Νένα Βενετσάνου - Γιάγκος Ανδρεάδης
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Πολιτισμός δεν είναι μόνο τα πολιτιστικά. Είναι κάθε πτυχή της κοινωνίας, ιδωμένης στο συμβολικό επίπεδο. Αν το αγνοούμε, αποτυγχάνουμε στα πολιτιστικά -και όχι μόνο.

Πώς θα ασκήσει η πολιτεία εσωτερική και εξωτερική πολιτική αν δεν αντιμετωπίσει και πολιτισμικά τον νεοφιλελευθερισμό και το παγκόσμιο εφιαλτικό κύμα βίας που σχηματικά αποκλήθηκε φονταμενταλισμός;

Πώς θα ενισχύσει την επιστημονική έρευνα ή θα συντάξει ένα νόμο αν αγνοήσει ότι και τα δύο ενέχουν το στοιχείο της δημιουργίας;

Οποιοι σκέφτονται για τον πολιτισμό πρέπει να καταλάβουν ότι προκύπτει από σύνθετα και δυναμικά κοινωνικά φαινόμενα που αντιστέκονται σε απλουστευτικές αναλύσεις. Και το ίδιο σύνθετη είναι η επίθεση που εξαπολύει ο νεοφιλελευθερισμός ενάντια σε όλες τις πτυχές των πολιτισμών του κόσμου. Με την έννοια αυτήν, η κρίση είναι πολιτισμική, δηλαδή συνολική, και βεβαίως η Ελλάδα είναι το τέλειο παράδειγμα όπου το οικονομικό σοκ αποκρύπτει άλλες σημαντικές πτυχές.

Δεν χωρά αμφιβολία ότι η πολιτική και η πολιτισμική «ανωμαλία» της Ελλάδας αποτελεί βασική αιτία της επίθεσης που ακόμα δεχόμαστε. Η χώρα μας δέχεται τις επιπτώσεις της κρίσης σε κάθε τομέα, αλλά και στον ίδιο τον πυρήνα της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Και για τον λόγο αυτόν, στην Ελλάδα, όπως και αλλού, η καλλιτεχνική δημιουργία πρέπει να απαντήσει στο αισθητικό και ταυτοχρόνως στο πολιτικό και το κοινωνικό πεδίο. Μπορεί να γίνει αυτό;

Μια νέα συνθήκη αναδύεται μέσα στην Αριστερά στη θέση της ιδεολογικής στράτευσης που έχει ορθά εγκαταλειφθεί: ο ελεύθερος και βαθύς διάλογος του δημιουργού με το κοινωνικό και το πολιτικό γίγνεσθαι. Διάλογος απόλυτα αναγκαίος σήμερα, όταν, στην Ελλάδα και αλλού, η ειρήνη, η δικαιοσύνη, η ελευθερία και η ίδια η ζωή του πλανήτη κινδυνεύουν όσο ποτέ.

Μέσα από την ιδιαίτερη και αυτόνομη γλώσσα της τέχνης, από τον Αισχύλο μέχρι τον Σέξπιρ, τον Πικάσο και τον Μπρεχτ, η δημιουργία λειτούργησε ως κριτική που αμφισβητεί ώστε να αναθεμελιώσει και να μετέχει ενεργά στο πολιτικό, χωρίς όμως να παραιτείται από την αυτονομία της. Και σήμερα οι άξιοι καλλιτέχνες, πατώντας «στο εδώ και στο τώρα», εμπλουτισμένο και από μνήμη και όραμα, ανοίγονται στον κόσμο απορρίπτοντας την κατευθυνόμενη εκ των άνω παγκοσμιοποίηση. Κλέβουν από αυτήν τα όπλα της: το διαδίκτυο, τις νέες τεχνολογίες, και προωθούν τον αγώνα υπέρ της διαπολιτισμικής παγκοσμιότητας.

