Ο τίτλος του συγκεκριμένου κειμένου αποτελεί παράφραση ενός συνθήματος το οποίο για χρόνια κοσμούσε τον τοίχο ενός πανεπιστημιακού τμήματος φοίτησης κοινωνικών λειτουργών στη χώρα μας. «Κοινωνικοί λειτουργοί σε μία κοινωνία που δεν λειτουργεί» ήταν από τα πρώτα πράγματα που αντίκρυζαν οι πρωτοετείς φοιτητές Κοινωνικής Εργασίας, παίρνοντας μία πρώτη γεύση των όσων θα ακολουθούσαν στην επαγγελματική τους πορεία. Όλα αυτά που ζούμε και παρακολουθούμε όμως είναι άραγε αποτέλεσμα δυσλειτουργιών της κοινωνίας ή της Πολιτείας και κατά πόσο αυτές οι δύο έννοιες τελικά αλληλεξαρτώνται;
Ο ρόλος των κοινωνικών λειτουργών και η αποτελεσματικότητα των Κοινωνικών Υπηρεσιών γίνεται αντικείμενο εκτεταμένης δημόσιας συζήτησης με αφορμή τα τραγικά περιστατικά που βλέπουν το φως της δημοσιότητας. Υπουργοί, βουλευτές, δημοσιογράφοι έως και αστυνομικοί τοποθετούνται στα ΜΜΕ για τον ρόλο των κοινωνικών υπηρεσιών και το σύστημα παιδικής προστασίας στην Ελλάδα, έχοντας τις περισσότερες φορές πλήρη άγνοια της κατάστασης και συχνά διαστρεβλώνοντας την πραγματικότητα αποπροσανατολίζουν την κοινή γνώμη από τις διαχρονικές ευθύνες του πολιτικού συστήματος. Την πραγματικότητα όμως την γνωρίζουν καλά όλοι και ας πέφτουν υποκριτικά από τα σύννεφα κάθε φορά που ένα τραγικό περιστατικό παιδικής εκμετάλλευσης/κακοποίησης έρχεται στην επιφάνεια.
Οι κοινωνικές υπηρεσίες των δήμων οι οποίες θα έπρεπε να αποτελούν τον βασικό κορμό παροχής πρωτοβάθμιας και επείγουσας κοινωνικής φροντίδας παραμένουν υποστελεχωμένες και συχνά χωρίς καν τα βασικά απαιτούμενα σε εξοπλισμό και υποδομές. Ένας κοινωνικός λειτουργός ανά 40.000 – 50.000 κατοίκους καλείται να παρέχει υπηρεσίες σε ένα ευρύ φάσμα κοινωνικών αναγκών των κατοίκων.
Οι Ομάδες Προστασίας Ανηλίκων (Ο.Π.Α) οι οποίες συγκροτούνται σε κάθε Δήμο είναι αρμόδιες για την πραγματοποίηση κοινωνικών ερευνών για θέματα κακοποίησης ανηλίκων. Στις περισσότερες εξ αυτών έχουν τοποθετηθεί κοινωνικοί λειτουργοί που εργάζονται σε άλλες δομές και υπηρεσίες εκτός του αντικειμένου της παιδικής προστασίας (Κοινωνικά Παντοπωλεία, Βοήθεια στο Σπίτι κτλ). Δηλαδή κοινωνικοί λειτουργοί με ένα ήδη επιβαρυμένο καθηκοντολόγιο έχουν επιφορτιστεί με ένα τόσο σημαντικό τομέα ευθύνης χωρίς καν ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα εκπαίδευσης και ειδίκευσης.
Ένας κοινωνικός λειτουργός ανά πέντε σχολεία καλείται να ανταποκριθεί σε πολλαπλές ανάγκες, αντιμετωπίζοντας, είτε από άγνοια είτε ηθελημένα, προβλήματα κατοχύρωσης του ρόλου και του έργου του σε σχολικά πλαίσια που δεν είναι ακόμα εξοικειωμένα με την παρουσία κοινωνικών λειτουργών στους χώρους τους. Σε αυτό το σημείο αξίζει να σημειωθεί ότι εδώ και αρκετά χρόνια οι κοινωνικοί λειτουργοί εργάζονται ως αναπληρωτές, πράγμα που σημαίνει ότι μεταφέρονται κάθε χρόνο από ένα σημείο της χώρας σε άλλο, στερώντας τη δυνατότητα ύπαρξης μιας ολοκληρωμένης και συνεχούς παρακολούθησης των όποιων παρεμβάσεων γίνονται.
