Νόμος-πλαίσιο ή νόμος-θηλιά για τα ΑΕΙ;

Η 29η Μαΐου του 2022 φαίνεται ότι θα καθιερωθεί ως η «επέτειος της άλωσης του δημόσιου πανεπιστημίου», από μια κυβέρνηση η οποία έχει επιλέξει τα ανώτατα ιδρύματα ως την τελευταία πράξη του έργου με θέμα «άλωση των πάντων». Αλωση του ασφαλιστικού συστήματος, άλωση του συστήματος υγείας, άλωση των οργανισμών κοινής ωφέλειας, άλωση του περιβάλλοντος… και η λίστα μπορεί να επεκταθεί ακόμα περισσότερο. Ας δούμε μέσα από κάποια ενδεικτικά άρθρα του νομοσχεδίου την αντίληψη της κυβέρνησης σχετικά με τους τρεις βασικούς πυλώνες των Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων: τη Διοίκηση, την Εκπαίδευση και το Προσωπικό.

Ξεκινώντας την ανάγνωση του νέου νόμου-πλαισίου, δεν μπορεί κανείς να παραβλέψει σε πρώτο επίπεδο το ογκωδέστατο μέγεθός του. Κείμενο με περιεχόμενα 16 σελίδων για να κατευθύνουν τον αναγνώστη στα 345 άρθρα που έπονται στις επόμενες 390 σελίδες. Και μόνο από το μέγεθος αυτό, μπορεί κανείς να καταλάβει ότι δεν πρόκειται για νόμο-πλαίσιο αλλά για νόμο-θηλιά.

Θηλιά, και μάλιστα ασφυκτική, απέναντι στη δημοκρατική ομπρέλα (όση έχει απομείνει) που προστατεύει τη λειτουργία και τη διοίκηση των ιδρυμάτων, των διαδικασιών που αναδεικνύουν τα όργανά τους, συμπεριλαμβανομένης βέβαια και της εκπροσώπησης των μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας σε αυτά. Αναφέρεται η φράση «επαναφορά των Συμβουλίων Ιδρύματος» (τώρα λέγονται Συμβούλια Διοίκησης), αλλά στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα υπερσυγκεντρωτικό σχήμα με υπεραρμοδιότητες, το οποίο δεν ελέγχεται από την πανεπιστημιακή κοινότητα και φυσικά δεν λογοδοτεί σε αυτήν. Ενα ενδεκαμελές σχήμα αποτελούμενο από 6 εσωτερικά μέλη (εκ των οποίων προέρχεται και ο πρύτανης) και 5 εξωτερικά, το όποιο διορίζει και ελέγχει τους πάντες και τα πάντα – Κοσμήτορες, Σύγκλητο και πάει λέγοντας.

Θηλιά στην ανανέωση και στον εμπλουτισμό του Διδακτικού Προσωπικού των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων. Η αυλαία άνοιξε με την κατάργηση της βαθμίδας του λέκτορα πριν από περίπου μία δεκαετία (το 2011 με τον «Νόμο Διαμαντοπούλου») και αρχίζει να σιγοκλείνει με στόχο την επόμενη βαθμίδα των επίκουρων καθηγητών. Καταργείται η μονιμότητά τους ενώ ως αντίβαρο επαναφέρονται οι ομότιμοι και αφυπηρετήσαντες καθηγητές στους οποίους επί της ουσίας δίνονται προνόμια εν ενεργεία μελών ΔΕΠ. Ολα αυτά, τη στιγμή που η κυβέρνηση διατείνεται ότι στοχεύει στο λεγόμενο «brain gain».

Θηλιά στα Προγράμματα Σπουδών. Εισάγοντας το Πρόγραμμα Εσωτερικής Κινητικότητας φοιτητών (ενώ στα τηλεοπτικά πάνελ χρησιμοποιούν τον τουριστικό όρο «Εσωτερικό Erasmus»), ουσιαστικά επιτρέπουν στους προπτυχιακούς φοιτητές να παρακολουθούν μαθήματα σε εξάμηνα άλλων τμημάτων ή σχολών ανεξαρτήτως αντικειμένου σπουδών. Χαρακτηριστικά, κατά την επίσημη παρουσίαση του νομοσχεδίου από την πολιτική ηγεσία του υπουργείου, αναφέρθηκε ως παράδειγμα ότι οι φοιτητές της Νομικής θα μπορούν πλέον να μετακινούνται για ένα εξάμηνο της επιλογής τους σε τμήμα Πληροφορικής άλλου ιδρύματος. Αυτό που στην ουσία καταστρατηγείται είναι τα στοχευμένα Προγράμματα Σπουδών τα οποία προκύπτουν βάσει ακαδημαϊκών, επιστημονικών και επαγγελματικών κριτηρίων και τα οποία υπηρετούν έναν και μόνο σκοπό: να εξοπλίσουν τις φοιτήτριες και τους φοιτητές μας με τα απαραίτητα εφόδια ώστε να μπορούν να αντεπεξέλθουν –στο επίπεδο που αποδεδειγμένα υπάρχει σήμερα– στη μετέπειτα επαγγελματική ή ακαδημαϊκή τους σταδιοδρομία προς όφελος της κοινωνίας.

Το σχέδιο Νόμου τιτλοφορείται ως «Νέοι Ορίζοντες στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα». Το «νέοι» ίσως θα ήταν προτιμότερο να εξέλειπε, καθώς το νομοσχέδιο μας γυρνάει πίσω πολλές δεκαετίες. Ορίζοντες με αυταρχικά μοντέλα διοίκησης, σε αφιλόξενο περιβάλλον απέναντι στους νέους καθηγητές και επιστήμονες, με ελλιπώς καταρτισμένους φοιτητές και με πτυχία αποκομμένα από τις σύγχρονες απαιτήσεις της εργασίας, της κοινωνίας και της προόδου

 * αναπληρωτής καθηγητής ΕΜΠ