Το «Κεφάλι νεαρής γυναίκας», πίνακας του Πικάσο, αξίας 25 εκατομμυρίων ευρώ… Το «Jimson Weed/White Flower No1», έργο της Ο’Κίφι, πουλήθηκε 44 εκατ. δολάρια… Μέχρι εκεί σταματάει η είδηση. Τα μάτια καρφώνονται σ’ αυτά τα ποσά και το μυαλό αδυνατεί να κατανοήσει τι είναι κι από τι είναι φτιαγμένη αυτή η πανάκριβη τέχνη.
Βεβαίως η σχέση μου με τη ζωγραφική δεν είναι κι από τις καλύτερες, όπως και η σχέση μου με τα λεφτά. Αυτοί που διαθέτουν αυτά τα ποσά ίσως αλλιώς να αγαπούν τα χρώματα και τους συνδυασμούς τους, αλλιώς να εκτιμούν ευθείες και καμπύλες. Αλλά πάλι, τόσα εκατομμύρια, πλάκα με κάνεις.
Δεν βρέθηκα ποτέ σε πλειστηριασμούς έργων τέχνης. Ποτέ. Από κινηματογραφικές ταινίες οι εικόνες: η αρχική τιμή, το χέρι που σηκώνεται, μετά άλλο που πλειοδοτεί και μετά άλλο, ώσπου να χτυπήσει το σφυράκι τρεις φορές πάνω στο τραπέζι -που κανονικά έπρεπε να χτυπήσει στο κεφάλι του τελικού πλειοδότη- και το έργο κατοχυρώνεται στον… τοίχο. Μουσείου, έπαυλης, αρχοντικού… Πάντως στον τοίχο.
Η διαδικασία πώλησης έργων τέχνης σε πλειστηριασμό μαρτυρείται από το 146 π.Χ. – έτσι λένε ότι διασκορπίστηκαν τα λάφυρα που πήρε από την Ελλάδα ο Λεύκιος Μόμμιος. Οι μεγάλοι όμως εμπορικοί οίκοι για την πώληση έργων τέχνης δημιουργήθηκαν στην Αμβέρσα, τον 16ο αιώνα. Είναι η εποχή που οι Βέλγοι ζωγράφοι δεν σηκώνουν κεφάλι, δεν προλαβαίνουν να πλένουν τα πινέλα τους αφού η εξαγωγή έργων ήταν στο ζενίθ της. Μετά, από τον 19ο αιώνα, αρχίσαμε να τα χάνουμε εντελώς – όχι όλοι. Οι… ευμαρειούχοι. Κλοπές, αντιγραφές, παρανοϊκοί συλλέκτες – όλα τα απαραίτητα ντεσού ώστε η υπογραφή του δημιουργού να αξιοποιεί οτιδήποτε, έστω κι ένα πρόχειρο σχέδιο.
Και ο λόγος αγοράς του έργου ξεστράτισε• δεν γίνεται από αγάπη, από θαυμασμό, αλλά για την εμπορική αξία. Ο Ανταμ Σμιθ στο βιβλίο του «Ο Πλούτος των Εθνών», πριν από δύο και πλέον αιώνες, έλεγε: «Τίποτα δεν είναι τόσο χρήσιμο όσο το νερό. Δύσκολα όμως μπορεί κανείς να το ανταλλάξει με οποιοδήποτε άλλο αγαθό. Ενα διαμάντι, απεναντίας, ελάχιστη αξία χρήσης έχει. Ωστόσο συχνά μπορεί κανείς να το ανταλλάξει με πολύ μεγάλη ποσότητα άλλων αγαθών».
Πρόβλημα. Τι αγαθό μπορεί να διαθέτω ώστε κάποιος να μου δώσει γι’ αυτό έναν Πικάσο; Μήπως «Το μυαλό από το κεφάλι της νεαρής γυναίκας»; Να λείπουν οι ειρωνείες.
