Στη μνήμη του David Graeber (1)

Το πρωτότυπο κείμενο, και μάλιστα το πρώτο κείμενο που αναφέρθηκε στις ασυνάρτητες δουλειές, δημοσιεύθηκε στον ιστότοπο strike (3) στο τρίτο τεύχος της έντυπης έκδοσής του τον Σεπτέμβριο του 2013. Αυτό που ακολουθεί είναι μετάφραση μέρους της αρχής του αρχικού κειμένου.

«Το έτος 1930, ο John Maynard Keynes (4) προέβλεπε ότι με το που τελειώνει ο αιώνας, η τεχνολογία θα είχε προχωρήσει επαρκώς ώστε χώρες όπως η Μεγάλη Βρετανία ή οι ΗΠΑ να έχουν κατορθώσει να έχουν μιαν εβδομάδα με συνολική απασχόληση 15 ωρών. Υπάρχει κάθε λόγος να θεωρήσουμε πως είχε δίκιο. Με βάση την τεχνολογία, είμαστε σε θέση να το καταφέρουμε αυτό. Απεναντίας, η τεχνολογία έχει βάλει σε τάξη, πόσο μάλλον, τρόπους για να μας κάνει όλους να δουλεύουμε περισσότερο.

Για να το καταφέρει αυτό θα έπρεπε να δημιουργηθούν δουλειές που στην πραγματικότητα είναι άσκοπες. Πολύ μεγάλος αριθμός ατόμων, ιδιαίτερα στην Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική, ξοδεύουν το σύνολο της εργασιακής τους ζωής πραγματοποιώντας εργασίες που από τα βάθη της καρδιάς τους θεωρούν ότι δεν χρειάζεται να πραγματοποιούνται. Η ηθική και η πνευματική βλάβη που απορρέει από αυτή την κατάσταση είναι βαθιά. Αποτελεί μια πληγή στη συλλογική μας ψυχή. Αν και στην πραγματικότητα, κανείς δεν μιλά γι’ αυτό.

Για ποιο λόγο η ουτοπία που υποσχέθηκε ο Keynes –που αναμενόταν με ανυπομονησία κατά τη δεκαετία του ΄80– δεν πήρε σάρκα και οστά; Η κοινά αποδεκτή ερμηνεία είναι ότι δεν υπολογίστηκε η μαζική αύξηση του καταναλωτισμού. Με δεδομένη την επιλογή ανάμεσα στην εργασία με λιγότερες ώρες και στα περισσότερα παιχνίδια και τις τέρψεις, έχουμε επιλέξει συλλογικά τη δεύτερη εκδοχή. Αυτό δείχνει μιαν ηθολογία, αλλά αν σκεφτούμε έστω και για ένα λεπτό, καταλαβαίνουμε πως φαίνεται να μην είναι αλήθεια. Μάλιστα, είμαστε μάρτυρες της δημιουργίας μιας ατέλειωτης ποικιλίας νέων εργασιών και βιομηχανιών ήδη από τη δεκαετία του ’20, αλλά πολύ λίγες από αυτές έχουν την οποιαδήποτε σχέση με την παραγωγή και διανομή του σούσι, των iPhones ή των μοδάτων πάνινων παπουτσιών με λαστιχένιες σόλες».

(1) https://en.wikipedia.org/wiki/David_Graeber. (2) Αυτή είναι η περισσότερο συμβατική απόδοση στα ελληνικά του όρου bullshit job. Στην αγγλική αργκό το bullshit σημαίνει παλαβομάρες, ασυναρτησίες, ανοησίες και η έκφραση bullshit jobs σημαίνει -στην ελληνική αργκό- σκατοδουλειές. (3) Βλέπε το πρωτότυπο στο https://www.strike.coop/bullshit-jobs. (4) Βλέπε το σύνολο του σχετικού δοκιμίου (Οικονομικές προοπτικές για τα εγγόνια μας) του Keynes στο https://www.efsyn.gr/nisides/242659_oikonomikes-prooptikes-gia-ta-eggonia-mas/

* ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών