Μπορεί κανείς να υποστηρίξει με σοβαρότητα ότι η τήρηση της δεοντολογίας δεν πρέπει να είναι κριτήριο για τη διάθεση δημόσιου χρήματος στα ΜΜΕ; Είναι δυνατόν ο συνταξιούχος και ο χαμηλοαμειβόμενος εργαζόμενος να χρηματοδοτούν ανυπόληπτα, χυδαία, ακόμη και ανύπαρκτα έντυπα και ιστοσελίδες; Αυτό έκανε η Λίστα Πέτσα. Ενα μνημείο αδιαφάνειας και χειραγώγησης του Τύπου, που αποτέλεσε κυρίαρχη παράμετρο για την κατάταξη της χώρας στην ντροπιαστική 108η θέση για τους περιορισμούς στην ελευθερία του Τύπου.
Η διαφάνεια στη διάθεση δημόσιου χρήματος στα ΜΜΕ, είτε μέσω της κρατικής διαφήμισης είτε μέσω των, απόλυτα αναγκαίων, προγραμμάτων στήριξης του έντυπου Τύπου, με ισοτιμία και εγγυήσεις δεοντολογίας και εργασιακής ομαλότητας, είναι διαχρονική και σταθερή θέση της Συσπείρωσης Δημοσιογράφων- Δούρειος Τύπος. Αποτελεί επίσης βασικότατο άξονα όλων των εκθέσεων για την ελευθερία του Τύπου και το κράτος δικαίου και βέβαια του πλαισίου που θέτει πλέον η Ευρωπαϊκή Πράξη για την Eλευθερία του Tύπου (European Media Freedom Act) που μόλις δημοσιεύτηκε.
Η νεοφιλελεύθερη κυβέρνηση Μητσοτάκη, φύσει και θέσει, χρειάζεται ένα τοπίο αρρύθμιστο. Γιατί άραγε έρχεται να βάλει κανόνες στην απολύτως φιλική για αυτήν αρένα; Γιατί αναγκάστηκε. Γιατί η αλαζονεία της την οδήγησε σε τέτοιες ακρότητες που έγινε διεθνώς ρεζίλι σε τέτοιο βαθμό που δέχτηκε αυστηρότατες συστάσεις και επισήμως από την αρμόδια επίτροπο. Αξιοποιεί μάλιστα εργαλεία που ο ΣΥΡΙΖΑ έχει εισαγάγει σε αυτή τη συζήτηση, δηλαδή τα Μητρώα και τη δεοντολογία. Το 2016 δημιουργήθηκε για πρώτη φορά Μητρώο Ηλεκτρονικών ΜΜΕ. Το 2019, σε υπουργική απόφαση, προβλέπεται τήρηση κανόνων δεοντολογίας για την οποία αποφαίνεται ο υπουργός.
Αλλαξε η κυβέρνηση και ο Πέτσας έρχεται να υλοποιήσει την ΚΥΑ Παππά, ανακοινώνεται το πακέτο και ξεσηκώνεται θύελλα για τη συμμετοχή του «Μακελειού». Τα χρήματα εκείνης της χρονιάς χάθηκαν. Το 2020 συστήνεται επιτροπή που αποφαίνεται για την τήρηση της δεοντολογίας με ανάλογη σύνθεση αυτής που προτείνεται τώρα. Τι λέει το νομοσχέδιο:
Για να ενταχθεί στα προγράμματα ενισχύσεων ή να πάρει κρατική διαφήμιση ένα ΜΜΕ πρέπει να είναι εγγεγραμμένο στο ανάλογο μητρώο. Δεν είναι προϋπόθεση για να λειτουργεί μια εφημερίδα ή μια ενημερωτική ιστοσελίδα, είναι προϋπόθεση για να λάβει δημόσιο χρήμα.
Για να παραμείνει στο Μητρώο ένα ΜΜΕ πρέπει να τηρεί τη δεοντολογία. Ποιος το κρίνει; Μια επιτροπή με μέλη εκπροσώπους από ενώσεις δημοσιογράφων (2) και εκδοτών (3), από το ΕΣΡ (1) και το ίδρυμα Μπότση (1) και 2 πανεπιστημιακούς καθηγητές.
Σήμερα ήδη λειτουργεί ανάλογης σύνθεσης επιτροπή για τα πακέτα ενίσχυσης. Ολα τα ΜΜΕ, πλην «Μακελειού», έλαβαν, μόνο το 2021, με αυτή τη διαδικασία, σχεδόν 20 εκατ. ευρώ, κυρίως για να καλύψουν το 2% στον ΕΔΟΕΑΠ.
Τι προτείνει μεταξύ πολλών άλλων η ΕΣΗΕΑ:
■ Προσθήκη επιπλέον δύο μελών από τις επιτροπές δεοντολογίας της ΕΣΗΕΑ και της ΕΣΗΕΜΘ. Οι αρχές δεοντολογίας είναι κανόνες αυτορρύθμισης που έθεσαν οι ίδιοι οι δημοσιογράφοι για το επάγγελμά τους. Οι εκπρόσωποι των εκδοτών δεν γίνεται να έχουν πλειοψηφία στο θέμα, αν και τους αφορά.
■ Οι δύο καθηγητές να επιλέγονται από τα ίδια τα Τμήματα και όχι από τον υπουργό.
■ Υποχρέωση για εξαρτημένη πλήρη απασχόληση στα ΜΜΕ που εντάσσονται στα Μητρώα.
■ Τον εκπρόσωπο του διακομματικού ΕΣΡ στην προεδρία, ελλείψει άλλου κοινά αποδεκτού ανεξάρτητου φορέα για τα ζητήματα Τύπου στην Ελλάδα.
Ποιον ευνοεί η έλλειψη κανόνων;
Ο χώρος του Τύπου πάσχει από στρεβλώσεις δεκαετιών. Φυσικά και δεν λύνονται με αυτό το πρόχειρο νομοσχέδιο, που έρχεται σε μια προσπάθεια της κυβέρνησης να πείσει τους εταίρους της στην Ευρώπη αλλά και τη διεθνή κοινότητα ότι κινείται σε δημοκρατικό πλαίσιο, τουλάχιστον σε σχέση με τη χρηματοδότηση των ΜΜΕ. Είναι χρέος μας πολιτικό, συνδικαλιστικό και επαγγελματικό να ζητάμε κανόνες και να επαγρυπνούμε για τη βελτίωση αλλά και την τήρησή τους. Πώς δηλαδή πρέπει να διοχετεύεται το δημόσιο χρήμα στα ΜΜΕ, αν όχι και με κριτήριο τη δεοντολογία; Δεκτές μόνο σοβαρές προτάσεις.
* Ειδική γραμματέας ΕΣΗΕΑ, εκλεγμένη με τη Συσπείρωση Δημοσιογράφων-Δούρειος Τύπος
