Ως ανθρωπότητα βρισκόμαστε στο χείλος του γκρεμού. Αυτήν την άποψη υποστηρίζει ο συνάδελφος, καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, Τόμπι Ορντ. Το σχετικό βιβλίο του φέρει τον τίτλο «Στο χείλος του γκρεμού – Υπαρξιακός κίνδυνος και το μέλλον της ανθρωπότητας» (The Precipice – Existential Risk and the Future of Humanity, 2020). Την άποψη αυτή την υιοθετώ μέχρι κεραίας και διαβλέπω πως οι κρίσεις τις οποίες περνάμε δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με καταστατικές λύσεις υπέρβασης, με αποτέλεσμα να μετατρέπονται σε κινδύνους. Και είναι οι κίνδυνοι αυτοί που απειλούν να καταστρέψουν την ανθρωπότητα.
Εκτός από τις κρίσεις που μέχρι σήμερα έχουμε κωδικοποιήσει (βλ. χρηματοπιστωτική, πανδημική, ενεργειακή, κλιματική κ.α.) ζούμε και μία κρίση την οποία ονομάζω συνειδησιακή. Στο επίπεδο της σκέψης, του πνεύματος, της συνείδησης δεν έχουμε επεξεργασθεί έννοιες και μεθόδους για να υπερβούμε τις κρίσεις. Ολα όσα ζούμε τα αντιμετωπίζουμε περιστασιακά και αποσπασματικά. Δεν ζούμε στην εποχή των κοινωνιών της διακινδύνευσης (Risiko) όπως έλεγε ο Ούλριχ Μπεκ. Ζούμε στην εποχή του απόλυτου υπαρξιακού κινδύνου όπως υποστηρίζει ο Τόμπι Ορντ.
Μπροστά σε αυτήν την παγκόσμια ανθρώπινη συνθήκη, το ερώτημα είναι: Τι κάνει η Ελλάδα; Κοιτάζοντας γύρω μου, διαπιστώνω ότι εδώ στην Ελλάδα περί άλλα τυρβάζουμε! Ενώ το πρόσφατο σκάνδαλο των παρακολουθήσεων και υποκλοπών διαβρώνει τους θεσμούς και την πολιτική κοινωνία μας, εμείς κάνουμε ότι δεν καταλαβαίνουμε. Μολονότι όλοι μας διαπιστώνουμε διά γυμνού οφθαλμού ότι η εκλεγμένη κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει χάσει τη νομιμοποίησή της, σφυρίζουμε αδιάφορα! Περιμένουμε μοιρολατρικά να απολέσει και τυπικά την πλειοψηφία στο Κοινοβούλιο για να αναφωνήσουμε όλοι: Ιδού, ο βασιλιάς είναι γυμνός.
Το δεύτερο σημείο στην κριτικο-ερμηνευτική προσέγγισή μας έχει να κάνει με τη λειτουργία των κομμάτων στην κοινοβουλευτική δημοκρατία μας. Όλα τα κόμματα (δεν εξαιρείται κανένα) λειτουργούν περισσότερο ως μηχανισμοί διευθέτησης συμφερόντων και τελικά δεν ανταποκρίνονται στον πολιτικό ρόλο τους. Αυτόν τον πολιτικό ρόλο των κοινοβουλευτικών κομμάτων τον ορίζω ως εξής: είναι οι μέθοδοι μέσω των οποίων εξασφαλίζεται η εσωτερική σύνδεση της αντιπροσωπευτικής αρχής με τη δημοκρατική αρχή. Στην περίπτωση των παρακολουθήσεων ή των υποκλοπών, όπως φάνηκε κατά την τελευταία συζήτηση στο Κοινοβούλιο, τα κόμματα δεν λειτούργησαν ως τέτοιου τύπου σύνδεσμοι. Το περιώνυμο «Μαξίμουgate» ή «Κυριάκοςgate» δεν είναι εσωτερικό παιχνίδι της Ε.Υ.Π. Έχει γίνει παραδεκτό, ότι πρόκειται για προσπάθεια ή απόπειρα υπονόμευσης της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. Και επειδή δεν μου αρέσει να «κρύβω λόγια» θα το ξαναπώ: σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, ο ίδιος ο πρωθυπουργός είχε γνώση για τις παρακολουθήσεις εις βάρος του Ανδρουλάκη.
Η δημοσκοπική αυτή διαπίστωση μας οδηγεί στο πολιτικό συμπέρασμα ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ως πρωθυπουργός της χώρας, μπορεί ακόμη και σήμερα που γράφω αυτές τις γραμμές, να μην έχει χάσει την τυπική κοινοβουλευτική νομιμοποίηση της κυβερνητικής εξουσίας του, αλλά στη συνείδηση του ελληνικού λαού, σε πολιτικό επίπεδο, έχει πλήρως απαξιωθεί. Και μία αντίρρηση του τύπου ότι η πολιτική δεν είναι ηθική, την αντιπαρέρχομαι με την προσωπική (θεωρητική) άποψή μου: πρωτεύει η δημοκρατία μας και η υπεράσπιση της, όταν μπαίνει στη ζυγαριά το δήθεν αμφιλεγόμενο ζήτημα της «εθνικής ασφάλειας» ως λόγος των υποκλοπών.
Η υπόθεση των υποκλοπών εξελίσσεται σε «καρκίνωμα», σε «γάγγραινα» για την κοινοβουλευτική δημοκρατία μας. Θα τολμήσω να υποστηρίξω και κάτι ακόμη: μετά την αποκάλυψη του σκανδάλου των υποκλοπών και των παρακολουθήσεων, η Ελλάδα ως πολιτική κοινωνία βρίσκεται σε καθεστώς ακυβερνησίας. Σύμφωνα με την πολιτική φιλοσοφία, αλλά και την ιστορική εμπειρία αιώνων, η ακυβερνησία σε μια κοινωνία και σε μια εποχή, γεννιέται κατά τη στιγμή που ένας δομικός παράγοντας άσκησης της εξουσίας αυτονομείται και καθίσταται αυτός ο ίδιος παράγοντας κανονιστική και ρυθμιστική αρχή των πολιτικών πραγμάτων.
Βρισκόμαστε δύο σχεδόν μήνες μετά την αποκάλυψη του σκανδάλου των υποκλοπών. Στο μεσοδιάστημα έγιναν προσπάθειες συγκάλυψής του και ταυτόχρονα τέθηκαν σε εφαρμογή σχετικές κοινοβουλευτικές διαδικασίες με σκοπό τον έλεγχο του σκανδάλου. Εν τω μεταξύ λειτούργησαν τα εσωτερικά εν γένει ορθολογικά στοιχεία της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας μας, τα οποία αξιώνουν όχι μόνον την παραίτηση ενός πρωθυπουργού, ο οποίος έχει απαξιωθεί στη συνείδηση του λαού του, αλλά επιβάλλουν τους ίδιους τους όρους της δημοκρατίας μας. Και ερωτώ: Για τα νομιμοποιητικά και ελεγκτικά αδιέξοδα της ελληνικής δημοκρατίας ποιος φταίει; Μήπως φταίμε όλοι εμείς, πολίτες και πολιτικοί, που, ενώ βλέπουμε τον μεγάλο κόσμο να βρίσκεται στο χείλος του γκρεμού, δεν αναλαμβάνουμε τις ευθύνες μας να διευθετήσουμε την πολιτική κρίση του μικρού κόσμου μας;
* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
