Με αφορμή τη συζήτηση η οποία διεξάγεται στη Βουλή με θέμα το σκάνδαλο των υποκλοπών (το περιώνυμο «Μαξίμου gate», όπως έχει κωδικοποιηθεί στην πολιτικο-δημοσιογραφική γλώσσα) ας εξετάσουμε πώς έχουν διαμορφωθεί τα πολιτικά πράγματα στον τόπο μας κατά το τελευταίο χρονικό διάστημα. Τα εμπειρικά δεδομένα είναι γνωστά. Οι θεωρητικο-πολιτικές ερμηνείες που αναπτύσσονται μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες.
Εχουν διαμορφωθεί δύο πολιτικές τάσεις (δύο ερμηνευτικές σχολές): η πρώτη τάση ισχυρίζεται ότι το σκάνδαλο των υποκλοπών είναι ένα τεχνικό λάθος της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (ΕΥΠ) και η δεύτερη τάση υποστηρίζει ότι έχουμε να κάνουμε με μια βαθιά πολιτική κρίση. Την πρώτη εκδοχή υπερασπίζεται ο πρωθυπουργός Μητσοτάκης και οι κύκλοι που τον υποστηρίζουν, ενώ τη δεύτερη ασπάζεται το σύνολο της αντιπολίτευσης και σχεδόν το σύνολο της δημόσιας σφαίρας.
Διατυπώνω, εξ αρχής, την προσωπική θεωρητικο-πολιτική άποψή μου, η οποία δεν είναι άλλη παρά η ακόλουθη: Η κοινοβουλευτική δημοκρατία στον τόπο μας αυτή τη στιγμή διέρχεται βαθιά πολιτική κρίση που παρόμοιά της δεν έζησε τα τελευταία πενήντα χρόνια της Μεταπολίτευσης. Δεν έχουμε να κάνουμε με τεχνικά λάθη μιας δημόσιας υπηρεσίας (ΕΥΠ). Αντιθέτως η πολιτική κρίση στον τόπο μας, στην πολιτική κοινωνία μας, έχει δύο χαρακτηριστικά: είναι δομική και ταυτόχρονα λειτουργική. Αφορά και τη δομή της δημοκρατίας μας και τον τρόπο λειτουργίας της.
Το «Μαξίμου gate», η υπόθεση του σκανδάλου των υποκλοπών, ξέσπασε επειδή η πολιτική κοινωνία μας δεν άντεξε τη «γραφειοκρατικοποίηση» της πολιτικής εξουσίας. Πράγματι επί κυβερνήσεως Μητσοτάκη στο πολιτικό σύστημα της χώρας μας εισήχθησαν τρεις μέθοδοι, οι οποίες, υποτίθεται, θα λειτουργούσαν υπέρ της αποτελεσματικής άσκησης της εξουσίας, αλλά τελικά οδήγησαν και στην πτώχευση της πολιτικής και στην αποδόμηση της δημοκρατίας. Ποιες είναι αυτές οι τρεις μέθοδοι, οι οποίες συγκροτούν ενιαίο πεδίο άσκησης της πολιτικής και οι οποίες οδήγησαν στη θεσμοθέτηση του συστήματος των παρακολουθήσεων και επομένως και στη σημερινή πολιτική κρίση;
Οι τρεις αυτές μέθοδοι (γενεσιουργοί τελικά της πολιτικής κρίσης που ζούμε) είναι οι εξής: το ρήγμα που δημιουργήθηκε στην εσωτερική διαμεσολάβηση ανάμεσα στην αντιπροσωπευτική αρχή και τη δημοκρατική αρχή (πρόκειται για τις δύο συγκροτησιακές δομές της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας) με την ανάδειξη του Μαξίμου σε εξωθεσμικό κέντρο εξουσίας. Εδώ σημειώνω ότι το Μαξίμου επί κυβερνήσεως Μητσοτάκη λειτουργούσε κατά τα πρότυπα των εξωθεσμικών κέντρων της προδικτατορικής περιόδου.
Ο άλλος θεσμός που περιθωριοποίησε την κοινοβουλευτική δημοκρατία είναι το περιώνυμο «επιτελικό κράτος», το οποίο σε συνδυασμό με την πρώτη μέθοδο δημιούργησε το «κλειστό σύστημα εξουσίας». Αυτό το σύστημα δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει παρά μόνον εάν υιοθετούσε «μεταδημοκρατικές πρακτικές» κατά την άσκηση της εξουσίας. Πράγμα που έγινε τελικά. Το «κλειστό σύστημα εξουσίας» του Μητσοτάκη λειτούργησε ως παγίδα για την ίδια την πολιτική του. Οπως λέει ο λαός: Ο Μητσοτάκης με τη θεσμοθέτηση των τριών αυτών μεθόδων-πρακτικών «έπεσε στον λάκκο που ο ίδιος έσκαψε»!
Στο σημείο αυτό θα ήθελα να τονίσω και το εξής: Η αδράνεια του πολιτικού κόσμου μπροστά στην παρακμή της πολιτικής και της δημοκρατίας στον τόπο μας τα τελευταία χρόνια αποδεικνύεται, θα έλεγα, εγκληματική. Υποστηρίζω, με άλλα λόγια, ότι ενώ το σύνολο σχεδόν των πολιτικών επιστημόνων και των πολιτικών φιλοσόφων της επιστημονικής κοινότητας προειδοποιούσαν για τη «μεταδημοκρατική» κατρακύλα του πολιτικού συστήματος, ο πολιτικός κόσμος σιωπούσε.
Αυτή τη στιγμή όμως ως πολιτική κοινωνία περνάμε αυτή τη βαθιά πολιτική κρίση, η οποία αναφέρεται στη δομή και τη λειτουργία της δημοκρατίας μας και το ερώτημα όλων μας, πολιτικών και πολιτών, είναι «τι κάνουμε;». Στο ερώτημα αυτό η απάντηση που δίνω είναι σαφής και κρυστάλλινη: Μπορούμε να ξεπεράσουμε την πολιτική κρίση που ζούμε μόνο με κοινοβουλευτικές μεθόδους, δηλαδή με εκλογές. Μπορεί να τις προκηρύξει ο πρωθυπουργός (που κατάντησε γραφειοκράτης) κατά τη συζήτηση στη Βουλή. Οποιαδήποτε άλλη μέθοδος υιοθετηθεί, τότε είναι βέβαιο ότι η πολιτική κρίση που ζούμε θα «μεταφραστεί» σε υπαρξιακή κρίση για την ίδια την Ελλάδα. Κάτι που όλοι μας απευχόμαστε!
*καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
