Την περίοδο του εγκλεισμού λόγω του κορονοϊού κυριάρχησε το αφήγημα της ατομικής ευθύνης, όπως φυσικά την όριζε η κυβέρνηση: οι όποιες επιτυχίες έπρεπε να πιστωθούν κυρίως στην κυβερνητική πολιτική, ενώ τα κραυγαλέα ελλείμματα χρεώνονταν ως επί το πλείστον στους ανυπάκουους πολίτες, που δεν εφάρμοζαν τα μέτρα.
Αλλωστε το δόγμα «η επιτυχία στους προϊστάμενους, οι αποτυχίες στους υφιστάμενους» δεν είναι δα και κάτι πρωτόγνωρο στην εποχή μας· εφαρμόζεται από καιρό ως -αποτυχημένη- διοικητική πρακτική σε μεγάλες εταιρείες και οργανισμούς και ταυτίζεται εν πολλοίς με την ανέλιξη επί πτωμάτων.
Το ίδιο αφήγημα προτάθηκε από τα πρωθυπουργικά χείλη ως πρώτη αντίδραση στο δυστύχημα των Τεμπών. Η αναφορά -πρώτιστα και κυρίαρχα- σε ανθρώπινο λάθος παραγράφοντας όλες τις άλλες καθοριστικές παραμέτρους του ζητήματος, ήταν μια εκδοχή της ατομικής ευθύνης, ακριβώς όπως τη μάθαμε την εποχή της καραντίνας: η αποτυχία πρέπει να χρεωθεί αποκλειστικά στον τελευταίο τροχό της αμάξης, ενώ οι επικεφαλής θα πιστωθούν τις υποτιθέμενες προσπάθειες να διαχειριστούν την… καμένη γη που παρέλαβαν από τους προηγούμενους.
Το εύρος και η δυναμική των κοινωνικών αντιδράσεων ανάγκασαν τον πρωθυπουργό και την κυβέρνηση σε μια επικοινωνιακή αναδίπλωση. Από το «ανθρώπινο λάθος» περάσαμε στο «φταίμε όλοι», δηλαδή από την ατομική περάσαμε στην επίκληση της συλλογικής ευθύνης. Αυτός ο αόριστος και ισόποσος επιμερισμός της ευθύνης έχει την ίδια σκοπιμότητα με το φληνάφημα της ατομικής ευθύνης: όταν φταίνε τόσο πολλοί (δηλαδή όλοι), βγαίνει λάδι ο πολιτικός προϊστάμενος, ο οποίος δεν μπορεί παρά να φταίει «όσο και οι άλλοι».
Ατομική ή συλλογική, και στις δύο περιπτώσεις η επίκληση της ευθύνης από τους κυβερνητικούς γίνεται ακριβώς για να αποποιηθούν το δικό τους μερίδιο ευθύνης, το οποίο εξ ορισμού είναι και το μεγαλύτερο. Πώς γίνεται, άλλωστε, να κυβερνά ή να διοικεί κάποιος, χωρίς να φέρει την κύρια ευθύνη για όσα διαδραματίζονται επί των ημερών του, ειδικά αν κυβερνά ανενόχλητος για τέσσερα συνεχόμενα χρόνια; Κι αν εμφορείται από τη συγκεκριμένη αντίληψη, πώς μπορεί να εγκαλεί χωρίς ντροπή τους πολιτικούς του αντιπάλους για όσα στραβά συνέβησαν κατά τη διάρκεια της δικής τους διαχείρισης;
Από την ατομική στη συλλογική ευθύνη, λοιπόν, ένα δυστύχημα δρόμος. Με τον κύριο όγκο της να πρέπει να βαραίνει πάντοτε τους οποιουσδήποτε άλλους, εκτός από τους κυβερνώντες.
Αυτοί εξαιρούν εαυτούς από την ευθύνη, ατομικά και συλλογικά.
