Ο υποκλέψας του υποκλέψαντος

Δεν φανταζόταν ο Γκράχαμ Μπελ ότι η εφεύρεσή του, το τηλέφωνο, θα γινόταν εργαλείο σκοτεινών εξουσιών. Στις μέρες μας προστίθενται η κάμερα και το μικρόφωνο του κινητού σε αδιάλειπτη 24ωρη λειτουργία καθώς και οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, τα UAV, οι κατασκοπευτικοί δορυφόροι και η τεχνητή νοημοσύνη.

Και πάντα οι κλασικοί κοριοί. Χάρη στο ίντερνετ μπορούμε πλέον όλοι να παρακολουθούμε όλους. Για την καλύτερη οργάνωση του εγκλήματος (από εκβιασμούς μέχρι φόνους και τρομοκρατικές ενέργειες). Για την πρόληψη και καταστολή του εγκλήματος. Για την προστασία των εθνικών συμφερόντων. Για την υπονόμευση των εθνικών συμφερόντων. Για προβοκάτσιες. Για την πρόληψη προβοκάτσιας. Για την παρακολούθηση πολιτικών αντιπάλων. Για εμπορικούς σκοπούς. Για ανομολόγητους σκοπούς.

Επιτροπή ευρωβουλευτών επισκέφθηκε πρόσφατα το Ισραήλ για να ενημερωθεί επί της εκεί βιομηχανίας κυβερνοπολέμου και να συζητήσει με υπαλλήλους του ομίλου NSO –παραγωγού του λογισμικού κατασκοπίας Pegasus– και εκπροσώπους του υπουργείου Αμυνας της χώρας. Εκεί, κατά την πάντα έγκυρη Haaretz, έκπληκτοι οι ευρωβουλευτές έμαθαν ότι η NSO έχει συμβόλαια με 22 οργανισμούς δημόσιας ασφάλειας από 12 χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης. (Σταμάτησε η NSO τη συνεργασία με άλλες δύο χώρες, Ουγγαρία και Πολωνία, λόγω αντισημιτισμού των κυβερνήσεών τους.) Τις ίδιες ημέρες, και ενώ τα μέλη της επιτροπής βρίσκονταν ακόμη στο Ισραήλ, αποκαλύφθηκε ότι η Ευρώπη έχει ήδη μια δική της αναπτυγμένη βιομηχανία κυβερνοπολέμου και πολλοί από τους πελάτες της είναι ευρωπαϊκές χώρες.

Τις ίδιες επίσης ημέρες αποκαλύφθηκε ότι στην Ελλάδα λειτουργούσε λογισμικό παρόμοιο με το Pegasus, που ονομάζεται Predator και που παρακολουθούσε τον επικεφαλής ενός κοινοβουλευτικού κόμματος – και παλαιότερα έναν δημοσιογράφο. Το Predator κατασκευάζεται από την εταιρεία κυβερνοχώρου Cytrox, με έδρα τη Βόρεια Μακεδονία. Η Cytrox ανήκει στον όμιλο Intellexa, ιδιοκτησίας Tal Dilian, πρώην ανώτερου στελέχους της ισραηλινής υπηρεσίας πληροφοριών.

Ως προς την περίφημη «νομιμότητα» των παρακολουθήσεων, να παρατηρήσουμε ότι, ενώ η πώληση του Pegasus της NSO εποπτεύεται από το υπουργείο Αμυνας του Ισραήλ (που σημαίνει ότι διά συμβολαίου ορίζονται κάποιες στοιχειώδεις δεσμεύσεις ως δικλίδες ασφαλείας μιας θεσμικής λειτουργίας), η δραστηριότητα της Intellexa και της Cytrox δεν τελεί υπό καμία θεσμική επίβλεψη (Haaretz 9/8/2022).

Η επιχειρηματολογία περί νομιμότητας των υποκλοπών καταρρέει βεβαίως συνολικώς, όταν διαβάσει κανείς τις νομικές κατηγορίες των εταιρειών ψηφιακής τεχνολογίας, όπως η Apple και το Facebook, που κατέφυγαν σε μηνύσεις εναντίον της NSO για χακάρισμα μέσω των πλατφορμών τους. Πώς μπορεί να είναι νόμιμο κάτι που χρησιμοποιεί παράνομα μέσα;

ΥΓ.1: Το 2013, ο Εντουαρντ Σνόουντεν (που σήμερα, διωκόμενος από τις ΗΠΑ, ζει στη Ρωσία), τότε συνεργάτης της Υπηρεσίας Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, αποκάλυψε την ύπαρξη ενός τεράστιου προγράμματος παρακολούθησης στο πλαίσιο του οποίου η υπηρεσία είχε πρόσβαση στα δεδομένα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, μηνυμάτων και κλήσεων εκατομμυρίων πολιτών.

ΥΓ.2: Foreign Affairs, Jan/Feb 2022 (σ.83): «Το 2017, στις ΗΠΑ, 4 εκατ. πιστοποιημένοι Αμερικανοί διαβάθμισαν 50 εκατ. έγγραφα. Κόστος στον εθνικό προϋπολογισμό 18 δισ. δολάρια. Από το 2014 έως το 2015 εργάστηκα για τον γενικό σύμβουλο του υπουργείου Αμυνας, έχοντας άδεια πρόσβασης σε άκρως απόρρητο επίπεδο… Ο όγκος του διαβαθμισμένου υλικού που είδα είναι αξιοσημείωτος μόνο για το πόσο μη αξιοσημείωτος είναι… Με την πάροδο του χρόνου οι κυβερνητικές πηγές πληροφοριών έχουν χάσει το πλεονέκτημά τους έναντι των ιδιωτικών πηγών πληροφοριών… Αυτές οι τεχνολογίες έχουν δημιουργήσει μια εντελώς νέα απειλή: τράπεζες προσωπικών δεδομένων, πολλές άμεσα διαθέσιμες, που μπορούν να αξιοποιηθούν από ξένες δυνάμεις… Κάθε νέα πληροφορία, από μόνη της, είναι σχετικά ασήμαντη. Αλλά σε συνδυασμό με τις άλλες μπορεί να δώσει στους ξένους αντιπάλους μια ολοκάθαρη εικόνα για την προσωπική ζωή των Αμερικανών… Αυτή η υπερβολική έμφαση στη μυστικότητα σε βάρος της ιδιωτικής ζωής δεν είναι απλώς αναποτελεσματική. Υπονομεύει την αμερικανική δημοκρατία και ολοένα και περισσότερο την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ».

ΥΓ.3: Παρά τις τεράστιες επενδύσεις στις υπηρεσίες πληροφοριών, φαίνεται ότι σε μείζονες περιπτώσεις εξέλιπε ο κοινός νους (Αφγανιστάν για τις αμερικανικές υπηρεσίες, Ουκρανία για τις ρωσικές υπηρεσίες).

ΥΓ.4: Το πιο σκοτεινό κεφάλαιο στην ιστορία των μυστικών υπηρεσιών αποτελεί η συνεργασία μυστικών υπηρεσιών διαφορετικών χωρών. Αναγκαία για την πάταξη του διεθνούς εγκλήματος και της τρομοκρατίας, πολλάκις προσχηματική για την ασυλία ξένων πρακτόρων και τη δίωξη δημοκρατικών πολιτών.

*οικονομολόγος, διεθνολόγος