Ο Νόμος για τη σύσταση Κοινωνικών Υπηρεσιών στα Πρωτοδικεία της χώρας ψηφισμένος από το 1996 παραμένει στα χαρτιά. Υπηρεσίες και επαγγελματίες που θα μπορούσαν να επιφορτιστούν με ζητήματα παιδικής προστασίας και να συνδράμουν στο έργο της Εισαγγελίας απουσιάζουν και η Πολιτεία αρνείται εδώ και χρόνια να προχωρήσει στη στελέχωσή τους.
Ο ιδιωτικός τομέας με την ανοχή της Πολιτείας αναθέτει εδώ και χρόνια καθήκοντα κοινωνικού λειτουργού τα οποία πηγάζουν από τα καταχωρημένα επαγγελματικά του δικαιώματα και την εκπαίδευση του, σε άλλες ειδικότητες από το φάσμα των κοινωνικών επιστημών, με αποτέλεσμα οι αποδέκτες των υπηρεσιών να μην έχουν τη αποτελεσματική και εξιδεικευμένη παροχή υπηρεσιών που δικαιούνται.
Ταυτόχρονα η Πολιτεία αρνείται να πάρει μέτρα που να διασφαλίζουν το επαγγελματικό απόρρητο καθώς και τη νομική προστασία των κοινωνικών λειτουργών για τις εκθέσεις κοινωνικής έρευνας που συντάσσουν στα πλαίσια εισαγγελικών εντολών. Αποτέλεσμα όλων αυτών κοινωνικοί λειτουργοί να αντιμετωπίζουν δικαστικές διαμάχες για το περιεχόμενο της έκθεσης που έκαναν προσπαθώντας να αποτυπώσουν τα στοιχεία που συνέλεξαν.
Ταυτόχρονα η Πολιτεία έχει δημιουργήσει ουσιαστικά κοινωνικούς λειτουργούς 2 ταχυτήτων (Τεχνολογικής Εκπαίδευσης – Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης). Ένας εντελώς ανούσιος διαχωρισμός καθώς υπάρχουν ίδια επαγγελματικά δικαιώματα , ίδια άδεια ασκήσεως επαγγέλματος και ίδιος κώδικας δεοντολογίας. Και παρόλο που Πολιτεία αγνοεί επιδεικτικά το πάγιο αίτημα του Συνδέσμου Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδος (ΣΚΛΕ) για την άρση του διαχωρισμού αρνείται ταυτόχρονα να τροποποιήσει τα οργανογράμματα των υπηρεσιών του ώστε να συμπεριλαμβάνονται εξ ίσου και οι 2 κατηγορίες αποκλείοντας πότε τη μία και πότε την άλλη κατηγορία από θέσεις εργασίας.
Η Πολιτεία στερώντας σε έμπειρους κοινωνικούς λειτουργούς να κατέχουν θέσεις ευθύνης λόγω της βαθμίδας του πτυχίου τους, ουσιαστικά δεν βοηθά στη αποτελεσματική ανάπτυξη των ίδιων της των υπηρεσιών.
Κάθε φορά που ένα παιδί υποφέρει, το βάρος της ευθύνης πέφτει στους ώμους όλων μας. Οι κοινωνικοί λειτουργοί που σύμφωνα με τα ΜΜΕ δεν κάνουν σωστά τη δουλειά τους, είναι έτοιμοι να πάρουν το μερίδιο ευθύνης τους και να διερευνηθούν σε βάθος λάθη και παραλείψεις. Η Πολιτεία πότε θα αναλάβει τις δικές της και κυρίως πότε θα πάρει τις αποφάσεις που απαιτούνται;
* Ρεμπούτζιας Ιωάννης :Κοινωνικός Λειτουργός , μέλος ΔΣ του Συνδέσμου Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδος
**Ζέρβας Νικόλαος : Κοινωνικός Λειτουργός , μέλος ΔΣ του Συνδέσμου Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδος
