Τουρισμός: μαθήματα με αφορμή την πανδημία

Το Reuters μετέδωσε ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες αυτόν τον χειμώνα μπορεί τα κρούσματα Covid-19 να είναι διπλάσια από τα τωρινά. Επιστήμονες από το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ευρώπη προβλέπουν κύματα πανδημίας Covid-19. Τον Φεβρουάριο ο φυσικός στο Πανεπιστήμιο Χούμπολντ του Βερολίνου, Ντρικ Μπρόκμαν, είχε αναφέρει ότι «το φθινόπωρο θα μπορούσαμε να αρχίσουμε πάλι από την αρχή». Θα μπορούσα να ανασύρω δεκάδες ανάλογου περιεχομένου δηλώσεις σε ξένα ΜΜΕ που δεν φτάνουν σε εμάς. Οι τηλεοπτικοί αστέρες τις αποσιωπούν. Από τότε που άρχισαν να φτάνουν οι πρώτες καραβιές τουριστών, για τα τηλεοπτικά δελτία ειδήσεων η πανδημία κατατάχθηκε στην ίδια θέση με τις ληστείες στα βενζινάδικα.

Αυτή η μεθοδευμένη συσκότιση και τα στοχευμένα διαλείμματα «ελευθερίας» παραπέμπουν στο βασανιστήριο του πνιγμού. Ο βασανιστής βουτά το κεφάλι του θύματος σε έναν κουβά νερό τόσο όσο να μην πνιγεί, τον αφήνει να πάρει μερικές ανάσες και μετά το κεφάλι στον κουβά. Σαν λογικός άνθρωπος ψάχνεις να βρεις το γιατί. Δεν μπορώ να μιλήσω για το τι κρύβεται στο μυαλό του Μακρόν, του Σολτς, του Τζόνσον… αλλά μπορώ να αξιολογήσω τη στάση του δικού μας. Ο άνθρωπος αυτός με την ευκολία τού είπα-ξείπα τον μισό χρόνο δίνει εντολές να κυνηγούν πιτσιρικάδες στις πλατείες και τον υπόλοιπο τους αφήνει χωρίς κανέναν περιορισμό. Τη μια στιγμή στραγγαλίζει τις επιχειρήσεις απαγορεύοντας ακόμα και το βήξιμο και την άλλη αφήνει Αγγλους, Γάλλους, Πορτογάλους και άλλους αλλοδαπούς τουρίστες να σεργιανάνε χωρίς έστω έναν υποτυπώδη και προσχηματικό έλεγχο. Προφανώς αγνοεί τα λόγια που είχε πει ο ποιητής John Donne πριν από αιώνες: «Κανένας άνθρωπος δεν είναι νησί ολόκληρο από μόνο του· κάθε άνθρωπος είναι ένα κομμάτι της ηπείρου, ένα κομμάτι του όλου».

«Για τον τουρισμό τα κάνει όλα. Χωρίς τα λεφτά τους θα πεινάσουμε», θα απαντήσουν αυτοί που αυτοχαρακτηρίζονται «ψυλλιασμένοι». Και φυσικά όταν εισπράττεις αυτήν την απάντηση, το πρώτο πράγμα που περνά από το μυαλό σου είναι ο στίχος: «Για τα λεφτά τα κάνεις όλα». Αξίζει όμως ο τουρισμός αυτήν τη θυσία; Υπάρχουν κόκκινες γραμμές στις θυσίες στο όνομα του τουρισμού;

Το σίγουρο είναι ότι η εξάρτηση από τον τουρισμό κορυφώθηκε τα τελευταία επτά χρόνια. Προηγήθηκε η μεθοδευμένη προσπάθεια των πολιτικών ηγεσιών να εκτροχιάσουν την οικοδομή, που για μισό αιώνα χαρακτηριζόταν «ατμομηχανή της ελληνικής οικονομίας». Οι δύο τελευταίοι πρωθυπουργοί ενίσχυσαν το τουριστικό αφήγημα. Ακούγοντάς τους να κομπάζουν για τα ρεκόρ, θυμήθηκα τον κ. Σημίτη και τις αναφορές του στις ευεργετικές επιπτώσεις του Χρηματιστηρίου. Τότε το χρηματιστηριακό αφήγημα κατέρρευσε και οι Ελληνες -μικρομετόχους τους αποκαλούσαν τότε- αντιλήφθηκαν ότι οι θεραπευτικές ιδιότητες των μετοχών δεν διέφεραν και πολύ από εκείνες του νερού του Καματερού. Μήπως θα έχουμε τα ίδια με τον τουρισμό; Μήπως φουσκώνουμε τη φούσκα του τουρισμού με «θυσίες»;

«Θυσίες»; Φέτος στην ποδιά του τουρισμού ο κ. Μητσοτάκης θυσίασε –και- την υγεία των Ελλήνων. Είχαν προηγηθεί εξίσου βαριές θυσίες. Αρχικά θυσιάστηκε η «αυτάρκεια». Μετά θυσιάστηκε η κοινωνική, πολιτιστική δομή των τουριστικών κοινωνιών. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι εγκατέλειψαν την απασχόλησή τους για να γίνουν χανιτζήδες, καφετζήδες και ταβερνιάρηδες. Η ζήτηση για εργασία καλύφθηκε με εισαγωγές. Τα παλιά ήθη τουριστικοποιήθηκαν.

Μετά πήρε σειρά το περιβάλλον και τα φυσικά αποθέματα. Χωράφια που καλλιεργούνταν έγιναν οικόπεδα. Η αρχιτεκτονική ταυτότητα αλλοιώθηκε. Τα αποθέματα νερού εξαντλήθηκαν και ο υδροφόρος ορίζοντας μολύνθηκε.

Σήμερα τουριστικές περιφέρειες έχουν μετατραπεί σε Ελ Ντοράντο, όπου αναζητούν χρυσό τυχοδιώκτες και όχι μόνο.

Και εύλογα αναρωτιέσαι: Αν τώρα η κυβέρνηση του κ. Μητσοτάκη θυσιάζει την υγεία για να φουσκώσουν τα πανιά του τουρισμού, τι θα κάνει αύριο ο ίδιος ή όποιος τον διαδεχτεί στο μέγαρο Μαξίμου; Η απάντηση είναι εύκολη: Τα πάντα. Και αν θέλετε περισσότερες πληροφορίες, δεν έχετε παρά να μελετήσετε τις οικονομίες και τις κοινωνίες των χωρών που δεν έχουν άλλους πόρους πέραν του τουρισμού.

Δυστυχώς η φετινή εμπειρία με τους χειρισμούς της πανδημίας κατέδειξε ότι ο τόπος οδεύει προς ταϊλανδοποίηση. Βεβαίως στην περίπτωσή μας οι ανοχές και τα όρια δεν ταυτίζονται με αυτά των τουριστικών προορισμών της Καραϊβικής και της ΝΑ Ασίας, αλλά όποιος έχει μάτια βλέπει ότι μετατρεπόμαστε σε ευρωπαϊκή Ταϊλάνδη.

Με δεδομένο ότι το πολιτικό σύστημα δεν φαίνεται διατεθειμένο να θέσει φραγμούς στην πορεία προς την ολοκληρωτική παράδοση στον τουρισμό, ας μας έλεγαν τουλάχιστον τι είναι διατεθειμένοι να ξεπουλήσουν για χάρη του.

* δημοσιογράφος, συγγραφέας