Από πολιτικο-δημοσιογραφικής απόψεως η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη πληροφορείται για το «σύστημα Όρμπαν» (το πολιτικό καθεστώς της Ουγγαρίας) από τη διαμάχη ανάμεσα στις Βρυξέλλες και τη Βουδαπέστη. Αυτή η διαμάχη, η οποία σχετίζεται με τις διαφορετικές πολιτικές στάσεις που έχουν υιοθετήσει το ευρωπαϊκό κέντρο από τη μία και η ουγγρική πρωτεύουσα από την άλλη και αναφέρεται στον τρόπο λειτουργίας της δημοκρατικής αρχής και του κράτους δικαίου, δεν κωδικοποιήθηκε ποτέ εδώ και χρόνια, όπως έγινε στην περίπτωση της δημοσιονομικής κρίσης για την Ελλάδα.
Το θέμα μου σ’ αυτή την παρέμβασή μου δεν είναι να εξετάσουμε τους λόγους για τους οποίους η ελληνική δημοσιονομική κρίση κυριάρχησε επί μια ολόκληρη δεκαετία στην ευρωπαϊκή πολιτική δημόσια σφαίρα, ενώ η κρίση της δημοκρατικής αρχής στην Ουγγαρία αντιμετωπίζεται από τις Βρυξέλλες ως περιθωριακό πολιτικό φαινόμενο. Αλλά ας δώσω επ’ αυτού του ζητήματος μια πρώτη απάντηση. Η Αθήνα εφάρμοσε τα μνημόνια (την τεχνοκρατική αυτή μέθοδο δημοσιονομικής προσαρμογής) επειδή το ειδικό όργανο του Eurogroup επεξεργάστηκε και επέβαλε αυτή την τεχνογνωσία. Στην περίπτωση της Βουδαπέστης τα πολιτικά πράγματα είναι εντελώς διαφορετικά. Όχι επειδή δεν υφίσταται στον γραφειοκρατικό πύργο των Βρυξελλών ειδικό όργανο το οποίο να μπορεί να επιβάλει τη «δημοκρατική προσαρμογή» της Ουγγαρίας στις Αρχές τους κράτους δικαίου, αλλά επειδή η ίδια η ουγγρική πολιτική κοινωνία έχει τη δική της πολιτική και πολιτιστική (θα έλεγα και συνειδησιακή) παράδοσή της, την οποία και υπερασπίζεται.
Μετά το τέλος της Αυστροουγγαρίας, δηλαδή μετά το τέλος της μεγάλης αυτής αυτοκρατορίας, η ουγγρική κοινωνία πέρασε από σαράντα κύματα, όπως εξάλλου συνέβη με όλες τις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Δεν έχω σκοπό ούτε καν να σκιαγραφήσω την ιστορική εξέλιξη της Ουγγαρίας κατά τον εικοστό αιώνα. Αυτό που όλους μας ενδιαφέρει είναι το εξής: να κατανοήσουμε πώς και γιατί μετά το «τέλος του υπαρκτού σοσιαλισμού» εγκαθιδρύθηκε αρχικώς σ’ αυτή την κοινωνία ένα πολιτικο-οικονομικό σύστημα το οποίο θα επέτρεπε να ιδρυθούν θεσμοί φιλελεύθερης δημοκρατίας. Αντί όμως να γίνει κάτι τέτοιο επιβλήθηκε αυτό που στη διεθνή βιβλιογραφία της πολιτικής επιστήμης ονομάζεται το «σύστημα Όρμπαν».
Ουγγαρία και Βίκτορ Όρμπαν δεν εντάσσονται σε καμιά δημοκρατική λογική φιλελεύθερης διακυβέρνησης. Μετά και τις πρόσφατες εκλογές, ο Όρμπαν κατέστη ο «ηγεμών» της Ουγγαρίας. Όταν μιλάμε για πολιτικό «σύστημα Όρμπαν» στη βιβλιογραφία εννοούμε πρωτίστως την πλήρη αποδέσμευση των δύο συγκροτητικών αρχών της δημοκρατίας, δηλαδή της αντιπροσωπευτικής αρχής και της δημοκρατικής αρχής του κράτους δικαίου. Ενώ σε όλα τα δημοκρατικά συστήματα διεθνώς, αλλά πιο συγκεκριμένα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι θεσμοί του κράτους δικαίου υπόκεινται στον έλεγχο της αντιπροσωπευτικής αρχής, στο «σύστημα Όρμπαν» οι δύο αυτές δομές (αντιπροσώπευση-εκλογές και κράτος δικαίου) είναι αυτόνομες και αδιαμεσολάβητες μεταξύ τους διαδικασίες.
Στις θεωρητικο-πολιτικές αναλύσεις της διεθνούς βιβλιογραφίας θα προσθέσω τη δική μου προσωπική άποψη: Το «σύστημα Όρμπαν» δεν είναι ζήτημα πολιτικής οργάνωσης της ουγγρικής κοινωνίας. Συνιστά τρόπο ζωής (Lebensform). Αυτό σημαίνει ότι όλοι οι διαφωτιστικοί σχεδιασμοί των δύο τελευταίων αιώνων και όλοι οι κοινωνικοί και πολιτικοί αγώνες για την πολιτική και τη δημοκρατία ενσωματώνονται στην παραδοσιακή μήτρα διακυβέρνησης μιας κοινωνίας η οποία έχει διαρρήξει τους δεσμούς της με τον πολιτικό διαφωτισμό. Αυτή η κοινωνία παραμένει σε μια προ-πολιτική κατάσταση και ο «ηγεμών» Όρμπαν είναι ο άνθρωπός της.
Το ερώτημα όμως είναι το εξής: γιατί αυτή η προ-πολιτική κοινωνία δεν οδηγείται στην έξοδο από την Ευρωπαϊκή Ένωση; Από το έτος 2003 που εισήλθε στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έχει «μεταφράσει» τις διαφορές της με τις γραφειοκρατικές Βρυξέλλες σε διαμάχες πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων και συνειδησιακών πρακτικών.
Συμπερασματικά θα κάνω μια πρόβλεψη: Εάν το «σύστημα Όρμπαν» εξακολουθήσει να το ανέχεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, σε συσχετισμό και σε αναφορά με τις κρίσεις που περνάμε ως Ευρώπη και ως διεθνής κοινωνία, εκτρέφουμε τον νέο «Πούτιν»;
*καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
-320x213.png)
