Οι αιτίες διάλυσης της Σοβιετικής Ενωσης

Δεν κατανοώ γιατί αριστεροί δημοσιογράφοι και πολιτικοί στη χώρα μας πριμοδοτούν την καθόλου μαρξιστική αντίληψη ότι η διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης βαρύνει τον τελευταίο και μοναδικό εκλεγμένο πρόεδρό της Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, που πρόσφατα έφυγε από τη ζωή.

Ανέσυρα, λοιπόν, από το αρχείο μου μία εισήγηση του Μίμη Ανδρουλάκη, αρχές 1992, την οποία ο τότε ηγέτης των προερχομένων από το ΚΚΕ στελεχών του Συνασπισμού είχε παρουσιάσει σε συνδιάσκεψη στο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας. Η εισήγηση Ανδρουλάκη, την οποία είχαμε υιοθετήσει ομόφωνα, έλεγε ποιες ήταν οι αιτίες διάλυσης της ΕΣΣΔ:

• «α. Η καθυστέρηση του μεταρρυθμιστικού εγχειρήματος, αφού ξεκίνησε όταν το σάπισμα του συστήματος είχε προχωρήσει σε βάθος. Η μακρόχρονη απουσία αγοράς και η γενίκευση της “μαύρης αγοράς” σε όλο τον οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό ιστό διάβρωσε κάθε επιχειρηματική και εργασιακή κουλτούρα, έκανε αναποτελεσματικό τον προγραμματισμό και ακύρωνε τις μεταρρυθμιστικές απόπειρες. Οι καθυστερήσεις και το σάπισμα ήταν καταστροφικά σε μια περίοδο όπου η επιτάχυνση της τεχνολογικής επανάστασης, ο ανταγωνισμός και η διεθνής “απελευθέρωση” των αγορών κάνουν τον χρόνο να τρέχει πολύ πιο γρήγορα από ό,τι σε άλλες περιόδους…
• β. Η απουσία ενός συνολικού μεταρρυθμιστικού σχεδίου. Η μακρόχρονη απουσία μιας ελεύθερης πολιτικής και επιστημονικής ζωής δεν επέτρεψε την ωρίμανση εναλλακτικών προγραμματικών προτάσεων. Οι στόχοι της μεταρρύθμισης μεταβάλλονταν με ταχύτητα, οι διάφορες πλευρές της ανακαλύπτονταν στην πορεία, ενδιάμεσα στάδια δεν ενεργοποιήθηκαν, νέοι μηχανισμοί δεν δημιουργήθηκαν και δεν κατοχυρώθηκαν σχετικά σταθερές κοινωνικές και πολιτικές αντιστοιχίσεις…
• γ. Το κύριο εργαλείο της μεταρρύθμισης ήταν το ΚΚΣΕ. Αλλά στο ΚΚΣΕ βρίσκονταν και το γκάζι και το φρένο. Το γεγονός αυτό οριοθετούσε την περεστρόικα στα πλαίσια μιας βελτίωσης του συστήματος και του μονοπωλίου εξουσίας του κόμματος και αναγκαστικά η δυναμική που έτεινε να υπερβεί όλα αυτά δημιουργούσε μια διαλυτική κρίση. Η ανανεωτική κίνηση στο ΚΚΣΕ δεν πήρε το αναγκαίο βάθος. Εμεινε στην κορυφή όπου υπήρξε μια ομάδα σκεπτόμενων πολιτικών και διανοουμένων που αξιοποίησε ώς έναν βαθμό το ιστορικό βάρος του “κέντρου” στην ΕΣΣΔ καθώς και την απήχηση της περεστρόικα στην παγκόσμια κοινότητα».

Τέλος, προκαλεί εντύπωση ότι στις εκτιμήσεις για το έργο του Γκορμπατσόφ ως ηγέτη του ΚΚΣΕ και της ΕΣΣΔ, ακόμα και στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, που θεωρείται κληρονόμος των ιδεών του ευρωκομμουνισμού, δεν επισημαίνουν τη μεγάλη συμβολή του τελευταίου Σοβιετικού ηγέτη στην ανθρωπότητα με την απομάκρυνσή της από το χείλος της πυρηνικής καταστροφής.

Αν δεν κάνω λάθος, το πρώτο διάταγμα του Λένιν ως ηγέτη της σοβιετικής εξουσίας ήταν για την ειρήνη, την οποία υπηρέτησε και με υποχωρήσεις.

*Ιστορικό στέλεχος της Αριστεράς