυτόχρονα την παραδειγματική τους τιμωρία ως αποτροπή τυχόν μελλοντικής αμφισβήτησής της. Σε αυτό το εγχείρημα υπόκειται ο αναρχικός εξεγερτιστής Αλφρέντο Κοσπίτο στη γειτονική Ιταλία εδώ και ένα χρόνο περίπου. Ο Αλφρέντο από το 2022 βρίσκεται υπό το ειδικό καθεστώς εγκλεισμού 41 bis, που σημαίνει αυστηρή απομόνωση 22 ώρες τη μέρα, απαγόρευση ανθρώπινης επαφής, άσκησης, δραστηριοτήτων, επισκεπτηρίου, τηλεφώνου, βιβλίων, περιοδικών, εφημερίδων, τηλεόρασης, μέχρι και διατήρησης φωτογραφιών κοντινών του προσώπων. Είναι στην ουσία θαμμένος ζωντανός από μια θρασύδειλη εξουσία που τρομάζει και μόνο στη λέξη αναρχικός. Τι έχει κάνει όμως ο εν λόγω κρατούμενος για να αξίζει μια τέτοια ποινή;
Κατηγορείται ότι πυροβόλησε στο πόδι τον Ρομπέρτο Αντινόλφι, τον επικεφαλής της ιταλικής εταιρείας πυρηνικής ενέργειας Ανσάλντο Νουκλεάρε, το 2012, προκαλώντας του επιφανειακό τραύμα, μια ενέργεια για την οποία είχε αναλάβει την ευθύνη η Ατυπη Αναρχική Οργάνωση (FAI), καθώς και ότι τοποθέτησε δύο βόμβες στην είσοδο της αστυνομικής καζέρμας «Dalla Chiesa» στο Fossano οι οποίες προκάλεσαν μονάχα υλικές ζημιές σε φράχτες και σπίτια. Και για τις δύο ενέργειες η δικαστική εξουσία θέλει να τον καταδικάσει σε 37 χρόνια φυλακή, κάτι ανήκουστο ως προς τις πράξεις αυτές καθεαυτές εάν συνυπολογίσουμε ότι η ανθρωποκτονία από πρόθεση στην Ιταλία τιμωρείται με 12 χρόνια (πραγματικού) εγκλεισμού. Γιατί όμως;
Θέλει στην ουσία να θάψει την ιδεολογία του Αλφρέντο, άλλωστε όπως έγραφε ο Χανς Βέλτσελ στο άρθρο του «Προσωπικότητα και ενοχή» (Persönlichkeit und Schuld) το μακρινό 1941, αυτός που λογοδοτεί στον νόμο δεν λογοδοτεί μόνο για αυτό που έχει κάνει αλλά γι’ αυτό που είναι… Και ο Αλφρέντο είναι αναρχικός… Το έγκλημά του είναι στην ουσία έγκλημα καθοσιώσεως, ένα crimen maiestatis, δηλαδή ένα έγκλημα θεϊκής προσβολής του κράτους και της ασφάλειας, δηλαδή της εξουσίας, γι’ αυτό και πρέπει να γίνει homo sacer, ένας καταραμένος, όπως έγραφε ο Αγκάμπεν, κάποιος που επιτρέπεται να του παραβιάζουν όλα τα δικαιώματά του, μια θυσιαστήρια προσφορά στον βωμό της εξουσιαστικής κανονικότητας.
Η μόνη ευκαιρία του Αλφρέντο να ξεφύγει από αυτή την «κατάσταση εξαίρεσης» είναι να αποποιηθεί την αναρχική του ταυτότητα, να μετανιώσει για τις όποιες πράξεις του, να αποστασιοποιηθεί και να το δηλώσει δημοσίως. Ετσι όμως, όπως ο ίδιος γράφει, εάν υπέκυπτε σε αυτόν τον εκβιασμό, θα ήταν ένας άλλος άνθρωπος. Γι’ αυτό και συνεχίζει την απεργία πείνας για τέταρτο μήνα έχοντας χάσει 40 κιλά περίπου διεκδικώντας, αν μη τι άλλο, την αξιοπρέπειά του.
Τι κράτος και τι πολιτεία είναι εκείνη που αποδέχεται την απανθρωποποίηση και την απώλεια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ό,τι κι αν έχει διαπραχθεί;
Τι κράτος και τι πολιτεία νομοθετεί το άρθρο 90 (τον προάγγελο του 41 bis) ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του ’70, παραδεχόμενο ότι επιζητά τη φυσική και ψυχική εκμηδένιση των Ερυθροταξιαρχιτών;
Τι κράτος και τι πολιτεία κατατρέχει ιδέες και απαγορεύει βιβλία;
Εκείνη μάλλον που δεν αποδέχεται την ανθρώπινη αξία, εκείνη που υπάρχει για τον εαυτό της, εκείνη που έχει υποδουλώσει και κατατρύχει μια ολόκληρη κοινωνία.
Ενάντια σε αυτό το κράτος και σε αυτή την εξουσία νομίζω ότι έχει εξεγερθεί ο Αλφρέντο εξαναγκαζόμενος να κάνει «ποίημα τη ζωή και τη ζωή πράξη» όπως έγραφε η Γώγου.
Εάν όλοι εμείς που απλά παρατηρούμε τα καθέκαστα είμαστε σκλάβοι, σίγουρα ο Αλφρέντο είναι ήδη ελεύθερος.
* Δρ Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ
