Τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, τελευταίο πρόεδρο της ΕΣΣΔ, θα τον θυμάται όλος ο κόσμος ως μεγάλο μεταρρυθμιστή και εισηγητή μιας νέας πολιτικής σκέψης και δράσης στις διεθνείς υποθέσεις, κυρίως όμως για τα επιτεύγματά του στο πεδίο της ειρήνης και του πυρηνικού αφοπλισμού, σε μια περίοδο που ο ψυχρός πόλεμος είχε φτάσει στο απόγειό του μετά την εγκατάσταση εκατέρωθεν της γραμμής διαίρεσης της Ευρώπης των πυραύλων μέσου βεληνεκούς.
Η απόσυρση και καταστροφή των πυραύλων αυτών, ικανών να πλήξουν την Μόσχα σε πέντε λεπτά, όπως και δυτικοευρωπαϊκές πρωτεύουσες, όχι όμως την Ουάσιγκτον, αποτέλεσε το πρώτο στην ιστορία μεγάλο βήμα πυρηνικού αφοπλισμού.
Η περίοδος Γκορμπατσόφ δίκαια χαρακτηρίζεται «άνοιξη ειρήνης» για την ανθρωπότητα, με τη λήξη του ψυχρού πολέμου, την πτώση του τείχους του Βερολίνου και την αποχώρηση της ταπεινωμένης σοβιετικής πολεμικής μηχανής από το Αφγανιστάν. Την ίδια περίοδο, δρομολογήθηκε η κατάργηση του απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική, όπως και η διευθέτηση άλλων εστιών πολέμου, βρέθηκαν δε στην κορυφή των αμερικανοσοβιετικών συνομιλιών το Παλαιστινιακό και το Κυπριακό.
Η περίοδος Γκορμπατσόφ, τουλάχιστον στα πρώτα χρόνια της, υπήρξε ελπιδοφόρα και για την ΕΣΣΔ, με το εγχείρημα της περεστρόικα, το οποίο ο ίδιος είχε χαρακτηρίσει «επανάσταση μέσα στην Επανάσταση». Με άλλα λόγια, ο στόχος του ήταν όχι η άρνηση του σοσιαλισμού, αλλά η αναζωογόνησή του μέσω του εκδημοκρατισμού του κράτους και της κοινωνίας, καθώς και η αποκέντρωση της μεγάλης χώρας του μέσω της μετατροπής της σε Ενωση Κυρίαρχων Κρατών.
Πολεμήθηκε όμως η περεστρόικα από το πανίσχυρο γραφειοκρατικό σύστημα, με αποκορύφωμα το πραξικόπημα της 19ης Αυγούστου 1991, από ισχυρότατη μερίδα του ίδιου του κόμματος. Πραξικόπημα, το οποίο είχε αποτύχει, αλλά προκάλεσε αλυσιδωτές αντιδράσεις ανεξαρτητοποίησης των Σοβιετικών Δημοκρατιών, με συνέπεια τη διάλυση της ΕΣΣΔ, στην οποία τη χαριστική βολή έδωσε ο Γέλτσιν, τον οποίο είχαν καταστήσει πανίσχυρο μέσα στον λαό οι πραξικοπηματίες.
Ευτυχώς, η διάλυση επήλθε ειρηνικά, με τη Ρωσία να διαδέχεται την ΕΣΣΔ στη διεθνή σκηνή, με ταπεινωτική την περίοδο Γέλτσιν και σοβαρή ανάκαμψη την περίοδο Πούτιν, διαδόχου του Γέλτσιν.
Είχα την τύχη συνάντησης με τον Γκορμπατσόφ στο Κρεμλίνο, ως μέλος αντιπροσωπείας του ΚΚΕ, με επικεφαλής την Αλέκα Παπαρήγα στις 17 Ιουνίου 1991. Τα διαμειφθέντα σε εκείνη την επίσκεψη έχω καταγράψει στο πρώτο μου βιβλίο με τίτλο «Συνάντηση με τον Γκορμπατσόφ».
Με τα μεγάλα επιτεύγματά του και τις αποτυχίες του, κυρίως της έλλειψης σχεδίου για την πορεία της περεστρόικα, ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ θα πάρει περίοπτη θέση στην Ιστορία της ανθρωπότητας, αλλά όχι της Ρωσίας, της οποίας η σημερινή πορεία είναι μακριά από τις ιδέες του, ιδιαίτερα με τον πόλεμο εναντίον της Ουκρανίας.
*Συγγραφέας του βιβλίου «Συνάντηση με τον Γκορμπατσόφ» (Εκδ. Δελφίνι, 1992)
-320x213.png)