Αυτός ο αγώνας κρύβει στην ψυχή του μια άτυπη πολιτιστική καλλιτεχνική διπλωματία που ήρθε η στιγμή να εισακουστεί από την πολιτική. Πολιτισμοί και η διπλωματία μπορούν να συνδυαστούν αξιοποιώντας την επιστήμη ή μάλλον μια «σύνθεση επιστημών» όπως η Ιστορία, η Ανθρωπολογία και οι Διεθνείς Σχέσεις, αλλά και την Τέχνη. Η Αριστερά πρέπει να προτείνει σε χώρες, κινήματα και πρόσωπα να υπερασπίσουν μαζί τις μνήμες, τις ταυτότητες, τα έργα, τους απειλούμενους από την καταστροφή και τον θάνατο πολιτισμούς, λαούς και ανθρώπους, που μπορούν να γίνουν οι βάσεις ενός διαφορετικού μέλλοντος. Εμψυχώνοντας την προσπάθεια ανάκαμψης του πολιτισμού, στο εσωτερικό της χώρας και στον κόσμο, σε όλες τις πτυχές του αλλά και στην πολιτική.

Το παρόν κείμενο εσκεμμένα δεν συντάσσει κατάλογο επιμέρους θεσμικών προτάσεων. Είναι ένα έργο που πρέπει να ολοκληρωθεί με όραμα, τόλμη, αλλά και επίγνωση της πραγματικότητας.

Το ζήτημα των σχέσεων της πολιτείας με τους παραπαίοντες σήμερα κρατικούς θεσμούς και με τους μη κρατικούς, οι οποίοι, όπως και στον υπόλοιπο κόσμο, όλο και πιο πολύ εισδύουν στο πεδίο του πολιτισμού, δεν είναι δυνατό να είναι απλώς θέμα νόμων και κανόνων. Προϋπόθεση είναι τα αισθητικά και τα κοινωνικά κριτήρια που θα επιτρέψουν τη συζήτηση επί της ουσίας και τη σφαιρική αποτίμηση της προσφοράς και των προτάσεων κάθε κρατικού ή μη κρατικού θεσμού. Οι νομικές λύσεις πρέπει να είναι προέκταση συνολικά μιας τέτοιας αποτίμησης. Αυτή θα επέτρεπε τη δημιουργία ενός ελαστικού όσο και δυναμικού και έγκυρου χάρτη πολιτισμικών αξιών, απαλλαγμένου από τη δικτατορία της ιδιοτέλειας, της κακογουστιάς και της αμάθειας.

Πού θα βρεθούν όμως τα κριτήρια για τα οποία μιλάμε; Η απάντηση είναι απλή. Τα κριτήρια τα διαθέτουν οι άνθρωποι. Ανθρωποι άξιοι, ταλαντούχοι, έντιμοι, πολιτικά και κοινωνικά ευαίσθητοι, ανεξαρτήτως χώρου, που έχουν αποδείξει ποιότητα και συνέπεια λόγων και έργων.

Προς τους ανθρώπους αυτούς η Αριστερά καλείται να βρει τον λόγο, τα οχήματα, τις διαδικασίες ώστε να τους πείσει και να τους καλέσει σε μια πραγματικά ελεύθερη συν-στράτευση, χωρίς καθοδηγητές και κομπάρσους, αστερίσκους και αποσιωπήσεις. Ο καπιταλισμός -και μάλιστα στην άθλια νεοφιλελεύθερη εκδοχή του- τεμαχίζει την κοινωνία, χωρίζει λαό από λαό, κλάδο από κλάδο, άνθρωπο από άνθρωπο, δημιουργό από δημιουργό. Εργο δικό μας είναι να οραματιστούμε, να συστήσουμε και να ζωντανέψουμε τα ανθρώπινα δίκτυα πολιτών-δημιουργών που θα κάνουν τον πολιτισμό να μην είναι ετικέτα οιουδήποτε χρώματος. Αυτός είναι ο πιο σημαντικός ρόλος του διαλόγου.